Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 275/19

Uzasadnienie

Decyzją z [...], nr [...], [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz na podstawie art. 51 ust. 4 ustawy 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. 2017 r., poz. 1332 ze zm.) – powoływanej także jako: "ustawa" – w pkt 1 uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z [...], nr [...], którą w oparciu o normę art. 51 ust. 5 ustawy Prawo budowlane nakazano A. C. obcięcie okapu dachu budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 w W. przy ulicy A, wzdłuż granicy z działką 397/1, tak aby odległość okapu od granicy z sąsiednią działką budowlaną była nie mniejsza niż 1,5 m, zgodnie z § 12 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422 ze zm.) – zwanego dalej: "rozporządzeniem" – celem doprowadzenia budowy budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linia eNN na działkach 539 i 538, położonych w W. przy ulicy A do stanu zgodnego z prawem pod nadzorem osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia budowlane w terminie do 31 marca 2018 r.; w pkt 2 odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działkach 539 i 538, położonych w W. przy ulicy A opracowanego w kwietniu 2016 r. przez tech. bud. W. S. – C. posiadającą uprawnienia budowlane Nr [...] i [...], mgr. inż. P. Ł. w specjalności elektrycznej, M. S. w specjalności inst. wod.-kan.

Organ II instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że decyzją z [...], nr [...], znak: [...], Starosta [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił A. C. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego, jednorodzinnego oraz szczelnego zbiornika na ścieki na działkach nr ewid. 393, 538 i 539, w obrębie [...], miasto W. Jak wynikało z Projektu zagospodarowania terenu stanowiącego część zatwierdzonego powyższą decyzją projektu budowlanego, projektowano budowę budynku mieszkalnego usytuowanego częściowo w granicy z działką nr ewid. 397/1, zaś częściowo oddalonego od omawianej granicy o 1,5m.

Starosta [...], decyzją z [...] nr [...], znak: [...], zmienił decyzję z [...], nr [...], w zakresie zmian w projekcie budowlanym zgodnie z projektem zamiennym. Projekt zagospodarowania przestrzennego, stanowiący część projektu budowlanego zamiennego zatwierdzonego ww. decyzją przewidywał identyczne usytuowanie obiektu budowlanego względem granicy z działką nr ewid. 397/1, jak projekt pierwotny.

W dniu 10 sierpnia 2010 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. wpłynęło pismo M. C., zawierające wniosek o sprawdzenie prawidłowości prowadzenia budowy na działkach o nr geod. 393, 538 i 539, obręb [...], miasto W., której inwestorem był A. C. A. C. 12 października 2010 r. złożył w organie szczebla powiatowego zawiadomienie o zakończeniu przedmiotowej inwestycji.

Decyzją z [...], nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. zgłosił sprzeciw w sprawie przystąpienia do użytkowania budynku mieszkalnego objętego powyższym zawiadomieniem wskazując, że przed Starostą [...] toczy się postępowanie w przedmiocie zezwolenia na wejście na teren sąsiedniej nieruchomości, a tym samym nie wszystkie roboty budowlane zostały wykonane, a nadto właściciel działki nr ewid. 397/1 złożył do Wojewody [...] wniosek o zbadanie zgodności z przepisami wydanego pozwolenia na budowę, która to kwestia stanowi zagadnienie wstępne dla prowadzonego przez organ I instancji postępowania, jednakże brak możliwości prawnych zawieszenia postępowania w przypadku postępowania dotyczącego zawiadomienia o zakończeniu budowy uzasadnia wniesienie sprzeciwu.

Przy piśmie z [...], znak: [...], Starosta [...] przekazał do organu I instancji kopie wyjaśnień projektanta i poprawionego projektu zagospodarowania terenu.

Postanowieniem z [...], nr [...], Wojewoda [...] przekazał do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. wniosek M. C. o kontrolę inwestycji prowadzonej na terenie działek o nr ewid. 393, 538, 539 w W..

Pismem z [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wystąpił do Wojewody [...] z prośbą o weryfikację w trybie nadzoru decyzji Starosty [...] z [...], nr [...], o pozwoleniu na budowę przedmiotowego budynku. W odpowiedzi Wojewoda [...] wskazał, że jakkolwiek projektowany budynek zwieńczony jest dachem wielospadowym z okapami, które to okapy zmniejszają odległość 1,5 m od granicy z działką o nr ewid. 397/1, a więc usytuowanie tych okapów nie znajduje potwierdzenia w obowiązującym w dniu zatwierdzenia projektu budowlanego stanie prawym, bowiem narusza przepis § 12 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, to jednak naruszenie prawa nie może być uznane za rażące.

Starosta [...] decyzją z [...], nr [...], zezwolił A. C. na wejście na teren sąsiedniej nieruchomości o nr geod. 397/1. Decyzją z [...], nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

W dniu 20 maja 2011 r. do organu I instancji wpłynęło zawiadomienie o zakończeniu budowy przedmiotowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Pismem z [...] organ szczebla powiatowego potwierdził, że przyjął powyższe zawiadomienie bez uwag i sprzeciwu.

Decyzją z [...], nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej powyżej decyzji Starosty [...]. Następnie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją [...], znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] [...].

W związku z kolejnymi wystąpieniami M. i Z. C. dnia 28 czerwca 2012 r. organ szczebla powiatowego przeprowadził czynności kontrolne na nieruchomości, a następnie 13 sierpnia 2012 r. przeprowadził rozprawę administracyjną, w toku której została m.in. przedłożona inwentaryzacja geodezyjna sporządzona przez geodetę M. D., z której wynika, że przedmiotowy budynek usytuowany jest w odległości od 1,45 m do 1,48 m od granicy z działką nr ewid. 397/1, zaś w części która miała znajdować się bezpośrednio przy granicy nieruchomości - w odległości od 0,15 m do 0,17 m od tej granicy.

Postanowieniem z [...], nr [...], organ szczebla powiatowego zawiesił prowadzone postępowanie do czasu zakończenia postępowania rozgraniczeniowego ww. działek z działką nr 397/1 z naniesieniem punktów granicznych w terenie. Przy piśmie z 28 listopada 2012 r. pełnomocnik M. i Z. C. przekazał do organu I instancji kopię Operatu technicznego z wynikami wznowienia granic działki nr 397/1 sporządzonego przez geodetę K. S., z którego wynikało, że sporny budynek mieszkalny usytuowany jest w odległościach odpowiednio od 1,42 m do 1,43 m oraz w części w odległości 0,04 m od granicy.

Postanowieniem z [...], nr [...], organ I instancji podjął prowadzone postępowanie, a następnie decyzją z [...], nr [...], umorzył prowadzone postępowanie. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ szczebla wojewódzkiego decyzją z [...], nr [...], uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że sporna inwestycja została wykonana w sposób, o którym mowa w przepisie art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo budowlane, tj. w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach. Przede wszystkim składając zawiadomienie o zakończeniu budowy inwestor załączył - zgodnie z art. 57 ust. 2 ustawy Prawo budowlane - rysunki wchodzące w skład projektu budowlanego, na których oznaczone zostały wprowadzone w toku budowy zmiany, zakwalifikowane przez projektanta jako nieistotne. Wówczas inwestor wskazał, że wykonał taras o innym niż to wynika z projektu budowlanego kształcie i wielkości.

