Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 11 września 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 563/20

Uzasadnienie

Wojewoda w decyzji z 18 marca 2020r. (znak: [...]) na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Z. Z., S. C., E. R., S. B., K. K., W. B., S. B., B. K., R. B., E. D., Z. B. i A. J. od decyzji nr [...] Prezydenta Miasta K. z 30 grudnia 2019 r. (znak: [...]), utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

Decyzja ta zapadła na gruncie następujących ustaleń faktycznych i prawnych:

Prezydent Miasta K. w decyzji nr [...] z dnia 30 grudnia 2019 r. (znak: [...]) orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...] [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...] [...], obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K. w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz: Z. Z., S. C., S. B. s. K. i A., B. K., R. B., E. D., S. B. s. E. i G., K. K., S. B. s. S. i K., W. B., E. R., A. J. i Z. B..

Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji złożyły ww. strony reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem.

Wojewoda w zaskarżonej decyzji z 18 marca 2020 r. stwierdził, że na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 28 kwietnia 1951 r. znak: [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa parcelę 1. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowiącą własność F. B.. Wywłaszczenia dokonano w oparciu o przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 458).

Na podstawie mapy stanu prawnego wykonanej przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. G. organ I instancji ustalił, iż wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B. odpowiadają obecnie m. in. części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Wojewoda za organem I instancji uznał, że z wnioskiem o zwrot wystąpiły uprawnione do tego osoby.

Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy zwrotu ww. nieruchomości zaznaczono, iż decyzją Wojewody K. z 28 lutego 1994 r. (znak: [...]) stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Usług Socjalnych i Mieszkaniowych w [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa składającego się m. in. z działek: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] [...] nastąpił w dniu 16 września 1994 r.

Planem podziału nr [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki: nr [...] i nr [...].

Natomiast planem podziału nr [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki od nr [...] do nr [...], a następnie działka nr [...] planem podziału nr [...] podzieliła się na działki: nr [...], nr [...] i nr [...]. Z kolei działka nr [...] planem podziału nr KERG [...] podzieliła się na działki: nr [...], nr [...] i nr [...].

Aktualnie, zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...], działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Usług Hotelarskich i Turystycznych "K." w firma A

Na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 28 kwietnia 1951 r. znak: [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa parcelę l. kat. [...], b. gm. kat. firma B stanowiącą własność F. B.. Wywłaszczenia dokonano w oparciu o przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 458).

Na podstawie mapy stanu prawnego wykonanej przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. G. organ I instancji ustalił, iż wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. B. odpowiadają obecnie m. in. części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Również kwestie podmiotowe w przedmiotowej sprawie nie budzą wątpliwości, gdyż jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji, z wnioskiem o zwrot wystąpiły uprawnione do tego osoby.

Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy zwrotu ww. nieruchomości organ odwoławczy podał, iż decyzją Wojewody [...] z 28 lutego 1994 r. (znak: [...]) zostało stwierdzone nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Usług Socjalnych i Mieszkaniowych w [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego zabudowanego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa składającego się m.in. z działek: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].

Wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] [...] nastąpił w dniu 16 września 1994 r.

Planem podziału nr [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki: nr [...] i nr [...].

Natomiast planem podziału nr [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki od nr [...] do nr [...], a następnie działka nr [...] planem podziału nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] i nr [...]. Z kolei działka nr [...] planem podziału nr KERG [...] podzieliła się na działki: nr [...], nr [...] i nr [...].

Aktualnie, zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr [...], działka nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa Usług Hotelarskich i Turystycznych "K." w firma A

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż w przypadku przedmiotowej nieruchomości należało zastosować przepis art. 229 u.g.n., stanowiący podstawę do odmowy jej zwrotu na rzecz osób wymienionych w zaskarżonej decyzji.

Wojewoda w dalszej części uzasadnienia dokonał wykładni ww. przepisu wraz powołał się na zapadłe na jego kanwie orzecznictwo.

Ustosunkowując się do odpowiedniego zarzutu odwołania, organ II instancji wyjaśnił, że do wyłączenia obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy dochodzi zatem bez potrzeby merytorycznego rozpoznania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Odnosząc powyższe do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie, Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., a zatem Prezydent Miasta K. prawidłowo orzekł o odmowie zwrotu części działek: nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K..

Nadto organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutu odwołania, iż: "zastosowanie przez organ art. 229 u.g.n., bez podjęcia próby rozwiązania umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste na przedmiotowej nieruchomości, było przedwczesne", że prawidłowość ostatecznej decyzji administracyjnej dotyczącej ustanowienia użytkowania wieczystego na przedmiotowych nieruchomościach strony mogą zweryfikować za pomocą jednego z trybów nadzwyczajnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, po złożeniu odrębnego wniosku do stosownego organu administracji publicznej. W takim przypadku – zdaniem Wojewody [...]- złożenie wniosku w zmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy spowoduje, iż nie będzie w sprawie występowała powaga rzeczy osądzonej uniemożliwiająca ponowne w niej orzekanie.

