Uzasadnienie
Skarga M.G., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2023 r. o nr SKO Gd/4128/23 uchylającą w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Pucka o nr MOPS.SŚR.5040.10.2023 z dnia 24 maja 2023 r. i umarzająca postępowania postępowanie organu I instancji, została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2023 r. (data wpływu 24 kwietnia 2023 r.) skarżący zwrócił się o ustaleni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem L.G.. Skarżący do wniosku załączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku z dnia 21 grudnia 2020 r. w którym to L.G został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od siedemnastego roku życia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2012 r., a orzeczenie zostało wydane do 31 grudnia 2025 r.
Pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pucku zwrócił się do Sekcji Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W piśmie tym wskazano również szereg ustaleń, które należało dokonać w ramach wywiadu środowiskowego na potrzeby prowadzonego postepowania administracyjnego.
W dniu 22 maja 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony skarżącej, po wcześniejszej nieudanej próbie w dniu 15 maja 2023 r.. Pracownik socjalny w treści wywiadu wskazał, że skarżący był zatrudniony na okres próbny od 14 listopada 2022 r. do 13 lutego 2023 r. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że niepełnosprawny cierpi na pourazowe uszkodzenie mózgu – niedowład połowiczny prawostronny oraz choroby współistniejące tj.: padaczka lekooporna, zaburzenia poznawcze, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa. Niepełnosprawny porusza się samodzielnie po miejscu zamieszkania oraz sam załatwia potrzeby fizjologiczne. Jako czynności wykonywane na rzecz niepełnosprawnego skarżący w wywiadzie środowiskowym wskazał: pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków, robienie zakupów, kąpanie i ubieranie niepełnosprawnego. We wnioskach wywiadu środowiskowego pracownik socjalny wskazał, że występuje brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bratem. Jak wskazuje pracownik skarżący nie był w stanie określić częstotliwości, rodzaju i czasu trwania codziennych czynności wykonywanych w związku z opieką nad bratem.
Decyzją z dnia 24 maja 2023 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Pucka o nr MOPS.SŚR.5040.10.2023 organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad niepełnosprawnym bratem. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyczyną odmowy jest brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bratem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ podniósł opierając się na zebranym materiale, że skarżący mógłby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze casu, gdyż jego brat wiele czynności wykonuje sam. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie.
Decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r. o nr SKO Gd/4128/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w całości umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzją Nr 000187/SP/03/2022 z 4 marca 2022 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pucku działający z upoważnienia Burmistrza Pucka, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 25 stycznia 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad niepełnosprawnym bratem. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyczyną odmowy jest brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bratem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023.390). Z tą oceną zgodził się organ odwoławczy, dlatego decyzją SKO Gd/1915/22 z 12 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Nr 000187/SP/03/2022 z 4 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Dalej organ II instancji wskazał, że skarżący złożył kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem. Na podstawie zebranego materiału w sprawie, w tym w szczególności na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, organ ocenił, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy jest tożsamy ze stanem faktycznym ustalonym decyzją SKO Gd/1915/22 z 12 sierpnia 2022 r., dlatego też stwierdził, że doszło do ponownego rozstrzygnięcia sprawy załatwionej wcześniej inną decyzją ostateczną a zatem naruszenia zasady powagi rzeczy osądzonej. O tożsamości sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego można mówić, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Porównując materiał dowodowy oraz decyzje I instancji z 4 marca 2022 r. i zaskarżoną w niniejszym postępowaniu organ uznał tożsamość spraw w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2023 r, nr SKO Gd/4128/23 uchylającą decyzję Burmistrza Pucka z dnia 24 maja 2023 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżący zarzucił organom naruszenia przepisów postępowania 7, 77 § 1, 80 - 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czy złożony przez skarżącego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obejmuje inny okres niż okres objęty prawomocną decyzją administracyjną
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że bezspornym jest fakt, że w styczniu 2022 roku skarżący złożył wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, które to postępowanie zostało zakończone prawomocną decyzją Samorządowego kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 sierpnia 2022 roku. Jak wskazuje skarżący złożył on nowy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który obejmował nowy okres zasiłkowy, a tym samym w przedmiotowym postępowaniu nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, a organ II instancji nie mógł umorzyć tego postępowania, tylko dlatego że stan faktyczny w obu postępowaniach administracyjnych jest tożsamy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zawarcie odpowiedniego wniosku w skardze sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 – 3 K.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze.