Ponieważ powierzchnia tarasu wliczana jest do kubatury obiektu, tym samym stwierdzić należało, że zmiana ta stanowiła odstępstwo istotne w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, bowiem dotyczyła charakterystycznych parametrów obiektu, których zmiana winna być poprzedzona zmianą pozwolenia na budowę stosownie do art. 36a ust. 1 tej ustawy. Zdaniem organu szczebla wojewódzkiego doszło również do zmiany projektu zagospodarowania działki, co z kolei stanowiło istotne odstąpienie w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 1 ustawy Prawo budowlane. Z projektu zagospodarowania działki, stanowiącego załącznik do projektu budowlanego zamiennego wynika, że sporna inwestycja miała być wykonana na trzech działkach tj. działce o nr ewid. 393, 538 i 539 położonych w W. przy ul. A, tymczasem z inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej wynika, że budynek mieszkalny znajduje się jedynie na działce o nr ewid. 539, z kolei linia energetyczna przebiega przez działki o nr ewid. 538 i 539. Okoliczność tę potwierdzały materiały przedłożone w toku postępowania pierwszoinstancyjnego przez pełnomocnika M. C. oraz Z. C., tj. dokumentacja związana ze wznowieniem granic działki o nr ewid. 397/1, ale również mapa uzupełniająca przedstawiająca odległości budynku mieszkalnego od granicy z działką o nr ewid. 397/1.

Okoliczność ta wyjaśnia zatem rozbieżności związane z odległością spornego budynku w odniesieniu do granicy z działką po której biegnie droga publiczna (ul. A). Nadto organ szczebla wojewódzkiego wskazał, że zmiany związane z długością okapu dachu budynku nie stanowią odstępstwa istotnego, jednakże nie oznacza to, że organ ma prawo odstąpić od doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, wobec wykonania tej części inwestycji niezgodnie z uzyskanym pozwoleniem na budowę.

Wyrokiem z 23 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 692/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na ww. decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wskazując w uzasadnieniu, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy jednoznacznie wskazują, że inwestor, realizując inwestycję, poddaną przez organ kontroli, dokonał odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Spornym w sprawie stała się natomiast ocena, czy dokonane zmiany miały charakter istotnych odstępstw, czy też nie. Sąd stwierdził, że zmiany w zakresie projektu zagospodarowania działki kwalifikują się do zmian istotnych (art. 36 ust. 5 pkt 1 Prawa budowlanego). Słusznie bowiem zauważył [...]WiNB, że projekt zamienny przewidywał usytuowanie obiektu w konkretnym miejscu, na trzech działkach: nr 393, nr 538, nr 539, natomiast zarówno z dokumentów związanych ze wznowieniem granic działki 397/1 złożonych przez uczestnika postępowania, jak i z mapy uzupełniającej, sporządzonej przez geodetę M. D. (bez daty), a złożonej przez skarżącego A. C. jednoznacznie wynika, że budynek posadowiony jest wyłącznie na działce nr 539, co wskazuje na posadowienie budynku w innym miejscu niż przewidywał to zatwierdzony projekt zagospodarowania działki.

Nie ma przy tym znaczenia, że wszystkie te działki stanowią jedną nieruchomość, objętą jedną księgą wieczystą. Niezależnie bowiem od tego, czy zagospodarowana nieruchomość stanowi jedną działkę geodezyjnie wyodrębnioną, czy też składa się z kilku takich działek, to budynek winien być zrealizowany w miejscu konkretnym, planowanym i geodezyjnie wytyczonym na nieruchomości i nie uzasadnia dowolnego, innego miejsca posadowienia obiektu budowlanego niż to, przewidziane w zatwierdzonym projekcie zagospodarowania działki. Jednoznacznie należy więc ustalić wszelkie odległości istotne z punktu widzenia zagospodarowania działki przewidzianego w projekcie.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego kwestii wydłużonego okapu, to Sąd zgodził się ze stanowiskiem, że organ w zakresie tego elementu popadł w pewną sprzeczność, jako że jedynie odstępstwa istotne dają podstawę dla stosowania art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego. Tak więc brak jest uzasadnienia do twierdzenia, że zmiany zakwalifikowane jako nieistotne, wymagają jednak doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem w oparciu o przepis art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego.

A. C. przy piśmie z 3 marca 2014 r. przekazał do organu szczebla powiatowego zdjęcie oraz inwentaryzację geodezyjną tarasu, wyjaśniając jednocześnie, że taras nie posiada balustrady, a powiększona część tarasu nie jest przykryta częściami budynku, a tym samym powiększenie tarasu nie stanowi odstąpienia istotnego. Przedłożono nadto geodezyjną inwentaryzację budynku sporządzoną przez geodetę G. K., zawierającą porównanie stanu projektowanego i rzeczywistego.

Pismem z [...] organ szczebla powiatowego zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie budowy przedmiotowego budynku w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę i przepisach.

Przy piśmie z [...] A. C. przedłożył w organie szczebla powiatowego kopię mapy zasadniczej sporządzonej przez R. M. 17 czerwca 2013 r. jako dodatkowy dowód w sprawie. W przekazanych aktach sprawy znajduje się mapa zasadnicza przyjęta do zasobów geodezyjnych pod identyfikatorem [...] w dniu 1 kwietnia 2014 r., z której wynika, że przedmiotowy budynek usytuowany jest w odległości odpowiednio 1,42 m do 1,43 m o 0,06 m do 0,07 m od granicy z działką nr ewid. 397/1. Następnie pismem z [...] A. C. wniósł o "wstrzymanie" toczącego się postępowania w związku ze złożeniem wniosku o zmianę decyzji o pozwoleniu na budowę w zakresie projektu zagospodarowania terenu.

Postanowieniem [...] organ szczebla powiatowego zawiesił prowadzone postępowanie do czasu wydania decyzji ostatecznej w organie administracji architektoniczno-budowlanej z wniosku A. C. o zmianę decyzji nr [...], z [...] o udzieleniu pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku.

Decyzją [...] Starosta [...] zmienił własną decyzję z [...], nr [...], w ten sposób, że zmienił wskazanie działek, na których ma być zlokalizowana inwestycja oraz zatwierdził projekt zamienny w zakresie istotnych odstępstw od zatwierdzonego decyzją pozwolenia na budowę nr [...] z [...]. zmienioną decyzją nr [...] z [...].

Postanowieniem z [...], nr [...], organ szczebla powiatowego podjął postępowanie, a następnie [...] wydał decyzję nr [...], którą w oparciu o normę art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w niniejszej sprawie.

Decyzją z [...], nr [...], Wojewoda [...] stwierdził z urzędu nieważność decyzji Starosty [...] [...], nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...], znak: [...].

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, decyzją z [...], nr [...], uchylił w całości decyzję organu szczebla powiatowego [...], nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Organ stopnia powiatowego decyzją z [...], nr [...], na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane nakazał A. C. opracowanie projektu budowlanego zamiennego (zawierającego inwentaryzację wykonanych robót budowlanych z ich oceną techniczną, projekt doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z przepisami) robót budowlanych wykonywanych przy budowie budynku mieszkalnego na działce nr 539 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A w terminie do 31 stycznia 2016 r.

Po przeprowadzeniu postępowania drugoinstancyjnego, decyzją z [...], nr [...], organ szczebla wojewódzkiego utrzymał w mocy powyższą decyzję w części merytorycznej, dotyczącej nałożenia określonego obowiązku i uchylił tę decyzję w części dotyczącej określenia terminu wykonania obowiązku orzekając jednocześnie o nowym terminie wykonania obowiązku do 30 kwietnia 2016 r.