Niemniej powołano się na pogląd Sądu Najwyższego zawarty w uchwale 7 sędziów z 15 września 2015 r. sygn. akt III CZP 107/14, w którym stwierdzono, że: "umowa sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości oraz umowa ustanowienia użytkowania wieczystego na takiej nieruchomości nie są nieważne z powodu ich zawarcia z naruszeniem art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości". Uchwałę wydano w odpowiedzi na następujące pytanie Rzecznika Praw Obywatelskich: "Czy sąd cywilny może stwierdzić nieważność umowy sprzedaży nieruchomości (umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste), zawartej przed dniem 1 stycznia 1998 r., z tego tylko powodu, że narusza ona prawo poprzedniego właściciela do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która stała się zbędna na cele publiczne?" Wydając ww. uchwałę Sąd Najwyższy orzekł zatem, że umowy sprzedaży nieruchomości oraz umowy ustanowienia użytkowania wieczystego na takiej nieruchomości nie są nieważne z tego tylko powodu, że naruszają prawo poprzedniego właściciela do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która stała się zbędna na cele publiczne.

Mając to na uwadze stwierdzono, że odpowiednie zarzuty odwołania nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ decyzja nr [...] Prezydenta Miasta K. z 30 grudnia 2019 r. znak: [...], była prawidłowa, a zatem należało utrzymać ją mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesionej w imieniu skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata J. F., ww. decyzji Wojewody z dnia 18 marca 2020 r. zarzucono naruszenie 1.art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez:

1. a. bezzasadne powielenie stanowiska organu I instancji i przyjęcie, że w przedmiotowym stanie sprawy zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę zwrotu nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne [...], [...], [...], [...] oraz [...] (w granicach należącej do skarżących parceli katastralnej l. kat. [...], dalej również jako "nieruchomość") podczas gdy odmowa zwrotu nieruchomości może nastąpić dopiero po uprzednim ustaleniu przez organ, jaki był rzeczywisty i konkretny cel wywłaszczenia oraz czy cel ten został na nieruchomości zrealizowany w odpowiednim ustawowym terminie;
2. b. bezpodstawną odmowę zwrotu nieruchomości podczas gdy, Wojewoda w żadnym zakresie nie zbadał wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n. przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia przedwczesnego i niepopartego dokładną analizą zaskarżonego rozstrzygnięcia;
3. c. zaniechanie ustalenia czy (jeżeliby cel wywłaszczenia został zrealizowany) jego realizacja objęła wszystkie 5 działek ([...], [...], [...], [...], [...]) wchodzące w skład nieruchomości i to w całości.

2.naruszenie art. 229 u.g.n. poprzez jego bezzasadne zastosowanie, podczas gdy:

1. a. powielenie stanowiska organu I instancji i przyjęcie, że do ustanowienia na przedmiotowych nieruchomościach użytkowania wieczystego i prawa własności doszło przed 1 stycznia 1998 roku, co skutkowało odmową zwrotu nieruchomości, pomimo, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a zatem nieruchomość winna zostać zwrócona skarżącym,
2. b. pominięcie, że organ I instancji nie był legitymowany do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 229 u.g.n., ponieważ w sprawie nie zostały wykorzystane przez organ wszystkie środki prawne służące do usunięcia tej negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości;
3. c. ponowne zastosowanie przez organ II instancji art. 229 u.g.n., bez uprzedniego podjęcia próby rozwiązania umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste na przedmiotowej nieruchomości, było przedwczesne. Organ II instancji, w ślad za Prezydentem Miasta K. nie podjął żadnych czynności zmierzających do ustalenia czy ustanowienie użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz Przedsiębiorstwa [...] było zasadne i zgodne z prawem.
4. 3. naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na nieruchomości, pomimo upływu terminów określonych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., a z całą pewnością nie został zrealizowany na części nieruchomości, które są niezabudowane.
5. 4. naruszenie zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr 40 z dnia 11 marca 1955 roku w sprawie zasad wyboru i trybu uzgadniania lokalizacji inwestycji w zw. z uchwałą nr 270 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1957 roku w sprawie lokalizacji inwestycji, dalej jako "uchwała" (M.P. nr 67, póz. 407) poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta K., podczas gdy zgodnie z tymi przepisami zatwierdzenia lokalizacji szczegółowej wymagały wszystkie budowy, a więc również budowa miasta [...], co w niniejszym wypadku wskazuje, że nieruchomość powinna zostać zwrócona, gdyż zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej dla tego terenu określające je jako budowa konkretnego obiektu mieszkalnego lub usługowego nie zostało nigdy wydane przez PWRN w K., a przynajmniej organy administracji publicznej w niniejszej sprawie nie załączyły do materiału dowodowego sprawy takich zaświadczeń.
6. 5. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

