Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika urzędu, uzupełniony pismem z dnia 20 września 2013 r. (prezentata sądu) w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 6 maja 2013 r.
We wniosku tym skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ich miesięczny dochód z tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych wynosi 2.984,46 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 1.991,46 zł oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości 993 zł.
Według oświadczenia skarżący nie posiad żadnego majątku ruchomego o wartości powyżej 3.000 euro ani nieruchomości.
Na uzasadnienie wniosku skarżący podał, iż nie ma jakichkolwiek pieniędzy ani majątku, który mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący jest emerytem. Ma 8... lat. Nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swojej sprawy. Całe życie był rolnikiem, nie zna się na przepisach, a potrzebuje ochrony prawnej. Jedynym dochodem skarżącego jest emerytura. Innego majątku nie posiada.
W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 9 sierpnia 2013 r. wezwano go do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji:
- - gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, w tym kserokopii rachunków i faktur za media, za ostatni okres rozliczeniowy oraz innych potwierdzających wydatki konieczne;
- - przedstawienie historii rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, w razie braku rachunku odcinków pobieranego świadczenia emerytalnego przez skarżącego i jego żony
- - oświadczenie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 sierpnia 2013 r. wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek swój uzasadniał między innymi tym, iż nie jest w stanie w terminie 7 dni zgromadzić wszystkich dokumentów i informacji, o które zwrócił się sąd. Czynności te musi robić samodzielnie, a duża część wskazanych dokumentów musi zgromadzić, bo nie dysponuje nimi w miejscu zamieszkania. W tym celu zmuszony jest odbyć daleką podróż - jak chociażby z miejsca zamieszkania do banku.
W odpowiedzi na ten wniosek orzekający zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. przedłużył termin do uzupełnienia wniosku przez skarżącego o 14 dni. W złożonym w dniu 20 września 2013 r. piśmie uzupełniającym wniosek skarżący wyjaśnił, iż doręczył osobiście do sekretariatu sądu dokumenty jakie posiadał, a to w szczególności odcinki pobieranych przez skarżącego i jego żonę świadczeń emerytalnych. Oświadczył również, iż po sprawdzeniu okazało się, że nie posiada dokumentów innych, niż te, które złożył, ponieważ nie wiedział on, iż musi gromadzić wcześniejsze odcinki emerytury, faktury czy jakieś inne dokumenty. W związku tym dokumenty te były niszczone. Po sprawdzeniu okazało się, że skarżący nie posiada też rachunku bankowego, ponieważ nie był on potrzebny. Całość dochodów skarżącego to jego emerytura, a wszelki płatności dokonuje w gotówce lub przekazami pocztowymi. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Poza jednym jedynym razem, gdy opieka sfinansowała remont łazienki.
Jednocześnie skarżący podniósł, iż z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową i brak majątku, prosi o udzielenie prawa pomocy.
Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,(Dz. U. nr 153, poz.1270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowaniu lub w jego toku. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz zważył co następuje:
Zgodnie zaś z treścią art.. 246 § 1 pkt 1 cyt. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Należy zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.).
W przedmiotowej sprawie po dokonaniu analizy informacji wynikających z oświadczeń skarżącego referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, iż zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pozwalające na skuteczne ubieganie o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący mimo, iż został mu przedłużony termin do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego wydatki konieczne i obrazujących w ten sposób jego sytuację finansową. Wątpliwości orzekającego budzi fakt w jaki skarżący tłumaczy brak owych dokumentów, kluczowych do oceny jego stanu finansowego. Twierdzi, że ich nie gromadzi i niszczy je. W ocenie orzekającego twierdzenia takie są niewiarygodne, tym bardziej, ze skarżący nie został wezwany o przedłożenie dokumentów z lat poprzednich lecz aktualnych potwierdzających płatności z ostatniego okresu rozliczeniowego. Trudno więc orzekającemu ocenić kondycję finansową i możliwości płatnicze skarżącego tylko na podstawie informacji o wysokości dochodów jego i jego żony.
Skarżący nawet w przybliżeniu nie podaje kwoty jaką w miesiącu przeznacza na utrzymanie i opłaty konieczne a takie z pewnością dokonuje. Również orzekający zwrócił uwagę na fakt, iż w jednym piśmie skarżący tłumaczy, że musi udać się banku po stosowne dokumenty (wyciąg zgodnie z wezwaniem) a w drugim oświadcza, że sprawdził to i jednak nie ma rachunku bankowego.
W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego może być stosowane tylko w tych przypadkach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pieniężnych pochodzą dochody budżetu państwa, z którego pokrywane są koszty postępowania sądowego w razie zwalniania strony od obowiązku ich ponoszenia. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że poprzez swoją sytuację finansową może zostać zliczony do grona osób, które mogę skorzystać dobrodziejstwa instytucji zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).