Przy piśmie z [...] A. C. przedłożył w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w W. projekt budowlany zamienny budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A oraz oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Postanowieniem [...], nr [...], organ szczebla powiatowego nałożył na A. C. obowiązek usunięcia następujących nieprawidłowości w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym: "- projekt zagospodarowania winien być sporządzony na aktualnej mapie /brak oryginału mapy bądź jej uwierzytelnienia/; -brak rysunku przekroju przez taras z uwzględnieniem jego wysokości; - brak uwzględnienia linii eNN objętej postanowieniem; - odniesienie się do odchyłek pomiaru w zakresie usytuowania budynku względem drogi i w zakresie pomiarów tarasu" zakreślając termin wykonania obowiązku do 15 czerwca 2016 r.

Przy piśmie z [...] A. C. przedłożył poprawiony projekt zamienny spornego obiektu.

W dniu 31 sierpnia 2016r. do organu stopnia powiatowego wpłynęła decyzja Starosty [...] z [...], nr [...], którą na podstawie przepisu art. 36a ust. 2 ustawy Prawo budowlane, uchylono decyzję Starosty [...] z [...], nr [...] oraz decyzję zmieniającą [...], nr [...].

Decyzją z [...], nr [...], organ szczebla powiatowego, w oparciu o art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane, zatwierdził projekt budowlany zamienny budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538, położonych w W. przy ul. A oraz nałożył na inwestora obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie przedmiotowej inwestycji.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ szczebla wojewódzkiego decyzją z [...], nr [...], uchylił w całości powyższe rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że przedłożony projekt budowlany zamienny nie spełnia wszystkich warunków odnośnie części rysunkowej projektu, przewidzianych w przepisie § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2012 r., poz. 462), bowiem nie zawiera widoku oraz przekroju dachu, rzutu więźby dachowej, ani rzutu fundamentów.

Ponadto do przedłożonego projektu budowlanego nie załączono informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b ustawy Prawo budowlane. Nadto organ I instancji nie zbadał zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Postanowieniem z [...], nr [...], organ szczebla powiatowego nałożył na inwestora obowiązek uzupełnienia braków i usunięcia nieprawidłowości przedłożonego projektu budowlanego zamiennego, wskazanych w rozstrzygnięciu organu szczebla wojewódzkiego w terminie trzytygodniowym. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku inwestora, organ I instancji postanowieniem z [...], nr [...], zmienił własne postanowienie z [...] w ten sposób, że określił termin wykonania obowiązku na dzień [...].

Dnia 13 lutego 2017 r. A. C. przedłożył w organie szczebla powiatowego "brakujące rysunki rzutu fundamentów, więźby dachowej i dachu, przekrojów, widoków", informację BIOZ oraz postanowienie Burmistrza [...] [...], znak: [...], o odmowie wydania zaświadczenia o zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego istniejącego budynku na działkach nr 393, 539 i 538 obręb [...] miasta W. Dnia 28 lutego 2017 r. organ stopnia powiatowego pozyskał wypis z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta W. dla działek nr ewid. 393, 539 i 538 położonych w W., z którego wynikało m.in., że dopuszcza się lokalizację zabudowy w granicy działki, gdy posiada ona niniejszą szerokość niż 18,0 m.

Decyzją z [...], nr [...], organ szczebla powiatowego, w oparciu o normę art. 51 ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane nakazał A. C. zaniechanie dalszych robót budowlanych przy budowie budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działce 539 i 538 położonych w W. przy ul. A. Powyższe rozstrzygnięcie zostało następnie uchylone w całości decyzją organu szczebla wojewódzkiego z [...], nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W prowadzonym po raz kolejny postępowaniu Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. postanowieniem z [...], nr [...], nałożył na A. C. obowiązek dokonania uzupełnienia braków i usunięcia nieprawidłowości w przedłożonym, uzupełnionym w dniu 15 czerwca 2016 r. w PINB w W. i poprawionym projekcie budowlanym zamiennym budynku mieszkalnego na dz. nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działkach nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A, o wymiarowanie dotyczące usytuowania okapu dachu budynku względem granicy z działką nr 397/1 oraz przedstawienie rozwiązań w zakresie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z aktualnie obowiązującymi przepisami § 12 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w terminie 21 dni od dnia otrzymania omawianego rozstrzygnięcia. Zakreślony termin upłynął bezskutecznie.

Następnie [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...], którą na podstawie przepisu art. 51 ust. 5 ustawy Prawo budowlane, nakazał A. C. obcięcie okapu dachu budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 w W. przy ulicy A, wzdłuż granicy z działką 397/1, tak aby odległość okapu od granicy z sąsiednią działką budowlaną była nie mniejsza niż 1,5m, zgodnie z § 12 ust. 5 rozporządzenia, celem doprowadzenia budowy budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działkach 539 i 538, położonych w W. przy ulicy A do stanu zgodnego z prawem pod nadzorem osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia budowlane w terminie do 31 marca 2018 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji A. C. podniósł między innymi, że zmiana usytuowania budynku dotyczyła jedynie przesunięcia jego lokalizacji wzdłuż działki sąsiedniej, nie zaś przybliżenia budynku do granicy działki sąsiedniej, a tym samym nie zmieniła tej odległości w stosunku do zatwierdzonego decyzją o pozwoleniu na budowę projektu budowlanego.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...], nr [...], uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 12 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 396/18, uchylił decyzję organu stopnia wojewódzkiego z [...]. W uzasadnieniu wskazano m.in., że zmiany zakwalifikowane jako nieistotne nie wymagają doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Organ winien zatem jednoznacznie wypowiedzieć się co do charakteru zmian wprowadzonych przez inwestora w zrealizowanym obiekcie budowlanym i konsekwencji z tym związanych. Powyższe ma również znaczenie w przedmiotowej sprawie nie tylko pod kątem oceny zebranego już w sprawie materiału dowodowego, ale również pod kątem rzetelnego sformułowania przez organ odwoławczy okoliczności, jakie organ I instancji winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem [...], nr [...], działając w oparciu o normę art. 35 ust. 3 ustawy Prawo budowlane nałożył na inwestora obowiązek:

1. 1. przedłożenia zgodnie z przepisem art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, w siedzibie tutejszego organu 4 egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego (zawierającego inwentaryzację wykonanych robót budowlanych z ich oceną techniczną, projekt doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z przepisami) robót budowlanych wykonywanych przy budowie budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A (w aktach sprawy organu I instancji znajduje się jeden egzemplarz ww. projektu budowlanego zamiennego);
2. 2. usunięcia nieprawidłowości w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym budynku mieszkalnego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A poprzez: - oprawienie projektu budowlanego zamiennego w sposób uniemożliwiający jego dekompletację oraz ponumerowanie wszystkich stron i arkuszy stanowiących część projektu budowlanego zamiennego; - załączenie zgodnie z § 8 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2012 r., poz. 462 ze zm.) projektu zagospodarowania działki lub terenu zawierającego część rysunkową sporządzoną na kopii mapy do celów projektowych poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta, obejmującego cały zakres przedmiotowego zamierzenia budowlanego; - zamieszczenie w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym części rysunkowej projektowanego i wykonanego przyłącza energetycznego zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 4 i 5 ww. rozporządzenia; - zamieszczenie w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym części rysunkowej projektowanej i wykonanej instalacji sanitarnej i wod.-kan. zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 4 i 5 ww. rozporządzenia; - zamieszczenie, na rzucie fundamentów, przyziemia, więźby dachowej, dachu oraz rzutach elewacji w metryce projektu, daty ich sporządzenia, zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia; - załączenie zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 10 ww. rozporządzenia charakterystyki energetycznej przedmiotowego obiektu; - załączenie zgodnie z § 13a ww. rozporządzenia informacji o zakresie obszaru oddziaływania; - załączenie zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia kompletnego spisu zawartości projektu budowlanego wraz z wykazem załączonych do projektu wymaganych przepisami szczególnymi uzgodnień, pozwoleń lub opinii, także specjalistycznych. Jednocześnie organ wskazał, że powyższą dokumentację należy złożyć w czterech jednobrzmiących egzemplarzach w siedzibie organu w terminie do 31 grudnia 2018 r. Zakreślony termin upłynął bezskutecznie.