1. a. nieustalenie przez Wojewodę kluczowych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, podczas gdy na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i ustalenia na jego podstawie prawidłowego stanu faktycznego.
2. b. brak jakichkolwiek ustaleń co do wydania wymaganego w latach 50 tych ubiegłego wieku zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej i jego treści;
3. c. jedynie iluzoryczne dokonanie uszczegółowienia skonkretyzowanego celu wywłaszczenia w oparciu o niewystarczające dokumenty (tj. plany, pisma) powstałe już po dacie wywłaszczenia, które z tej przyczyny nie są przydatne do określenia celu wywłaszczenia poprzedzającego datę wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, a nie w oparciu o konieczną w tym wypadku i prawomocną decyzję o lokalizacji szczegółowej wydaną przez uprawniony do tego organ, tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.:
4. d. pominięcie faktu, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na nieruchomości, co najmniej na jej znacznej części, a w konsekwencji nie rozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego.
5. e. nieustalenie przez Wojewodę, kiedy dokładnie cel wywłaszczenia został rzekomo ostatecznie zrealizowany i czy miało to miejsce przed 2004 rokiem, a wyłącznie ogólnikowe stwierdzenie, iż nieruchomości zostały oddane w użytkowanie wieczyste, co nie jest realizacją celu wywłaszczenia.
6. f. bezpodstawne przyjęcie, iż został zrealizowany cel wywłaszczenia na nieruchomościach podczas gdy w toku postępowania organ nie uzyskał (zarzut niedokończony – zapisek Sądu)
7. 6. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez sformułowanie uzasadnienia decyzji w sposób niepełny (...), w szczególności poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyjaśnienia kwestii dlaczego organ nie wziął pod uwagę okoliczności, ze cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi opisane wyżej zarzuty zostały rozwinięte.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U. z 2019r., poz.2325, dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, istniejący w dacie ostatecznego orzekania przez organ, rzeczywiście nie pozwalał na wydanie decyzji o zwrocie na rzecz skarżących przedmiotowej nieruchomości, ze względu na istnienie negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n. Zarzuty skargi sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem należało ocenić jako zupełnie chybione i obnażające ignorancję wobec nie budzącego żadnych wątpliwości interpretacyjnych stanu prawnego przedmiotowej sprawy oraz jednolitej linii orzeczniczej, wykształconej na gruncie spraw wydanych w oparciu o przepis art. 229 u.g.n.

Skład orzekający w tej sprawie w całości uważa za trafne rozstrzygnięcie z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 562/20 wydane przez tut. Sąd na gruncie tożsamych co w aktualnie rozpoznawanej sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Jak wiadomo, odmowa zwrotu w niniejszej sprawie dotyczyła części działki nr [...] obj. KW nr [...] oraz części działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obj. KW nr KR l [...] [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. - wszystkie w granicach wywłaszczonej parceli l.kat.[...], b. gm. kat. [...]. Wedle ustaleń organów, użytkowanie wieczyste ww. działek obecnie oznaczonych jak wyżej nabyło Przedsiębiorstwo Usług Socjalnych i Mieszkaniowych w K. - [...], a wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] [...] nastąpił w dniu 16 września 1994 r. Aktualnie działki te stanowią własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P. o.

Wobec tego w oparciu o ten stan faktyczny, organy wskazały, że ma tutaj zastosowanie art.229 u.g.n., co prowadzi do odmowy zwrotu tej nieruchomości bez badania przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia.

Stanowisko zaprezentowane przez organy Sąd w pełni aprobuje i w konsekwencji, wbrew zarzutom skargi, nie dostrzega naruszenia art. 229 u.g.n. Jak to wskazał NSA w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r. I OSK 2643/18, LEX nr 2733750: "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy ustanowiono na nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (art. 229 u.g.n.). Zawarte w art. 229 u.g.n. wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości. Organy administracji publicznej są zwolnione w takim wypadku od obowiązku zbadania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, skoro uwzględnienie roszczenia jest i tak niemożliwe". Innymi słowy, zbędne jest badanie przesłanek zwrotu określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n., wobec tego zarzuty dotyczące nadto nieprecyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia nie mogą zostać ocenione jako skuteczne.

