Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z dnia 28 lipca 2010 r. nr [...] działając na podstawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. odmówił zwrotu części działki nr [...] położonej w obr. [...]. ewid. P., miasto K., objętej księgą wieczystą nr [...] w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l.kat. [...] b. gm. kat. B. – na rzecz spółki [...] z.o.o. z siedzibą w K.. W uzasadnieniu organ podniósł, że postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości wszczęte zostało w dniu 13.08.2009 r. na wniosek spółki [...] z o.o. z siedzibą, w K.. Roszczeniem o zwrot wnioskodawcy objęli nieruchomość składającą się z całej parceli l. kat. [...] o pow. 0,3820 ha b. gm. kat. B. m. K. lub jej "części nie wykorzystanej na cel użyteczności publicznej". Parcela ta została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie Dyrekcji Inwestycji Miejskich II w K. orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. dnia 8.06.1966 r. na podstawie przepisów ustawy 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że parcela l. kat. [...] przeznaczona jest pod budowę oczyszczalni ścieków z pasem izolacyjnym, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydaną przez Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 5 marca 1962 r. Organ wskazał, że podstawą do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (...) Powyższy przepis w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, mogących żądać zwrotu nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada poprzedni właściciel nieruchomości, a w razie jego śmierci - spadkobierca lub spadkobiercy.
Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dnia 8.08.1966 r. nastąpiło wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. [...] o pow. 3820 m, obj. Lwh [...], b. gm. kat. B., na cele budowy oczyszczalni ścieków z pasem izolacyjnym. Z sentencji orzeczenia wynika, że w dacie wywłaszczenia właścicielem hipotecznym wspomnianej nieruchomości była spółka [...] z o. o. Natomiast z wniosku wywłaszczeniowego z dnia 10.03.1966 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 31.03.1966 r. wynika, że jednym z udziałowców spółki [...] z o. o. był wówczas adwokat S. K., natomiast pozostali udziałowcy nie byli znani z miejsca pobytu. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że po dacie wywłaszczenia na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia 14.11.1991 r. z dnia 14.11.1991 r. na rzecz Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi "[...]" w K., ul. [...], z dnia 5.12.1990 r. zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego m. in. w stosunku do działki nr [...] o pow. 6709 m2 objętej KW [...].
Prawo użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi [...]" w stosunku do działki nr [...], obr. [...]. ewid. P. zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 2.06.1993 r. Na podstawie zawiadomienia z dnia 23.02.1995 r. ustalono, że działka nr [...] obr. [...] dz. adm. P. została odłączona z księgi wieczystej nr [...] do księgi wieczystej nr [...]. W dniu 8.10.1996 r. aktem notarialnym Rep. A. [...] prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzecz Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi [...]" zostało sprzedane Spółce "[...] z o.o. Zgodnie z aktualnym odpisem z księgi wieczystej nr [...] działka nr [...] obr. [...]. ewid. P., m. K., stanowi własność Gminy K. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym w/w spółki. Podstawą rozstrzygnięcia zawartego w niniejszej decyzji jest przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.
Brzmienie art. 229 u.g.n. jest jednoznaczne i oznacza, że jeżeli przed dniem wejścia wżycie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed dniem l stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób w nim określony, to roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, choćby były spełnione przesłanki zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. W niniejszej sprawie Spółka [...] z o.o, jako użytkownik wieczysty działki nr [...], obr. [...]. ewid. P. m. K., jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami tzn. innym podmiotem niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, a prawo użytkowania wieczystego, w stosunku do w/w działki, zostało ustanowione w księdze wieczystej w dniu 2.06.1993 r., czyli przed dniem 1.01.1998 r. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wynikające z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki decydujące o nieprzysługiwaniu roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w zakresie dotyczącym części działki nr [...], położonej w obr. [...]. ewid.
P. m. K., w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. [...] b. gm. kat. B., to należało odmówić wnioskodawcy zwrotu przedmiotowych nieruchomości, bez względu na to czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy.
Od tej decyzji odwołanie złożyła [...]" Sp.z.o.o. z siedzibą w K. zarzucając naruszenie art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w zw. art. 8 K.p.a. poprzez wadliwie ustalony stan faktyczny polegający na nie ustaleniu, czy nieruchomość została wykorzystana na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej tj. na cele budowy oczyszczalni ścieków z pasem izolacyjnym co powoduje, iż zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie.
Decyzją z dnia 16 maja 2011 r. wydaną na skutek rozpatrzenia odwołania [...]" sp. z o.o. z siedzibą w K., Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 28 lipca 2010 r. Wyrokiem z dnia 24 października 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1190/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję Wojewody z dnia 16 maja 2011 r.. W wyniku złożonej od tego wyroku skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w K., wyrokiem z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 493/12 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji oraz zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 16 maja 2011 r. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż podstawą odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Spółki była przeszkoda o której mówi art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z nim roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie służy, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy wywłaszczona nieruchomość została zbyta lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, które ujawniono w księdze wieczystej.