Organ szczebla wojewódzkiego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że w związku z faktem, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przed 1 stycznia 2017 r., zgodnie z normą art. 16 ustawy 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), w tej sprawie zastosowanie znajdą przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej powyższą ustawą. Natomiast zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców z 16 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 2255) w sprawach, o których mowa w art. 36a, art. 48 i art. 49b ustawy zmienianej w art. 5, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie tej ustawy, stosuje się art. 36a, art. 48 i art. 49b ustawy zmienianej w art. 5, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie, która została wszczęta przed dniem stycznia 2017 r., będą miały zastosowanie powyższe przepisy ustawy Prawo budowlane w brzmieniu po nowelizacji dokonanej tą ustawą.

Organ II instancji stwierdził, że realizacja inwestycji na innych działkach geodezyjnych, niż przewidziano to w projekcie budowlanym z całą pewnością zmienia sposób zagospodarowania tych działek w sposób, o którym mowa w przepisie art. 36a ust. 5 pkt 1 ustawy Prawo budowlane. Zmiana wielkości i kształtu tarasu przy budynku mieszkalnym może stanowić odstąpienie istotne w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 2 ustawy Prawo budowlane w zw. z § 3 pkt 24 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jednakże w analizowanym postępowaniu taras nieposiadający balustrady, którego wysokość nie przekracza 0,5 m, nie zmienia kubatury obiektu. Tym samym odstąpienie w tym zakresie ma charakter nieistotny.

Analizując natomiast kwestię okapu dachu od strony działki nr ewid. 397/1 organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z normą art. 36a ust. 5a pkt 4 ustawy Prawo budowlane za odstąpienie nieistotne można uznać tylko taka zmianą wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego niebędącego obiektem liniowym, która nie narusza przepisów techniczno-budowlanych. Zgodnie z normą § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, określone w rozporządzeniu odległości budynków od innych budynków, urządzeń budowlanych lub granicy działki budowlanej mierzy się w poziomie w miejscu ich najmniejszego oddalenia.

Natomiast przepis § 12 ust. 2 rozporządzenia przewiduje, że sytuowanie budynku w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, dopuszcza się w odległości 1,5 m od granicy lub bezpośrednio przy tej granicy, jeżeli plan miejscowy przewiduje taką możliwość. W analizowanej sprawie budynek został usytuowany częściowo bezpośrednio przy granicy z działką nr 397/1. Takie jego usytuowanie przewidywał zatwierdzony projekt budowlany. Zgodnie z przepisem § 12 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych (w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu § 12 ust. 5 rozporządzenia) odległość od granicy działki budowlanej nie może być mniejsza niż 1,5 m do okapu lub gzymsu zwróconego w stronę tej granicy, a także do balkonu, daszku nad wejściem, galerii, tarasu, schodów zewnętrznych, rampy lub pochylni -z wyjątkiem pochylni przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych. Powyższy przepis nie znajduje jednak zastosowania do sytuowania obiektów na zasadach określonych w przepisie § 12 ust. 2 rozporządzenia (w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu § 12 ust. 3 rozporządzenia).

Omawiana regulacja, a w szczególności cytowana norma § 12 ust. 2 rozporządzenia nie znajduje bowiem zastosowania w przypadku budynków usytuowanych bezpośrednio przy granicy z sąsiednią działką budowlaną w oparciu o normę § 12 ust. 2 rozporządzenia. Tym samym, w ocenie organu II instancji, zmiana ta nie ma charakteru odstąpienia istotnego. Stwierdzenie takiego stanu faktycznego obligowało organy nadzoru budowlanego do przeprowadzenia stosownego postępowania w trybie art. 50-51 ustawy Prawo budowlane.

Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy Prawo budowlane i wyjaśnił, że organ nadzoru budowlanego przed zatwierdzeniem projektu zamiennego zobowiązany jest sprawdzić projekt budowlany w zakresie spełnienia wymagań określonych w art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Przedstawiany projekt budowlany zamienny musi odpowiadać ogólnym wymogom stawianym projektom budowlanym, a dodatkowo uwzględniać zmiany z dotychczas wykonanych robót. Przed jego zatwierdzeniem organ nadzoru budowlanego bada kompletność projektu oraz zgodność ze stanem rzeczywistym.

Organ II instancji wskazał, że A. C. decyzją z [...], nr [...], został zobowiązany przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. do opracowania projektu budowlanego zamiennego (zawierającego inwentaryzację wykonanych robót budowlanych z ich oceną techniczną, projekt doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z przepisami) robót budowlanych wykonywanych przy budowie budynku mieszkalnego na działce nr 539 wraz z linią eNN na działce nr 539 i 538 położonych w W. przy ul. A. Decyzją z [...], nr [...], organ szczebla wojewódzkiego utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Inwestor wielokrotnie wzywany był do uzupełnienia przedłożonej w dniu 15 czerwca 2016 r. dokumentacji. Organ II instancji analizując przedmiotowa sprawę stwierdził, że nadal posiada ona braki.

W pierwszej kolejności wskazano, że złożono wyłącznie jeden egzemplarz projektu budowlanego zamiennego spornego obiektu, uzupełniony 13 lutego 2017 r. o brakujące rysunki rzutu fundamentów, więźby dachowej i dachu, przekroje i widoki elewacji, informację BIOZ. Zgodnie zaś z przepisem art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć: cztery egzemplarze projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7, aktualnym na dzień opracowania projektu; nie dotyczy to uzgodnienia i opiniowania przeprowadzanego w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko albo oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000.

Nadto organ odwoławczy stwierdził, że przedłożony przez inwestora projekt posiada braki i nie spełnia wszystkich wytycznych dotyczących projektu budowlanego zawartych w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Stwierdzono, że załączony projekt budowlany zamienny nie został oprawiony w sposób uniemożliwiający jego dekompletację, a strony nie zostały ponumerowane. Przedłożone przez inwestora opracowanie nie zawiera projektu zagospodarowania działki lub terenu - części rysunkowej sporządzonej na kopii mapy do celów projektowych poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta, o której mowa w § 8 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Część rysunkowa, sporządzona na kopii mapy do celów projektowych poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta jest graficznym przedstawieniem powiązań stanu istniejącego i projektowanego działki lub terenu i określeniem stosunku zamierzonej inwestycji do otoczenia.

Powinna określać orientację położenia działki lub terenu w stosunku do sąsiednich terenów, granice działki budowlanej lub terenu, obrys i układ istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, w tym urządzeń z nimi związanych, ukształtowanie terenu.

