Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 940 zł, skarżąca Spółka na urzędowym formularzu z dnia 29 stycznia 2016 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych i w wyniku zajęć egzekucyjnych odnotowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym od ośmiu miesięcy nie prowadzi działalności gospodarczej. Powołała się zarazem na uczynioną w tym Rejestrze wzmiankę o braku podstaw do ogłoszenia upadłości z tego powodu, iż majątek dłużnika nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania. Według wniosku Spółka wykazała stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w wysokości 235.040,78 zł, zlikwidowała wszystkie rachunki bankowe i nie posiada żadnych środków w kasie, wskutek czego nie stać jej na sporządzenie sprawozdania finansowego.
W rubrykę 6 urzędowego formularza /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano 50.000 zł, a w rubrykę 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)/ - 0,00 zł. Do wniosku załączono m.in. kopię decyzji z dna 26 sierpnia 2015 r. stwierdzającej, że Spółka jest dłużnikiem z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do listopada 2014 r. w kwocie 167.161,44 zł z odsetkami za zwłokę w kwocie 11.579 zł.
Pismem doręczonym dnia 17 lutego 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: sprawozdania finansowego za 2014 r., bilansu i rachunku zysków i strat za 2015 r., aktualnej ewidencji środków trwałych, deklaracji dla podatku od towarów i usług oraz raportów kasowych za ostatnie sześć miesięcy, a także wyciągów i wykazów z rachunków za ten okres (zastrzeżono, że gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić zaświadczenie informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a gdyby były zlikwidowane w okresie od 2010 r. – zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność; wskazano też numery dwóch rachunków bankowych podane w aktach administracyjnych, które należało uwzględnić w tym zakresie), odpisu orzeczenia oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości wraz z uzasadnieniem oraz zaświadczeń komorników dotyczących prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, w tym dokonanych czynności egzekucyjnych.
Odpowiadając na to wezwanie Spółka w piśmie z dnia 24 lutego 2016 r. stwierdziła, że od ponad dziesięciu miesięcy nie prowadzi działalności gospodarczej. Wyjaśniła, iż nikt z członków zarządu Spółki nie jest w stanie przygotować dokumentacji finansowej za 2015 r., a podmiot zewnętrzny żąda za tę czynność wynagrodzenia, na które nie posiada ona środków. Wniosła o przedłużenie terminu do wykonania wezwania ze względu na starania mające umożliwić późniejsze nadesłanie tych materiałów. Podniosła, że nie posiada ani środków trwałych, ani środków w gotówce, toteż nie prowadzi ewidencji tych środków i nie dysponuje raportami kasowymi. Nie posiada również odpisu orzeczenia oddalającego wniosek o jej upadłość oraz wyciągów z rachunków bankowych, zaakcentowała jednak, że "jeżeli pomimo to Sąd oczekuje złożenia" zaświadczeń poświadczających ten ostatni fakt, wnosi o przedłużenie terminu zakreślonego w wezwaniu.
Spółka przedstawiła kopie: informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r., deklaracji dla podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały ubiegłego roku (wykazano w nich podstawy opodatkowania odpowiednio w wysokości: 535.479 zł, 510.684 zł, 39.739 zł oraz 26.604 zł), pięciu zajęć egzekucyjnych wystawionych w okresie od 16 października 2014 r. do 8 października 2015 r. (najwyższa wskazana w nich kwota dochodzonych należności to 99.680,77 zł) oraz postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, a także ponownie decyzji z dnia 26 sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu wspomnianego postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. dokonano analizy sytuacji finansowej Spółki, konstatując, iż z roku na rok polega ona systematycznemu pogorszeniu, gdyż od 2013 r. suma jej zobowiązań przekracza sumę aktywów ogółem (w latach 2013-2014 aktywa ogółem wyniosły odpowiednio 5.221.985,03 zł i 7.917.459,03 zł, a zobowiązania odpowiednio 7.202.642,56 zł i 10.625.931,74 zł).
Ponadto odnotowano w szczególności, że Spółka w 2013 r. wykazała stratę z działalności gospodarczej na poziomie 2.173.264,53 zł, zaś w 2014 r. – 727.815,18 zł (z wcześniejszych spostrzeżeń wynika, że ta ostatnia strata została wykazana w zeznaniu podatkowym w podatku dochodowym od osób prawnych) oraz że w latach 2010-2013 r. systematycznie narastało jej zadłużenie z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń (sumy te w poszczególnych latach przedstawiały się następująco: 2010 r. – 4.981 zł, 2011 – 17.831,80 zł, 2012 r. – 34.745,71 zł i 2013 r. – 107.772,62 zł), zmniejszając się dopiero w 2014 r. do sumy 90.191,92 zł. Zaznaczono jednak, że sprawozdanie za 2014 r. sporządzono przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez Spółkę w ciągu co najmniej dwunastu kolejnych miesięcy, nie dostrzegając żadnych zagrożeń w tej materii.
Zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r., doręczonym dnia 16 marca 2016 r., referendarz sądowy przedłużył skarżącej Spółce termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o dalsze 7 dni.
