Uzasadnienie
W. z siedzibą w W. (dalej jako "Skarżąca" lub "Wspólnota") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2022 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc styczeń 2021 r. Skarga została podpisana przez zarządcę, J. D.. Do skargi załączono kopie uchwał Skarżącej nr [...] z dnia 27 kwietnia 2015 r. oraz nr [...] z dnia 25 sierpnia 2017 r., a także kopię aktu notarialnego rep. [...] z dnia 29 lutego 2012 r.
W wykonaniu zarządzenia Sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2022 r. zarządca Wspólnoty został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie oryginałów dokumentów lub ich uwierzytelnionych odpisów określających umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na ww. wezwanie przedstawiono odpis notarialny uchwały Wspólnoty nr [...] z dnia 27 kwietnia 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
Jak wynika z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników.
Według art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w ww. art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). Art. 35 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Według art. 35 § 2 p.p.s.a. pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego.
Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Zgodnie z art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa.
Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych obliguje sąd do odrzucenia wniesionej skargi na podstawie przytoczonego wyżej art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Jakkolwiek w terminie zakreślonym do uzupełnienia braków formalnych skargi zarządca Wspólnoty odpowiedział na wezwanie Sądu, to jednak nie można na podstawie złożonego dokumentu przyjąć, że braki formalne skargi zostały uzupełnione.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że co do zasady podmiotem uprawnionym do występowania w imieniu wspólnoty mieszkaniowej jest zarząd tej wspólnoty. Zarząd wspólnoty, powołany przez właścicieli lokali w drodze uchwały, reprezentuje bowiem tę wspólnotę stosownie do treści art. 21 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r. poz. 1048, dalej jako "u.w.l."). Zgodnie natomiast z treścią art. 20 ust. 1 tej ustawy, jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych jest większa niż trzy, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna.
Należy również wskazać, że zgodnie z art. 18 ust. 1 u.w.l. właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej. Zmiana ustalonego w trybie ust. 1 sposobu zarządu nieruchomością wspólną może nastąpić na podstawie uchwały właścicieli lokali zaprotokołowanej przez notariusza. Uchwała ta stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej (ust. 2a). W takiej sytuacji nie ma potrzeby powoływania zarządu, o którym mowa w art.
21. Stosownie zaś do treści art. 33 u.w.l. w razie powierzenia zarządu osobie fizycznej lub prawnej, w trybie przewidzianym w art. 18 ust. 1, w braku odmiennych postanowień umowy, stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 4 ustawy. Z art. 18 ust. 3 u.w.l. wynika zaś, że jeżeli sposobu zarządu nie określono w umowie, o której mowa w ust. 1, lub w uchwale zaprotokołowanej przez notariusza, obowiązują zasady określone w niniejszym rozdziale, tj. rozdziale 4 ustawy o własności lokali.
Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 1 u.w.l. zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Zarząd m.in. występuje w sądzie w sprawach wytoczonych przeciwko wspólnocie i pozywa do sądu w imieniu wspólnoty mieszkaniowej. Składa też oświadczenia woli w imieniu wspólnoty mieszkaniowej.
Należy jednak podkreślić, że zarząd samodzielnie działa w sprawach mieszczących się w zakresie zwykłego zarządu, ewentualnie występuje w imieniu wspólnoty mieszkaniowej w sądzie w sprawach przekraczających zakres zwykłego zarządu, jeżeli wynika to z upoważnienia ustawowego. W pozostałych sprawach przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebuje on zgody właścicieli lokali wyrażonej w uchwale, a do wytoczenia powództwa w takich sprawach potrzebuje pełnomocnictwa wyrażonego w uchwale właścicieli lokali (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt I ACa 898/07, LEX nr 399885; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 871/21; wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Bez takiego pełnomocnictwa zarząd nie może także upełnomocnić żadnej innej osoby do występowania w sądzie w imieniu wspólnoty (zob. postanowienie NSA z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 949/14, CBOSA).
Jednocześnie Sąd orzekający w niniejszej sprawie zauważa, że Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 lutego 2017 r. (sygn. akt III CZP 106/16; OSNC 2017/12/135) wskazał, że w braku odmiennego zastrzeżenia osoba, której właściciele lokali w umowie lub uchwale (art. 18 ust. 1 i ust. 2a u.w.l.) powierzyli zarząd nieruchomością wspólną, jest w granicach tego zarządu umocowana do reprezentowania wspólnoty mieszkaniowej w postępowaniach sądowych. Teza ta, zasadna i słuszna na gruncie sądowej procedury cywilnej, nie może być jednak bezpośrednio odnoszona do postępowania sądowoadministracyjnego. Zwrócić bowiem należy uwagę na fakt, że uprawnienie pełnomocnika do reprezentowania mocodawcy w postępowaniu sądowym (tak cywilnym, jak i sądowoadministracyjnym), poza treścią i zakresem samego umocowania, zależne jest od spełnienia przez pełnomocnika określonych przesłanek podmiotowych. Przesłanki te, mimo pewnych podobieństw, są jednak odmiennie ukształtowane na gruncie każdej z procedur sądowych.