Ponadto do przedłożonego projektu inwestor nie załączył w ogóle części rysunkowej projektów branżowych projektowanego i wykonanego przyłącza energetycznego, instalacji sanitarnej i wod.-kan., zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Z kolei na załączonym do projektu budowlanego zamiennego rzucie fundamentów, przyziemia, więźby dachowej, dachu oraz rzutach elewacji w metryce projektu brak jest daty ich sporządzenia, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 4 w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Inwestor nie załączył do przedłożonego projektu również charakterystyki energetycznej przedmiotowego obiektu oraz informacji o zakresie obszaru oddziaływania obiektu, zgodnie zaś z § 11 ust. 2 pkt 10 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego.

W ocenie organu II instancji inwestor przedkładając uzupełnione kompletne egzemplarze żądanego projektu budowlanego zamiennego winien również załączyć do wszystkich egzemplarzy kompletny spis zawartości projektu budowlanego wraz z wykazem załączonych do projektu wymaganych przepisami szczególnymi uzgodnień, pozwoleń lub opinii, także specjalistycznych (§ 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia).

Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja, o której mowa w przepisie art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane zastępuje decyzję o pozwoleniu na budowę, ponieważ legalizuje roboty budowlane w zakresie, w jakim inwestor odstąpił od zatwierdzonego pozwolenia budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę. Oznacza to, że po przedstawieniu przez inwestora organowi nadzoru budowlanego projektu budowlanego zamiennego, obowiązkiem tego ostatniego jest dokonanie jego merytorycznej oceny pod kątem wymogów wskazanych w art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, a więc zwłaszcza zgodności z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi oraz oceny kompletności projektu i posiadania wymaganych opinii, uzgodnień i pozwoleń. Podkreślono przy tym wymaga, że norma art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane nie może być tak rozumiana, że uprawnia do wydania przez właściwy organ wyłącznie decyzji pozytywnej dla inwestora, a więc zatwierdzającej złożony przezeń projekt budowlany.

Samo brzmienie tego przepisu stanowiącego o tym, że decyzję wydaje się "w sprawie" zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego, jednoznacznie przesądza o tym, że decyzja może być zarówno pozytywna, jak i negatywna, w zależności od warunków danej sprawy.

Na koniec organ przytoczył treść art. 51 ust. 5 ustawy Prawo budowlane i stwierdził, że w analizowanej sprawie należało, w pierwszej kolejności ustosunkować się do złożonego w wykonaniu obowiązku nałożonego decyzją organu I instancji, projektu budowlanego zamiennego i - zgodnie z normą art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane - odmówić zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego.

Odnosząc się zaś do treści odwołania organ szczebla wojewódzkiego wskazał, że słuszne są argumenty dotyczące okapu dachu i znalazło to wyraz w treści rozstrzygnięcia, jednakże pozostaje to bez wpływu na samo rozstrzygnięcie merytoryczne. Kluczową bowiem kwestią w przypadku niniejszego postępowania było przedłożenie przez inwestora projektu budowlanego zamiennego spełniającego warunki określone rozporządzeniem w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, umożliwiającego jego zatwierdzenie i pozytywne zakończenie postępowania naprawczego, czego jednak Inwestor nie dopełnił, nie dając organom nadzoru budowlanego szansy na korzystne dla inwestora zakończenie sprawy.

Na ostateczną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego skargę do sądu złożył A.C., zarzucając naruszenie prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. 1. art. 7, art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) –zwanej dalej: "p.p.s.a." – poprzez nieuwzględnienie w toku prowadzonej sprawy ustaleń faktycznych i zgromadzonych przez organy dowodów, ich niepełną oraz niewłaściwą ocenę, podejmowanie działań wydłużających prowadzone postępowanie i naruszających słuszny interes strony oraz niepodjęcie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i podjęciu swojego rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej, jak również nie wypełnienie wytycznych wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2018 r., sygn. akt: II SA/Łd 396/18;
2. 2. art. 51 ust. 4 w związku z art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy poprzez niewłaściwą wykładnię powołanych przepisów oraz w konsekwencji podjęcie rozstrzygnięcia odmawiającego zatwierdzenie projektu budowlanego zamiennego pomimo braku ku temu podstawy prawnej, jak również wydania decyzji odmawiającej zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego pomimo wystąpienia przesłanek uprawniających do pozytywnego rozstrzygnięcia na rzecz skarżącego.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w części, decyzji nr [...] z [...] WINB w Ł., tj. w punkcie 2 decyzji, w którym to organ odmawia zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego, a także o uchylenie poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, postanowienia WINB w Ł. nr [...] z [...], a ponadto o zobowiązanie WINB w Ł. do zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i w tym celu do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty.

Ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia punktu 3, skarżący wniósł o zobowiązanie WINB w Ł. do wezwania skarżącego do uzupełnienia stwierdzonych przez sąd braków wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest to wymagane dla zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego zgodnie z art. 51 ust. 4 ustawy poprzez uwzględnienie dotychczasowo przekazanych przez skarżącego dokumentów i dowodów w sprawie.

Jednocześnie skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że inwestor w 2016 r. przedłożył organowi l instancji projekt budowlany zamienny w ilości trzech egzemplarzy, zgodnie z przyjętą ówcześnie praktyką. Podkreślono, że organ l instancji w ramach decyzji nr [...] z [...], nakazującej inwestorowi przedłożenie projektu budowlanego zamiennego, nie wskazał w ilu egzemplarzach winien taki projekt być złożony. Organ II instancji rozpatrując odwołanie i badając tę decyzję nie zakwestionował w tym zakresie decyzji organu l instancji. Projektant zwrócił się w tej kwestii z pytaniem do PINB w W. Uzyskał informację, że projekt zamienny winien być złożony w 3 egz., co było wówczas ogólnie przyjętą normą w takim postępowaniu. Art. 33 ust 2 pkt. 1 P.b., stanowi, iż do wniosku o uzyskanie pozwolenia na budowę, inwestor ma obowiązek załączenia 4 egz. projektu budowlanego, gdyż zgodnie z ust. 4a tego samego artykułu, zatwierdzeniu przez organ architektoniczno-budowlany podlegają 4 egz. projektu z których 2 egz. przeznaczone są dla inwestora, 1 egz. dla organu zatwierdzającego projekt oraz 1 egz. dla właściwego organu nadzoru budowlanego.

Stąd też z uwagi na to, że ustawodawca nie przewidział takiej dyspozycji dla postępowań prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego w sprawach istotnych odstępstw (art.51 ust.1 pkt. 3 ustawy Prawo budowlane), przyjęto zasadę zobowiązywania inwestorów do przedkładania projektu budowlanego zamiennego w 3 egz. - 2 egz. przeznaczone są dla inwestora i 1 egz. dla organu zatwierdzającego projekt budowlany zamienny. Organ nadzoru budowlanego nie ma obowiązku przekazywania czwartego egzemplarza projektu budowlanego zamiennego do żadnego innego organu w tym organu architektoniczno-budowlanego. Jest to o tyle ważne, że w skarżonym postanowieniu i decyzji WINB w Ł., dla organu jest to zagadnienie mające kluczowy wpływ na wynik tego postępowania. Na potwierdzenie złożenia przez inwestora, a obecnie właściciela spornej nieruchomości trzech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego, załączono kserokopie pierwszej i drugiej strony z trzeciego egzemplarza tego projektu z potwierdzeniem złożenia przez PINB w W. (załącznik nr 1).