W sprawie przeszkodą tą jest prawo użytkowania wieczystego, obecnie przysługujące Spółce z o.o. [...]" ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawo użytkowania wieczystego może być ustanowione przez właściciela nieruchomości - Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości będącej przedmiotem prawa użytkowania wieczystego będzie przesądzało o tym czy prawo to mogło powstać, bowiem będzie przesądzać o tytule własności nieruchomości. Kwestia ta ma zatem znaczenie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, zwłaszcza gdy jedyną przesłanką do zwrotu jest właśnie istnienie tego prawa. Nie ma racji Wojewódzki Sąd stwierdzając, że jeśli w postępowaniu zapadnie rozstrzygnięcie najdalej idące, co należy rozumieć jako stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu, to wówczas postępowanie o zwrot zostanie umorzone, zapadnie zatem decyzja taka jaką organy powinny byty wydać na podstawie art. 22% ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Nawet jeżeli organy umorzyłyby postępowanie) w sprawie o zwrot nieruchomości to nie jest bez znaczenia przyczyna tego umorzenia jakkolwiek w sprawie zapadła decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zatem o znaczeniu merytorycznym, a podstawą tej odmowy było istnienie prawa użytkowania wieczystego. Zasadnie zatem skarżąca Spółka wskazała na konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wobec toczącego się postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia ojej wywłaszczeniu, gdyż rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie jest zagadnieniem o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy o zwrot. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. Wojewoda zawiesił postępowanie odwoławcze dotyczące zwrotu części działki nr [...] w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. [...], b. gm. kat.
B., na rzecz spółki [...]" z o.o. z siedzibą w K. do czasu zakończenia sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia 8 sierpnia 1966 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. w gm. kat. B., oznaczonej jako l.kat. nr [...] o pow. 3820 m2, zapisanej w Iwh [...], stanowiącej własność [...]" sp. z o.o. w K.. Decyzją z dnia 24 czerwca 2013 r. Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia 8 sierpnia 1966 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K., w gm. kat. B., oznaczonej jako 1. kat. nr [...] o pow. 3820 m2, zapisanej w Iwh [...] stanowiącej własność [...]" sp. z o.o. w K..
Następnie w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia 21 lipca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. Wyrokiem z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3361/17 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalono skargę [...]" sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 21 lipca 2014 r., zaś wyrokiem z dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 151/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu I instancji. Z uwagi na fakt, iż ustąpiła przyczyna uzasadniająca zawieszenie przedmiotowego postępowania, działając na podstawie art. 97 § 2 K.p.a., Wojewoda postanowieniem z dnia 15 stycznia 2020 r. podjął na wniosek [...]" sp. z o.o. z siedzibą w K., reprezentowanej przez adwokata P. B., postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] (aktualnie część działki nr [...]), położonej w obrębie [...]. ewid. P. m. K..
Wojewoda decyzją z dnia 30 stycznia 2020 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie - zwrotu części działki nr [...], położonej w obr. [...]. ewid. P. m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa parceli l. kat. [...] b. gm. kat. B., na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w K.. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego ustalono, że działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...]. Z porównania archiwalnej mapy katastralnej z mapą ewidencji gruntów wynika, iż wywłaszczonej części parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B., odpowiada m. in. działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. P. m. K.. Aktualnie, zgodnie z odpisem księgi wieczystej [...] działka nr [...], obr. [...] ewid. P. m. K. stanowi własność osób fizycznych.
Jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr [...], działka nr [...], pół. w obr[...]. ewid. P. m. K., stanowiła w dniu wejścia w życie u.g.n. własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu-wieczystym Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi [...]" w K. - na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia 14 listopada 1991 r., co zostało ujawnione w księdze z dniem 2 czerwca 1993 r. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż w przypadku przedmiotowej nieruchomości organ I instancji prawidłowo powołał się na przepis art. 229 u.g.n., odmawiając jej zwrotu na rzecz wnioskującej spółki.
Na powyższą decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła [...] Sp.z.o.o. w K. zarzucając naruszenie:
1/ art. 229 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, a to ustalenie że stwierdzenie "ustanowienie prawa użytkowania wieczystego" obejmuje również sytuację nabycia tego prawa przez osobę trzecią z mocy ustawy, tj. na podstawie aktu abstrakcyjnego i generalnego, jedynie potwierdzonego deklaratoryjną decyzją administracyjną, co doprowadziło organ do niewłaściwego wniosku, iż ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie przesądza o odmowie zwrotu części działki nr [...];
2/ art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez:
a/ niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. błędne ustalenie, że dawnej I. kat [...] odpowiada tylko część działki nr [...];
b/ niewyjaśnienie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, polegające na wywodzeniu ustaleń faktycznych wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu lub bez zgromadzenia tego materiału oraz dokonywaniu ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów.
W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji bądź też o jej uchylenie w całości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu podległa ocena legalności decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie organu, zachodziła negatywna przesłanka zwrotowa, skutkująca brakiem konieczności badania kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia tj. przesłanka z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.(dalej; u.g.n.). W ocenie sądu skarga z przyczyn oczywistych jest niezasadna
Zgodnie z dyspozycją art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten zawiera tzw. negatywną przesłankę zwrotową, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości (por. T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s. 284). Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi.
Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (teza nr 1, 2 do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09, opub. w LEX nr 595463). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 Sąd ten stwierdził, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n.
Także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2018 r. I OSK 2283/16 podkreślono, iż spełnienie w okolicznościach konkretnej sprawy przesłanki ustalonej w art. 229 u.g.n. stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, co wyklucza dalsze merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Jak ustalił organ przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu wejścia w życie u.g.n. własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu-wieczystym Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi [...]" w K. - na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia 14 listopada 1991 r., co zostało ujawnione w księdze z dniem 2 czerwca 1993 r. Wyjaśnieniu uległa także kwestia prejudycjalna związana z postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie której nieruchomość ta została wywłaszczona (tak sąd jak i organy był w tym przedmiocie związany wyrokiem jaki w dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 151/19 wydał Naczelny Sąd Administracyjny i poglądem prawnym w tym wyroku wyrażonym - art. 190 P.p.s.a.). Organ zasadnie zatem orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Wbrew zarzutom skargi przepis art. 229 u.g.n. jest przesłanką odmowy zwrotu nieruchomości zawsze, jeżeli dany stan faktyczny wyczerpuje hipotezę tego przepisu i zawsze powinien stanowić podstawę odmowy zwrotu nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.