W przedłużonym terminie Spółka nadesłała bilans i rachunek zysków i strat na dzień 2014 r. wraz z przedstawioną już informacją dodatkową, które obejmują dane uwzględnione w przywołanym wyżej postanowieniu z dnia 11 maja 2015 r. (wskazano tam nadto, że starta netto za 2014 r. wyniosła 975.734,46 zł) i zawierają adnotację, iż zostały sporządzone przez osobę sprawującą funkcję prezesa Spółki. Jednocześnie Spółka w piśmie podpisanym w jej imieniu przez tę samą osobę oświadczyła, że nie znaleziono "nikogo, kto zobowiązałby się sporządzić bilans za 2015 rok".
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl jej art. 245 § 2 obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888).
W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799).
Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Musi zatem tę okoliczność udowodnić za pomocą dokumentacji źródłowej przedłożonej z własnej inicjatywy lub na wezwanie referendarza sądowego. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania takiego wezwania.
Tymczasem skarżąca Spółka nadesłała tylko część dokumentacji objętej wezwaniem do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, mimo że wskutek przedłużenia terminu miała na to aż siedem tygodni, które upłynęły od doręczenia wezwania. W tym czasie skoncentrowała się głównie na tych materiałach, które wskazują jej znaczne zadłużenie, pominęła natomiast dokumenty obrazujące pozostałe aspekty jej sytuacji, w tym jej aktualne możliwości płatnicze, poprzestając na oświadczeniach budzących poważne wątpliwości. Spostrzeżenie to dotyczy przede wszystkim twierdzenia, że Spółka od wielu miesięcy nie prowadzi działalności. Pomijając fakt, że we wniosku z dnia 29 stycznia 2016 r. oświadczyła ona, że taki stan utrzymuje się od ośmiu miesięcy, a w piśmie z dnia 24 lutego 2016 r., czyli niespełna miesiąc później, że od ponad dziesięciu miesięcy, zwrócić wypada uwagę, iż przeczą temu deklaracje dla podatku od towarów i usług za ubiegły rok.
Wykazano w nich wszak podstawy opodatkowania, które wprawdzie znacząco maleją w ostatnich kwartałach, ale i tak sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych i wielokrotnie przewyższają należny w sprawie wpis od skargi, będący najwyższą opłatą w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W konsekwencji Spółka osiągnęła w tym okresie obrót ze sprzedaży towarów i usług, który musiał znaleźć odzwierciedlenie bądź w operacjach gotówkowych udokumentowanych w raportach kasowych, bądź w wyciągach z rachunków bankowych. W tym kontekście zaakcentować trzeba, że Spółkę wezwano do nadesłania obu tych dokumentów za okres ostatnich sześciu miesięcy, tj. także za cały ostatni kwartał ubiegłego roku, kiedy wykazano podstawę opodatkowania w kwocie 26.604 zł. Nie przedstawiła ona jednak ani raportów kasowych, ani bądź wyciągów z rachunków bankowych, bądź zaświadczeń potwierdzających ich likwidację, choć dostarczenie tych ostatnich zapowiedziała, wnosząc o przedłużenie terminu.
Dalej podkreślić warto, że Spółka wykazywała obrót kilka miesięcy po wydaniu postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej jej zobowiązanie podatkowe, w którym zresztą skonstatowano, iż w jej sprawozdaniu finansowym za 2014 r. nie dostrzeżono zagrożeń dla kontynuowania działalności mimo utrzymujących się od kilku lat problemów finansowych, w tym znacznego zadłużenia przewyższającego sumę aktywów – zadłużenie to nie może więc niejako samo przez się przesądzać o konieczności przyznania prawa pomocy.
Sposób, w jaki skarżąca Spółka ustosunkowała się do wezwania w części dotyczącej sprawozdania finansowego, też budzi zastrzeżenia. Najpierw przedstawiła ona bowiem jedynie fragment sprawozdania za 2014 r., po czym – dopiero po przedłużeniu terminu zakreślonego wezwaniem – bilans i rachunek zysków i strat. Powstaje zatem pytanie o przyczyny, dla których tych ostatnich dokumentów nie nadesłano od razu, skoro pozostawały one do dyspozycji skarżącej, a zamieszczone w nich dane przywołano w postanowieniu z dnia 11 maja 2015 r., którego kopię wówczas dostarczono.
Ponadto w świetle tych dokumentów zostały one sporządzone przez osobę sprawującą funkcję prezesa Spółki, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z argumentem, iż Spółka nie może nadesłać takich dokumentów za ostatni rok, ponieważ nie mogła znaleźć nikogo, kto podjąłby się ich opracowania. Niezależnie jednak od tego przedłożone sprawozdanie finansowe nie może być uznane za miarodajne dla oceny bieżącej sytuacji Spółki, w tym jej obecnych możliwości płatniczych, czyli do poczynienia takich ustaleń faktycznych, które są niezbędne z punktu widzenia przytoczonej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż obrazuje nieaktualny stan rzeczy (na koniec 2014 r.) i zostało sporządzone z założeniem kontynuacji działalności Spółki, przy braku poważniejszych zagrożeń w tej materii. Sprawozdanie to wykazuje przy tym stratę z działalności Spółki w całkiem innej wysokości niż ta podana we wniosku, mająca przecież wskazywać "stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu", co jeszcze wzmacnia wątpliwości, jakie rodzi stanowisko prezentowane w rozpatrywanym przedmiocie.
Spółka uchyliła się również od przedłożenia kopii postanowienia oddalającego jej wniosek o ogłoszenie upadłości, choć powinna przechowywać to orzeczenie, a w razie jego utraty mogła wystąpić o wydanie jego odpisu, by uczynić zadość wezwaniu referendarza sądowego.
Z tych wszystkich powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.