Uzasadnienie
W skardze z dnia 2 lutego 2015 r. B. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach między innymi z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Do skargi dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym podniosła, że ubiega się nadto o ustanowienie dla niej radcy prawnego z urzędu. W motywach wniosku podkreśliła, że jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nadto skarżąca wykonuje obowiązki rodziny zastępczej dla jej wnuka, na którego otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej. Zeznała, że nie posiada żadnego majątku, ani żadnych innych źródeł dochodu, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyła dalej, że poprzednio przyznawano jej wielokrotnie prawa pomocy, w tym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z tych też powodów wskazała, że w przypadku pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia zwraca się o ustanowienie radcy prawnego w osobie A. G., która reprezentowała skarżącą w sprawach o sygn. I SA/Gl 769/14 i I SA/Gl 770/14.
W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że na jej dochód składają się zasiłki z pomocy społecznej, w tym zasiłki celowe i okresowe. W styczniu ogólnie pobrała świadczenia w kwocie 1445 zł. Skarżąca podniosła, że mieszkanie, które zajmuje razem z wnuczkiem jest przedmiotem najmu. Z tego tytułu skarżąca ponosi stałe miesięczne opłaty w łącznej kwocie 800 zł. Końcowo wskazała, że wobec niej prowadzone są kolejne postępowania egzekucyjne, które pozostają bezskuteczne.
W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym – w szczególności kopii decyzji przyznających zasiłki lub zaświadczenia organu pomocy społecznej o wysokości świadczeń wypłaconych skarżącej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
- 2) zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku;
- 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym;
- 4) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować;
- 5) kopii postanowień o umorzeniu postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącej;
- 6) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu referendarza zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane, jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Przesyłkę skierowaną na adres skarżącej, zawierającą ww. wezwanie, w wyniku nieobecności adresatki awizowano dwukrotnie w dniach 1 i 9 kwietnia 2015 r., a zawiadomienia na tę okoliczność umieszczono we właściwej skrzynce na korespondencję. Ostatecznie przesyłki nie odebrano w terminie, a właściwy urząd pocztowy dokonał jej zwrotu do tut. Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Skarżąca istotnie ubiegała się wcześniej w innych postępowaniach prowadzonych przez tutejszym Sądem o przyznanie prawa pomocy. Ostatnio postanowieniami z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 769/14 i I SA/Gl 770/14 przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym.
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcie wskazał, że skarżąca nie uczyniła zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ nie zareagowała na wezwanie do uzupełnienia danych zwartych we wniosku, a termin dla dopełnienia tej czynności upłynął w dniu 22 kwietnia 2015 r. Referendarz podał też, iż jego uwadze nie umknęła okoliczność, iż uprzednio skarżącej przyznano prawo pomocy w innych sprawach toczących się prze tut. Sądem. Nie mniej jednak poprzednie postanowienia referendarza sądowego wydano osiem miesięcy termu, z tych też względów zgromadzone tam dokumenty powinny być zaktualizowane.
W przewidzianym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazała w nim, iż jej sytuacja materialna jest w dalszym ciągu bardzo zła, nie uległa zmianie, tym samym nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Dalej podała, że brak uzupełnienia żądanych przez Referendarza dokumentów nie wynikał z jej złej woli, a jedynie z faktu, że w okresie kiedy nadeszło stosowne wezwanie z Sądu, przebywała z dzieckiem poza miejscem zamieszkania u swej ciężko chorej matki. Do sprzeciwu dołączyła szereg dokumentów wskazanych w wezwaniu Referendarza sądowego, potwierdzających jej trudną sytuację finansową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje.
Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 p.p.s.a., przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Zaznaczyć także wypada, iż prawo pomocy jest odstępstwem od generalnej reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to tym samym, iż odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań, nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych, niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów.
Mając na względzie powyższe uznać przyjdzie, iż z taką właśnie wyjątkową sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie i dlatego też wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Ustalono przede wszystkim, że źródłem dochodów skarżącej jest wyłącznie pomoc Skarbu Państwa w postaci zasiłków okresowych oraz pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Nie sposób w takim przypadku przyjąć, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych miałby być zaspokojony z uzyskiwanego przez nią wsparcia z budżetu Państwa. Konsekwencją obciążenia takiej osoby kosztami postępowania sądowego, byłaby fikcyjność przyznanych świadczeń z pomocy społecznej.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tejże ustawy, orzeczono jak w sentencji.