Załączono również kserokopię wniosku tego organu (załącznik nr 2) skierowanego do Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa z dnia 20 marca 2017 r., którego załącznikiem jest 1 egz. projektu budowlanego zamiennego. Skarżący nie ma wiedzy, czy ten egzemplarz projektu Ministerstwo zwróciło organowi l instancji. Inwestor co do zasady nie może ponosić odpowiedzialności za to, co robi organ z prawidłowo złożonymi do organu dokumentami w szczególności za ich dekompletowanie przez urzędników.

Ponadto pełnomocnik zakwestionował jednoczesne żądanie przedłożenia projektu doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z przepisami, albowiem istotne odstępstwo w postaci przesunięcia budynku wzdłuż granicy z działka sąsiednia nie narusza żadnych innych przepisów w tym warunków technicznych, ładu przestrzennego, jak również praw osób trzecich etc., a nieistotne odstępstwa w zakresie okapu i tarasu nie wymagają prowadzenia postępowania w przedmiocie doprowadzenia do zgodności z prawem co organ II instancji zauważył dopiero w skarżonej decyzji (po ponad 4 letnim okresie prowadzenia postępowania).

Odnosząc się do pkt 2 skarżonego postanowienia należy zaznaczyć odpowiednio, że złożone pierwotnie i dwukrotnie uzupełnione trzy egzemplarze projektu budowlanego zamiennego były spięte tzw. "wąsami" i oprawione w plastikowe okładki. Brak jest przepisów, które dokładnie określałyby jaki rodzaj oprawienia projektu uniemożliwia jego dekompletację, wobec czego uwaga organu pozostaje nietrafna. Jednocześnie na drugiej stronie egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego (załącznik nr 3) zamieszczono spis treść wraz z numeracją stron. Właściciel spornego budynku uzupełnił już projekt budowlany zamienny o podnoszone przez WINB w Ł. braki w związku z dotychczasowo wydawanymi przez organy postanowieniami.

Ponadto, zgodnie z przywołanym przepisem § 12 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia, część rysunkowa i opisowa złożonego projektu budowlanego zamiennego przedstawia podstawowe urządzenia instalacji ogólnotechnicznych i technologicznych, umożliwiających użytkowanie spornego budynku zgodnie z jego przeznaczeniem. W tym przypadku jest to instalacja wodociągowa, kanalizacyjna i energetyczna. Instalacje te, łącznie z przyłączami są wskazane poprzez ich zinwentaryzowanie na uwierzytelnionej mapie aktualnej na dzień 1 czerwca 2016 r. Właściciel budynku dysponuje podpisanymi umowami na dostarczanie wody i energii elektrycznej oraz na odprowadzanie ścieków z gestorami tych sieci (w aktach organu). Powyższe znalazło również odzwierciedlenie w części opisowej projektu budowlanego zamiennego.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że dokumenty wymienione w pkt 5 postanowienia były złożone wraz z projektem budowlanym zamiennym. Natomiast do chwili wydania skarżonego postanowienia, oba organy nadzoru budowlanego, nie wykazywały braku dokumentu opisanego w pkt 6 postanowienia. Należy zgodzić się z stanowiskiem, że inwestor obecnie ma obowiązek sporządzenia charakterystyki energetycznej również dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych, gdyż ma ona określać rozwiązania budowlane i instalacyjne spełniające wymagania dotyczące oszczędności energii i określające całkowite zapotrzebowanie na energię niezbędną do użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem. Z uwagi na to, że w omawianym przypadku budynek jest użytkowany zgodnie z prawem i nie miały miejsca żadne odstępstwa w zakresie mającym wpływ na charakterystykę energetyczną budynku (zmianie nie uległa kubatura, powierzchnie, elementy konstrukcyjne, grubości ścian zewnętrznych i wewnętrznych, ocieplenie, instalacje, materiały budowlane główne i wykończeniowe - czyli parametry brane pod uwagę przy sporządzaniu tego dokumentu), to nie zachodzą w takim przypadku przesłanki, o których mowa w ustawie o charakterystyce energetycznej z 29 sierpnia 2014 r. (Dz. U. 2014 r., poz. 1200 z późn. zm.) zobowiązujące inwestora do jej ponownego wykonania w tym przypadku na etapie zatwierdzania projektu budowlanego zamiennego.

W dacie zatwierdzania projektu budowlanego i uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę tj. w [...], obowiązywało Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r., (Dz. U. z 2003 r., nr 120 poz.1133) w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, które to wyłączyło budynki mieszkalne jednorodzinne z obowiązku sporządzania charakterystyki energetycznej. W tym czasie w tym zakresie, obowiązywały zupełnie inne rygory niż obecnie. Z uwagi na konieczność dostosowania polskich przepisów do dyrektyw unijnych, znacznie zaostrzono parametry mające wpływ na oszczędność energii i izolacyjność cieplną w stosunku do wymaganych w dacie sporządzania projektu budowlanego przedmiotowego budynku. Już z samej definicji charakterystyki energetycznej obiektu wynika, że w przypadkach innych niż budowa, nadbudowa, rozbudowa, przebudowa, zmiana sposobu użytkowania, nie ma obowiązku sporządzania charakterystyki energetycznej, gdyż gdyby takowa była, to przy tempie zmian przepisów regulujących te kwestie, przy każdej innej sytuacji, nawet przy naruszeniu prawa jakie miało miejsce w tym przypadku, jednakże nie mającym wpływu na oszczędność energii, właściciel takiego obiektu dostosowując obiekt do dzisiejszych wymogów mógł by ponieść daleko idące konsekwencje.

Dochodziło by wtedy do niedopuszczalnych sytuacji spowodowanych działaniem prawa wstecz. Nie sposób nie zauważyć, że organ nadzoru budowlanego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego nie może bezkrytycznie żądać kompletu dokumentów, które są wymagane przy wniosku o pozwoleniu na budowę, bo jednak są to dwa odrębne postępowania. W jednym organ udziela pozwolenia na realizację nowego obiektu, który musi spełniać wszystkie wymogi wynikające z obowiązujących w tym czasie przepisów, drugi zaś dotyczy, jak w tym przypadku, budynku zrealizowanego i użytkowanego od ośmiu lat zgodnie z prawem, a przewinienie inwestora nie miało takiego charakteru, który powodował by konieczność zastosowania przepisów obowiązujących obecnie i wymuszało wykonania robót w częściach budynku wybudowanych zgodnie z zatwierdzonym decyzją pozwoleniem na budowę. Wynika to również z brzmienia art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane który stanowi, że przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.

Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił dalej, że inwestor składając zawiadomienie o zakończeniu budowy, załączył świadectwo charakterystyki energetycznej (oryginał) sporządzone na dzień 21 września 2010 r. Zgodnie z art. 14 wskazanej wyżej ustawy jest ono ważne do 21 września 2020 r. tj. przez okres 10 lat (w posiadaniu organu).

Następnie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organ nadzoru budowlanego l instancji prowadząc postępowanie w sprawie istotnych odstępstw, ustalił strony postępowania. Ustaleniu kręgu stron postępowania determinuje również obszar oddziaływania inwestycji na inne nieruchomości, bowiem interes prawny strony w takiej sprawie wynika z samego faktu znajdowania się nieruchomości w obszarze oddziaływania. Przesunięcie budynku nie zmieniło obszaru oddziaływania inwestycji w stosunku do jego pierwotnego usytuowania. Wcześniej inwestor nie był wzywany do uzupełnienia projektu budowlanego zamiennego o oświadczenie projektanta w tym zakresie.