Co się tyczy twierdzenia, że organ powinien przed zastosowaniem art. 229 u.g.n. rozważyć, czy istnieje możliwość rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, to należy stanowczo zaznaczyć, że organ nie miał takiego obowiązku; nie wynika on bowiem z żadnego pozytywnego przepisu prawa. Trzeba się oczywiście zgodzić w ogólności, że jeśli w zasięgu organów leży naprawienie sytuacji obywateli tam, gdzie to możliwe, to winny one bez wątpienia podjąć stosowne działania. Wszakże nie jest rzeczą organów w ramach ich kompetencji inicjowanie kroków zmierzających do kształtowania stosunków cywilnoprawnych bez stosownego upoważnienia ustawowego (por. np. wyrok NSA z dnia 7.08.2009r., I OSK 1122/08, publ. Lex/el., czy też wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 września 2011 r., II SA/Kr 595/11, LEX nr 965373). "Samo prowadzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrot części nieruchomości niegdyś wywłaszczonej, nie przyznaje organowi prowadzącemu to postępowanie zdolności sądowej do występowania do sądu cywilnego o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego" (tak wyrok NSA z dnia 19 lutego 2014 r., I OSK 1670/12, LEX nr 1449859).

W wyroku z dnia 29 czerwca 2016 r. (II OSK 2500/14 opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że organ administracji nie jest uprawniony do wystąpienia o rozstrzygnięcie tego rodzaju zagadnienia przez sąd powszechny, bowiem nie przysługuje mu zdolność sądowa do wnioskowania o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, wynikająca z przepisów prawa materialnego. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 czerwca 2003 r., (I CKN 471/01), stwierdzając, że art. 100 § 1 k.p.a. nie przyznaje organowi administracji publicznej zdolności sądowej (art. 64 k.p.c.) ani uprawnienia do wystąpienia do sądu w sprawie, która dotyczy strony prowadzonego przez ten organ postępowania. Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 kwietnia 2013 r. (I OSK 2049/11), wskazując, że prowadzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przyznaje organowi prowadzącemu to postępowanie zdolności sądowej do wystąpienia do sądu cywilnego o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego.

W wyroku z dnia 20 października 2009 r. I OSK 31/09, LEX nr 595340 NSA sformułował wprost, że żądanie dotyczące spowodowania przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na rzecz Skarbu Państwa w celu ich zwrotu nie jest wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 100 § 1 k.p.a. W efekcie stwierdzić trzeba, że skoro organ administracji nie posiada legitymacji do wystąpienia do sądu powszechnego w przedmiocie rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, to oczywiste jest, że mogą o to wystąpić tylko podmioty legitymowane (tak wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r, I OSK 850/10, LEX nr 1081059).

Wobec tego nie zachodzi zarzucane naruszenie przepisów procesowych oraz art. 229 u.g.n.

Stan faktyczny jest w tej sprawie bezsporny i precyzyjnie został ustalony przez orzekające w sprawie organy administracyjne na podstawie zalegającej w aktach dokumentacji, co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji.

Podsumowując, należało zatem podzielić stanowisko organu odwoławczego, że skoro przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., to należało orzec o odmowie jej zwrotu.

Analizując zatem przedstawiony stan faktyczny i powzięte na jego podstawie rozstrzygnięcie, stwierdzić trzeba, że w chwili obecnej brak możliwości innego rozwiązania wskazanej sytuacji, niż to uczyniły organy poprzez kwestionowane rozstrzygnięcie.

Dla przypomnienia zatem należy wyjaśnić, że zgodnie z dyspozycją art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela) nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustalenie przez organ administracji istnienia przesłanki z art. 229 u.g.n. powoduje brak możliwości merytorycznego orzekania o zwrocie nieruchomości. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi.

Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości (teza nr 1, 2 do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09, opub. w LEX nr 595463). W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06 Sąd ten stwierdził, że jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. Także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2283/16 podkreślono, iż spełnienie w okolicznościach konkretnej sprawy przesłanki ustalonej w art. 229 u.g.n. stanowi o negatywnym rezultacie postępowania zwrotowego, co wyklucza dalsze merytoryczne badanie wniosku, zwłaszcza w zakresie, w jakim art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. wiąże możliwość zwrotu nieruchomości z ustaleniem jej zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepis art. 229 u.g.n. wymaga, aby zarówno ustanowienie prawa użytkowania wieczystego jak i jego ujawnienie nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jeśli te przesłanki (obydwie) się ziszczą, to do uwzględnienia wniosku o zwrot dojść nie może.

Prawidłowo zatem organy w przedmiotowej sprawie wskazały, że ustalenie negatywnych przesłanek zwrotu wynikających z art. 229 u.g.n. wyłącza konieczność ustalania i oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i kiedy.

Zatem zarzuty przedstawione w skardze należało ocenić jako zupełnie bezpodstawne.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.