W procedurze cywilnej nie budzi żadnych wątpliwości to, że zarządca (administrator) spełnia przesłankę podmiotową do tego, aby być pełnomocnikiem procesowym. Przepis art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje bowiem, że pełnomocnikiem w postępowaniu cywilnym może być m.in. "osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia". Odnotować i podkreślić jednak należy, że analogicznej regulacji nie ma w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ta bowiem ustawa w stopniu węższym względem Kodeksu postępowania cywilnego określa podmiotowe przesłanki, którymi winien legitymować się pełnomocnik procesowy działający w postępowaniu sądowoadministracyjnym. I tak, stosownie do art. 35 § 1 p.p.s.a., jak już wskazywano powyżej, pełnomocnikiem przed sądem administracyjnym może być jedynie adwokat, radca prawny, inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Pozostałe jednostki redakcyjne cytowanego przepisu (tj. jego paragrafy 2-6) nie odnoszą się do sytuacji mogących mieć znaczenie dla oceny reprezentacji wspólnoty mieszkaniowej.
Zatem w przepisie art. 35 § 1 p.p.s.a., odmiennie niż w art. 87 § 1 k.p.c. nie została wymieniona "osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony", a więc de facto administrator lub zarządca nieruchomości wspólnej. Powyższe prowadzi do wniosku, że ustanowiony przez ogół właścicieli lokali tworzących wspólnotę mieszkaniową zarządca nieruchomości wspólnej nie spełnia przesłanki podmiotowej uprawniającej taki podmiot do występowania w postępowaniu sądowoadminstracyjnym w charakterze pełnomocnika procesowego (por. też wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 3272/17; wyrok NSA z dnia 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OSK 841/11; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 871/21; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 318/17; postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 619/13; CBOSA). Podmiot taki nie został bowiem wymieniony w żadnym przepisie procedury regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi, co oznacza, że nie została mu przyznana kompetencja do występowania przed tą kategorią sądów (w przeciwieństwie do k.p.c.).
Sama natomiast regulacja materialnoprawna – tj. ustawa o własności lokali – nie dostarcza podstaw do wywodzenia kwalifikacji podmiotowych administratora (zarządcy) jako pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak spełnienia ww. przesłanki wyklucza skuteczne reprezentowanie strony w tym postępowaniu, bez względu na treść udzielonego umocowania (pełnomocnictwa).
Ponadto, zarządca jest podmiotem, którego uprawnienia do reprezentacji właścicieli lokali wynikają z czynności prawnej, a nie z ustawy, tak jak ma to miejsce w przypadku zarządu. Przyjmuje się, że zarządca jest umocowany do samodzielnej reprezentacji wspólnoty mieszkaniowej wyłącznie w zakresie czynności zwykłego zarządu, a do czynności prawnych przekraczających zwykły zarząd (za które należy uznać m.in. wniesienie skargi do sądu administracyjnego w imieniu wspólnoty mieszkaniowej) potrzebna jest uchwała właścicieli lokali wyrażająca zgodę na dokonanie takiej czynności oraz udzielająca pełnomocnictwa do zawierania umów stanowiących czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu w formie prawem przewidzianej. Umocowanie takie może stanowić element umowy o powierzeniu mu zarządu nieruchomością wspólną. Gdy zarząd nieruchomością wspólną zostanie powierzony zarządcy, to zakres jego upoważnienia do działania w imieniu właścicieli lokali wynika z treści postanowień umowy lub uchwały właścicieli przewidzianych w art. 18 ust. 1 i 2a u.w.l., a zarządca nie może reprezentować wspólnoty mieszkaniowej przed sądem, jeżeli nie legitymuje się odpowiednim pełnomocnictwem albo też stosowne upoważnienie nie znalazło się w umowie o określeniu zarządu bądź uchwale o zmianie tej umowy (zob. postanowienie WSA w Opolu z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Op 252/21; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt II SA/Gd 488/16; postanowienie NSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2010 r., II OSK 1978/09, CBOSA; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt III CZP 129/08, LEX nr 470697).
W niniejszej sprawie strona skarżąca przedłożyła odpis jedynie uchwały Wspólnoty z dnia 27 kwietnia 2015 r., w której wskazano w szczególności, że "funkcję zarządcy nieruchomości wspólnej powierza się J. D., wykonującej działalność gospodarczą w zakresie zarządzania nieruchomościami – B. s.c.". Z uchwały tej nie wynika, by była to uchwała właścicieli lokali zaprotokołowana przez notariusza, o której mowa w art. 18 ust. 2a u.w.l. Nie wynika z niej również, by zarządca upoważniony został do reprezentowania Wspólnoty przed sądem administracyjnym, a w szczególności do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z przedstawionego dokumentu nie wynika także, by osoba mająca pełnić funkcję zarządcy była pracownikiem strony skarżącej bądź posiadała kwalifikacje profesjonalnego pełnomocnika, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a.
Przedłożony przez Skarżącą dokument – notarialny odpis ww. uchwały z dnia 27 kwietnia 2015 r. – nie mógł zatem stanowić umocowania zarządcy do działania przed sądem administracyjnym w imieniu Wspólnoty. Jednocześnie należy zaznaczyć, że nie przedstawiono oryginału ani odpisu umowy ustanowienia odrębnej własności lokali ani dokumentu, z którego wynikałoby podjęcie przez Wspólnotę uchwały właścicieli lokali upoważaniającej zarządcę do złożenia skargi do sądu administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1) sentencji postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu Sąd orzekł w punkcie 2) sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.