Pełnomocnik skarżącego wskazał nadto, że kompletny spis zawartości projektu budowlanego zamiennego był sporządzony zarówno w pierwotnie złożonym projekcie budowlanym zamiennym, jak również każdorazowo przy dokumentach uzupełniających ten projekt. W wyniku wypełnienia przez inwestora obowiązków wynikających z postanowień PINB w W. nr [...] z [...] oraz nr [...] z [...] WINB w Ł. nie wskazał w skarżonym postanowieniu jakich uzgodnień, pozwoleń lub opinii, także specjalistycznych żąda, w szczególności w przypadku inwestycji polegającej na wybudowaniu budynku mieszkalnego jednorodzinnego (pow. zabudowy 186,50 m2 w tym powierzchnia użytkowa 134,78 m2). To organ administracji winien ustalić wszystkie przepisy odrębne wprowadzające obowiązek uzyskania tego rodzaju dokumentów, w szczególności, że istotna zmiana (przesunięcie budynku) nie skutkowała powstaniem ograniczeń czy uciążliwości dla innych nieruchomości.

Reasumując pełnomocnik skarżącego stwierdził, że organ dysponował uzupełnionym, w wyniku wykonaniu dwóch wydanych w toku sprawy postanowień, projektem budowlanym zamiennym, nie kwestionując aż do wydania przedmiotowego postanowienia, ilości i zawartości merytorycznej dotychczasowo składanej przez właściciela dokumentacji. Zaznaczyć należy również, iż przedmiotowe postanowienie stanowi kolejny niezaskarżalny (do chwili obecnej) akt wydany przez organy w prowadzonym postępowaniu, powodując jego przewlekłość mimo posiadania dokumentacji niezbędnej do rozstrzygnięcia sprawy. Wyjaśnienia skarżącego pozostają istotne dla potwierdzenia, że dotychczasowy zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla pozytywnego rozstrzygnięcia w myśl art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

Pełnomocnik skarżącego wskazał następnie, że organ zgodnie z art. 51 ust. 4 i ust. 5 ustawy Prawo budowlane może podjąć dwojakiego rodzaju rozstrzygnięcie, a mianowicie: zatwierdzić projekt budowlany zamienny albo nakazać zaniechania dalszych robót budowlanych, rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Przyjęta konstrukcja prawna pozostaje uzasadniona charakterem procesu budowlanego oraz koniecznością zapewnienia zgodności realizowanego zamierzenia z przepisami prawa oraz odpowiednimi warunkami i wymogami określanymi na etapie przygotowania i realizacji inwestycji. Ustawodawca nie dopuścił w tym przypadku stanu przejściowego, tj. takiego który może polegać na odmowie zalegalizowania stwierdzonego naruszenia bez jednoczesnego jego wstrzymania i przywrócenia do stanu poprzedniego bądź jego usunięcia. Tymczasem zaskarżoną decyzją organ odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego, powołując się na negatoryjną przesłankę względem kompetencji wynikającej z art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

Organ w tym przypadku naruszył przepisy prawa materialnego oraz procesowego poprzez błędną wykładnię art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane i niedochowanie dyspozycji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w konsekwencji czego wystąpił stan niepewności skarżącego co do jego sytuacji prawnej w szczególności gdy postępowanie zakończyło się poprzez wydanie decyzji ale jednocześnie nie nastąpiło rozstrzygniecie co do istoty sprawy.

Niezależnie od formalnych zarzutów względem wydanej decyzji, w ocenie pełnomocnika skarżącego przedłożone dotychczasowo dokumenty i stan faktyczny sprawy przemawiają za zatwierdzeniem projektu budowlanego zamiennego w myśl art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlanego. W tym zakresie organowi II instancji należy zarzuć błędne rozstrzygnięcie poprzez odmowę zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego na podstawie zebranego materiału dowodowego, w szczególności poprzez naruszenie art. 80 k.p.a. w związku z art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem pełnomocnika skarżącego WINB w Ł. wydając zaskarżone postanowienie i decyzję nie oparł swojego rozstrzygnięcia na całościowym zgromadzonym materiale dowodowym, w tym dokonał błędnej i niepełnej oceny materiału dowodowego. W toczącym się postępowaniu naprawczym skarżący przedłożył organom nadzoru budowlanego projekt budowlany zamienny w ilości egzemplarzy wymaganych pierwotnie przez organy, tj. trzech, co do momentu wydania skarżonego postanowienia i decyzji nie było przez organy kontestowane.

W związku z stwierdzonymi w przedłożonym projekcie brakami (m.in. postanowienie PINB w W. nr [...] z [...] i nr [...] z [...]) skarżący zadośćuczynił żądaniom organów i dokonał uzupełnienia powołanych braków w toku prowadzonego postępowania, co skarżący wykazał na gruncie niniejszej skargi, jak również co było potwierdzane przez organy w kolejnych decyzjach zapadających w postępowaniu. W ocenie skarżącego przedłożony i uzupełniony projekt zamienny spełniał wszelkie kryteria wymagane przepisami ustawy Prawo budowlane oraz aktów wykonawczych, czym samym uzasadnione było jego zatwierdzenie w myśl art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

Ponadto organowi w odniesieniu do powyższego, pełnomocnik skarżącego zarzucił przede wszystkim nieuwzględnienie dotychczasowo przedłożonych przez skarżącego oraz uzupełnionych dokumentów, które jak wynika z analizy stanu faktycznego sprawy, organy zignorowały lub też w kontekście uwag dotyczących przedłożenia jednego egzemplarza projektu budowlanego zamiennego, najprawdopodobniej zagubiły w toku prowadzonego postępowania. Organowi II instancji zarzucić należy również, że jego działania ograniczyły się w rzeczywistości do wymuszenia na skarżącym ponownego przedłożenia dokumentacji, którą organy dysponowały na wcześniejszym etapie postępowania, bez dokonania rzetelnej oceny dotychczasowo zebranego materiału dowodowego, co w takim przypadku stanowi wyraźne naruszenie art. 12 § 1 k.p.a. nakazującego organom działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Toczące się ponad 4 lata postępowanie w przedmiocie istotnego odstępstwa całkowicie zaprzecza wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a. zasadzie, a sposób prowadzenia postępowania, polegający na żądaniu coraz to innych dokumentów, w szczególności poprzez wydawanie niezaskarżalnych postanowień, jak również zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w ocenie skarżącego kompletny i czyniący zadość wymogom prawa) w sposób rażący narusza istotę postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania.

W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z [...] pełnomocnik skarżącego wyjaśniła dodatkowo, że [...], decyzją nr [...], wydaną w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, organ I instancji nakazał inwestorowi opracowanie projektu budowlanego zamiennego. Projekt zamienny został przez inwestora złożony w organie w 3 egz. (strony projektu spięto i oprawiono w plastikową okładkę) w wyznaczonym terminie, tj. 22 kwietnia 2016 r.

Następnie postanowieniem z [...], nr [...], PINB w W. nałożył na inwestora obowiązek usunięcia nieprawidłowości w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym wnosząc uwagi: projekt zagospodarowania winien być sporządzony na aktualnej mapie (brak oryginału mapy bądź jej uwierzytelnienia); brak rysunku przekroju przez taras z uwzględnieniem jego wysokości; brak uwzględnienia linii eNN; odniesienie się do odchyłek pomiaru w zakresie usytuowania budynku względem drogi i w zakresie pomiarów tarasu. Innych braków organ I instancji się nie dopatrzył.

W dniu 14 czerwca 2016 r. A. C. przedłożył poprawiony i uzupełniony projekt budowlany zamienny, a [...], PINB w W. decyzją nr [...] w oparciu o normę art. 51 ust 4 ustawy Prawo budowlane, projekt ten zatwierdził.