Postępowanie administracyjne podlega umorzeniu, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § K.p.a.). W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że obowiązywanie decyzji w obrocie prawnym wiąże się z realizacją wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnej, która, poza szczególnymi przypadkami tam przewidzianymi, powinna gwarantować pewność rozstrzygnięcia. Dopóki więc decyzja administracyjna rozstrzygająca sprawę co do istoty funkcjonuje w obrocie prawnym, i nie została zweryfikowana przy wykorzystaniu środków prawnych, postępowanie administracyjne wszczęte w tej samej sprawie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu nawet wtedy, gdy forma wydanego orzeczenia kończącego sprawę jest wadliwa (zob. Komentarz do art. 105 K.p.a., R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2023 oraz powołane tam orzecznictwo).
Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co od tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Dla uznania stanu res iudicata musi wystąpić tożsamość spraw podmiotowa oraz przedmiotowa, co oznacza, że sprawa ma dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego na tle tego samego, co uprzednio, stanu faktycznego. Kolejna sprawa musiałaby dotyczyć tych samych podmiotów, tej samej podstawy prawnej żądania, tego samego tj. niezmienionego stanu faktycznego i tej samej treści żądania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 542/22).
W ocenie Kolegium rozpatrywana sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną poprzednim wnioskiem Strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bowiem w obu sprawach występowały te same podmioty, ten sam przedmiot, czyli ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a także obowiązywały te same regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezmieniony jest stan faktyczny sprawy mający istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.
Nie jest sporne w sprawie, że pomiędzy poprzednio a obecnie rozstrzyganą sprawą istnieje tożsamość podmiotowa: w obu sprawach wnioskodawcą jest skarżący, w obu sprawach świadczenie ma być przyznane w związku z opieką nad tą samą osobą tj. bratem skarżącego.
Jak wskazuje sam skarżący stan faktyczny obu spraw był tożsamy. Także badając sprawę organ dokonał słusznej oceny w tym zakresie. Swoją decyzję w szczególności oparł na analizie wywiadu środowiskowego z dnia 22 maja 2023 r. i zestawieniu go z wywiadem środowiskowym wykonanym w dniu 1 marca 2022 r. Na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej organ uznał jednocześnie, że stan zdrowia nie uległ zmianie. Nadal występuje brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bratem. Skarżący nie wskazał również żadnej istotnej okoliczności faktycznej i prawnej, która uległaby zmianie. Należy więc stwierdzić, że w obu sprawach stan faktyczny jest tożsamy.
Decyzja została jednak zakwestionowana przez skarżącego, ponieważ złożył on nowy wniosek o przyznanie świadczenia, który obejmował nowy okres zasiłkowy. Sądowi znane są poglądy o braku pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w przypadku występowania z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Twierdzi się bowiem, że przedmiot tych spraw w istocie różni się bowiem ze względu na odmienne okresy świadczeniowe, które zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu właśnie do świadczeń pielęgnacyjnych, każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r., IV SA/Po 951/19, LEX nr 2772707, wyrok WSA w Lublinie z 30 stycznia 2018 r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 947/17).
Sąd jednak tych poglądów nie podziela, istnieje bowiem różnica w przyznawaniu świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych oraz świadczenie pielęgnacyjnego na podstawie jej art. 24 ust.
2. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do Ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Zasadą jest więc przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, a nie na ściśle wskazany okres (Wyrok WSA w Krakowie z 15 marca 2022 r., III SA/Kr 1466/21, LEX nr 3344127). Należy wskazać, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w obu postępowaniach oparty o to samo orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku z dnia 21 grudnia 2020 r. wydane na czas określony do 31 grudnia 2025 r.
Nie sposób również uznać, że sam tylko fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się od momentu złożenia wniosku sprawia, że dochodzi do zmiany stanu faktycznego lub prawnego tylko z tej przyczyny, iż tożsamy wniosek zostaje złożony w kolejnym miesiącu czy innym okresie. W takim przypadku zainteresowany podmiot mógłby bowiem występować z wnioskiem w każdym kolejnym miesiącu i domagać się ponownej merytorycznej weryfikacji swojego uprawnienia niezależnie od tego czy mająca moc wiążącą weryfikacja już wcześniej nastąpiła (Wyrok WSA w Szczecinie z 15 czerwca 2023 r., II SA/Sz 336/23, LEX nr 3591853).
Wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie oznacza, że opiekunowi zostaje zamknięta droga do ubiegania się o przyznanie tego świadczenia. Warunkiem skutecznego ponownego ubiegania się oświadczenie jest zmiana stanu faktycznego, która musi być na tyle istotna, aby nie można było mówić o tożsamości sprawy (Wyrok WSA w Szczecinie z 25 maja 2023 r., II SA/Sz 144/23, LEX nr 3575704).
W związku z powyższym należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo dopatrzyło się wadliwości decyzji organu I instancji a także zasadnie stwierdziło istnienie podstaw do umorzenia postępowania zainicjowanego ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.