Uzasadnienie
W dniu 30 sierpnia 2022 r. P. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną A. S. wraz z oświadczeniem o rezygnacji z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z 15 marca 2022 r. na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r.
Rozpoznając wniosek, Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 25 października 2022 r. nr 002463/SP/2022 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, a także innym osobom zobowiązanym do alimentacji, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunkiem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), jest fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki nie później niż do 25 roku życia.
Jak ustalono, A. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z 19 listopada 2021 r., zgodnie z którym jest sobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 59 roku życia. W dalszej kolejności organ I instancji powołał się na stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w świetle którego pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 przepis art. 17 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został zmieniony przez ustawodawcę, dlatego organ przepis ten ma obowiązek stosować. Organ wskazał ponadto, że P. S. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z 15 marca 2022 r. na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r. na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Ponadto organ podał, że 17 października 2022 r. P. S. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2022/2023 trwający od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r.
W następstwie rozpatrzenia odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 5 stycznia 2023 r. nr KOC/6951/Sr/22 orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podało, że wprawdzie wedle literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki nie później niż do ukończenia 25 roku życia, to jednak przy orzekaniu w takiej sprawie konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Wyrok ten ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z 2014 r. poz. 1443, co oznacza, że jest częścią porządku prawnego obowiązującego przy orzekaniu w tego typu sprawach.
Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten odnosi się tylko do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy jako niekonstytucyjny, tylko w określonym przez wyrok zakresie – nie powinien mieć zastosowania od momentu ogłoszenia wyroku, czyli od 23 października 2014 r. Opublikowane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Dochodzi tu zatem do ukształtowania nowego stanu prawnego, który organy mają obowiązek uwzględniać przy orzekaniu, kierując się zasadą wyrażoną w art. 6 kpa, w świetle którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Źródłem prawa nie jest stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, na które powołuje się organ I instancji.
W ocenie Kolegium, rozstrzygnięcie odmownej decyzji organu I instancji należało utrzymać w mocy z innego powodu. Zgodnie z orzeczeniem z 19 listopada 2021 r. A. S. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 1 września 2021 r. do 30 listopada 2022 r. Decyzją z 15 marca 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał P. S. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną A. S. na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r. Decyzja ta na dzień orzekania przez Kolegium wyekspirowała, jednakże w okresie od stycznia do października skarżący posiadał prawo i pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. Nie jest zatem możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku z 30 sierpnia 2022 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli wnioskodawca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297).
W aktach sprawy znajduje się także wniosek skarżącego z 17 października 2022 r. o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2022/2023, co zdaniem Kolegium, należy odczytać jako wolę kontynuacji tego świadczenia. Wprawdzie we wniosku z 30 sierpnia 2022 r. skarżący złożył deklarację o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże od stycznia do października 2022 r. pobierał to świadczenie na mocy decyzji, która nie może już być ani zmieniona, ani uchylona ze względu na końcową datę jej obowiązywania. Oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia musi być konkretne a nie pozostawione uznaniu organu. Kolegium podkreśliło także, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej i nawet pobrano specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, może to nastąpić jednak tylko w przypadku, gdy nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres.
Wedle orzeczenia o niepełnosprawności z 19 listopada 2021 r. A. S. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2022 r., czyli świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być przyznanie jedynie na miesiąc listopad 2022 r. Przeszkodą jest jednak – zdaniem Kolegium – wniosek z 17 października 2022 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, znajdujący się aktach sprawy, w którym skarżący wyraził wolę kontytuowania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres świadczeniowy 2022/2023 rozpoczynający się od 1 listopada 2022 r.
Skargę na decyzję Kolegium wniósł P. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;
- 2) art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawca wskazał, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje on z zasiłku opiekuńczego.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze wniesiono ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, albowiem organy orzekające w sprawie dopuściły się zarówno naruszenia przepisów postępowania, jak i naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.
Rozważając kwestię zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w świetle art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Z powołanych przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń na ten sam okres. Zatem w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia.
W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia, wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy trzeba uwzględniać, że z woli ustawodawcy sam tylko fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej.
W takiej sytuacji (zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń) znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń. Sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 ustawy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się do wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z chwilą dokonania tego wyboru, rzeczą organu staje się urzeczywistnienie wyboru dokonanego przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2022 r., I OSK 2188/21).
Należy wskazać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie rozważana była kwestia proceduralnych możliwości dokonania przez stronę uprawnioną wyboru na gruncie art. 27 ust. 5 ustawy, a tym samym usunięcia przeszkody do przyznania świadczenia, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. W orzecznictwie uznano, że zagwarantowanie osobie uprawnionej do świadczeń wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, nie może polegać na wymaganiu rezygnacji z przyznanego świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego.
Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny stosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 ustawy prawa wyboru świadczenia (zob. wyroki NSA z dnia: 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; 19 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19; 15 września 2020 r., I OSK 2199/19; 18 stycznia 2021 r., I OSK 2122/20; 22 lutego 2021 r., I OSK 2508/20, 4 maja 2021 r., I OSK 304/21; 25 listopada 2021 r., I OSK 1004/20; 2 czerwca 2022 r., I OSK 1478/20).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to w całości podziela. Zauważyć należy, że tego rodzaju problemy występują niejednokrotnie w analogicznych sprawach, a sądy krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od osób sprawujących opiekę, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo, a także wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 marca 2020 r., II SA/Lu 8/20).
Uwzględniając powyższe uwagi, w ocenie Sądu załączone przez skarżącego do wniosku oświadczenie z 30 sierpnia 2022 r. (powtórzone 20 września 2022 r. na kolejnych etapach postępowania), dostatecznie uzewnętrznia wolę strony, co do wyboru jednego spośród zbiegających się świadczeń. W oświadczeniach tych skarżący wyraźnie wskazał, że rezygnuje z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z momentem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Domaganie się przez organ I instancji w wezwaniu z 14 września 2022 r. kolejny raz formalnej rezygnacji z przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie realizuje w dostateczny sposób przewidzianego w art. 27 ust. 5 ustawy prawa strony do wyboru świadczenia. Z oświadczenia skarżącego wyraźnie wynika zamiar zachowania ciągłości pobierania świadczeń i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z oświadczenia skarżącego bez wątpienia wynika także, że skarżący był świadomy co do konieczności zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W konsekwencji, skarżący miał zatem prawo oczekiwać od organu podjęcia działań zamierzających do przyznania wybranego przez niego świadczenia zwłaszcza, że z art. 32 ustawy wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy sytuacja strony, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, uległa zmianie.
Należy dodać, że Sąd podziela w całości stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2021 r., I OSK 1004/20, że co do zasady decyzje podejmowane w trybie art. 32 ustawy wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. Godzi się w związku z tym wyjaśnić, że interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać w sposób uwzględniający konieczność ochrony wskazywanych przez Trybunał Konstytucyjny wartości, posługując się dyrektywami wykładni tak, aby wykorzystać istniejące mechanizmy procedowania, w sposób, który pozwoli te cele osiągnąć, usuwając jednocześnie proceduralne przeszkody w tym zakresie.
Chodzi zatem o takie rozwiązanie procesowe, które zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku.
W niniejszej sprawie organy administracji tak długo prowadziły postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, że decyzja z 15 marca 2022 r. w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyekspirowała. Z akt sprawy wynika, że gdy skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z załączonym do niego oświadczeniem o rezygnacji z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z momentem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, to organ I instancji zamiast uchylić z urzędu decyzję z 15 marca 2022 r. przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., wezwał skarżącego pismem z 14 września 2022 r. "do złożenia pisemnego oświadczenia czy rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego" – podczas, gdy takie oświadczenie o rezygnacji zostało już przecież dołączone do wniosku (i powtórzone w piśmie z 20 września 2022 r. w odpowiedzi na powyższe wezwanie) – a następnie odmówił mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z 25 października 2022 r., argumentując przy tym dodatkowo, że w dniu 17 października 2022 r. skarżący złożył kolejny wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2022/2023 trwający od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., który również stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tej sytuacji obciążenie skarżącego konsekwencjami błędów organu I instancji, który powinien był wówczas wstrzymać skarżącemu wypłatę specjalnego zasiłku opiekuńczego, uchylić w stosownym trybie decyzję przyznającą mu ten zasiłek oraz orzec o przyznaniu stronie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz tego nie uczynił, naruszałoby bezsprzecznie fundamentalną zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady wywodzone z niej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w tym zasadę pewności prawa oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i jego organów.
Sąd zauważa, że organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję w dniu 5 stycznia 2023 r. nie potrzebował już powyższego oświadczenia, gdyż, jak wskazano powyżej, ostateczna decyzja z 15 marca 2022 r. przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r. wyekspirowała w dniu 31 października 2022 r. Skoro decyzja ta wyekspirowała 31 października 2022 r., a właściwie uprawnienie z niej wynikające wygasło, to tym bardziej spełniona została przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolejny zaś wniosek skarżącego z 17 października 2022 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie został on jeszcze rozpatrzony przez organ, a jeżeli funkcjonuje w obrocie prawnym nowa decyzja przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres zasiłkowy 2022/2023, wówczas organ będzie obowiązany mieć na uwadze złożone już do akt rozpoznawanej sprawy oświadczenia skarżącego o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Sąd zwraca przy tym uwagę, że w nadesłanych aktach administracyjnych sprawy znajduje się orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 14 listopada 2022 r., z którego wynika, że A. S. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2027 r.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ I instancji weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. Rzeczą organu będzie wyjaśnienie w pierwszej kolejności losów wniosku skarżącego z 17 października 2022 r. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii organ rozważy zasadność wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mając przy tym na uwadze, że skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia już 30 sierpnia 2022 r., kiedy to wpłynął wniosek do organu.
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).
Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powyższej ustawy.
Jednocześnie Sąd wskazuje, że wszystkie powołane orzeczenia w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).