Następnie w postępowaniu odwoławczym ww. decyzja została uchylona w całości przez WINB w Ł. decyzją nr [...] z [...] i przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadnieniem podjętej decyzji było to, że projekt zamienny nie zawierał wszystkich elementów, tj. widoku oraz przekroju dachu, rzutu więźby dachowej, rzutu fundamentów oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, jak również potwierdzenia, że inwestycja nie narusza miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Innych nieprawidłowości organ II instancji się nie dopatrzył.

Postanowieniem nr [...] z [...] PINB w W. nakazał inwestorowi uzupełnienie projektu zamiennego o dokumenty wskazane w uzasadnieniu decyzji [...]WINB nr [...].

W dniu 10 lutego 2017 r. dokumenty wymienione w ww. postanowieniu zostały przez inwestora złożone w organie I instancji. Powyższe zostało potwierdzenie w uzasadnieniach kolejnych decyzji i postanowień wydawanych przez organy obu instancji m.in. w skarżonym postanowieniu WINB w Ł. z [...], nr [...]. Pomimo uzupełnienia projektu budowlanego zamiennego o żądane przez organy obu instancji dokumenty, projekt zamienny nie został zatwierdzony. Podejmowano natomiast inne niezrozumiałe decyzje, uchylane w dalszym toku prowadzonego postępowania.

Następnie PINB w W. postanowieniem nr [...] z [...] nałożył na A. C. kolejny obowiązek uzupełnienia braków i usunięcia nieprawidłowości w przedłożonym i uzupełnionym wcześniej projekcie zamiennym o wymiarowanie okapu dachu względem granicy z dz. o nr ewid. 397/1 oraz przedstawienie rozwiązań w zakresie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z. aktualnie obowiązującymi przepisami. Inwestor wskazanych tym postanowieniem dokumentów nie złożył z tej przyczyny, że okap był zwymiarowany (organy obu instancji wielokrotnie podawały jego wymiary) w złożonym i uzupełnionym projekcie budowlanym zamiennym.

Natomiast z uwagi na fakt, że przesunięcie budynku o 6,5 m uznane za zmianę istotną nie naruszało innych przepisów w tym warunków technicznych, ładu przestrzennego jak również praw osób trzecich o których mowa w art. 5 ust. 4a pkt 9 ustawy Prawo budowlane, to nie wywołało skutku w postaci konieczności uzupełnienia projektu budowlanego zamiennego o projekt robót budowlanych, które miały by na celu doprowadzenie tego obiektu do zgodności z prawem. Powyższe stanowisko inwestor wielokrotnie przedstawiał organowi I i II instancji.

Postanowieniem nr [...] z [...] PINB w W. po raz drugi nałożył na inwestora obowiązek uzupełnienia projektu budowlanego zamiennego o rysunki (szkice) z wymiarowaniem dotyczącym faktycznego usytuowania okapu dachu budynku względem granicy z działką nr 397/1 oraz projekt rozwiązań umożliwiających doprowadzenie obiektu objętego postępowaniem do stanu zgodnego z prawem. Również w tym przypadku inwestor nie uzupełnił projektu zamiennego o wskazane dokumenty z przyczyny wskazanej wyżej. Gdyby inwestor uzupełnił projekt zamienny o żądany projekt, byłby on podstawą do wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji nakazującej obcięcie okapu, z czym nie sposób było się zgodzić. Takie działanie spowodowało by konieczność rozbiórki części dachu w tym jego elementów konstrukcyjnych.

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że inwestor zadośćuczynił wezwaniom o uzupełnienie braków dokumentów wymienionych w dwóch pierwszych postanowieniach wydanych przez organ I instancji, odmówił jedynie przedłożenia dokumentów, które ze względu na nieistotne odstępstwo w zakresie okapu, organy zażądały wbrew przepisom prawa.

WINB w Ł. postanowieniem nr [...] z [...] ponownie wezwał inwestora do uzupełnienie stwierdzonych przez siebie braków w tym dokumentów które były wcześniej złożone, jednocześnie rozszerzając przedmiotowy obowiązek o kolejne dokumenty i wymogi dotychczas nieuwzględnione i nie podnoszone przez organy w toku prowadzonej sprawy w tym o przedłożenia zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo budowlane czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego (zawierającego inwentaryzację wykonanych robót budowlanych z ich oceną techniczną, projekt doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z przepisami). Z przyczyn o których mowa wyżej inwestor nie miał obowiązku takiego projektu przedkładać.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego organy obu instancji dysponowały uzupełnionym, w wyniku wykonaniu dwóch wydanych w toku sprawy postanowień, projektem budowlanym zamiennym, nie kwestionując, aż do wydania przez WINB w Ł. ww. postanowienia, ilości i zawartości merytorycznej dotychczasowo składanej przez inwestora dokumentacji.

W ocenie pełnomocnika skarżącego przedłożony i uzupełniony dwukrotnie projekt zamienny, spełniał wszelkie kryteria wymagane przepisami ustawy Prawo budowlane oraz aktów wykonawczych i winien być zatwierdzony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga jest zasadna.

Przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) stanowią, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Nadto Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z [...] odmawiająca zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na działce nr 539 i 393 wraz z linią eNN na działkach 539 i 538, położonych w W. przy ulicy A. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że kwestia legalności rozbudowy budynku mieszkalnego była już wielokrotnie przedmiotem kontroli w administracyjnym toku instancji, jak również stała się przedmiotem kontroli tut. Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z 23 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 692/13, oddalił skargę A. C. na decyzję organu odwoławczego z [...], nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji umarzającej postępowanie w sprawie prawidłowości wykonania budynku mieszkalnego.

W tym miejscu wskazać należy, że myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ponownie rozpatrując sprawę organy nadzoru budowlanego oraz orzekający aktualnie Sąd Wojewódzki są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w przywołanym wyroku WSA. Reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.

Przez ocenę prawną, o której mowa w przywołanym przepisie, powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 153, WK 2018). W orzecznictwie podkreśla się, że rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych m.in. z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 1350/12 czy wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt I SA/Bk 332/13, CBOSA).

Co więcej, zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis tej regulacji polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 153, WK 2018).

W konsekwencji ocena prawna zawarta w powyższym wyroku oraz wynikające z jego uzasadnienia wskazania co do dalszego postępowania mają istotne znaczenie dla zakresu kontroli zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji.

W wyroku z 23 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 692/13 tut. Sąd podkreślił, że organ nadzoru budowlanego ma ustalić, czy budowa tarasu mogła mieć wpływ na zmianę kubatury budynku, co z kolei będzie niezbędne do oceny, czy ww. odstępstwo od pierwotnego projektu budowlanego można zakwalifikować jako odstępstwo istotne z punktu widzenia art. 36 ust. 5 pkt 2 Prawa budowlanego.

Ponadto Sąd podkreślił, że akta sprawy jednoznacznie wskazują na posadowienie budynku w innym miejscu niż przewidywał to zatwierdzony projekt zagospodarowania działki. Natomiast budynek winien być zrealizowany w miejscu konkretnym, planowanym i geodezyjnie wytyczonym na nieruchomości, co nie uzasadnia dowolnego, innego miejsca posadowienia obiektu budowlanego niż to, przewidziane w zatwierdzonym projekcie zagospodarowania działki. Jednoznacznie należy więc ustalić wszelkie odległości istotne z punktu widzenia zagospodarowania działki przewidzianego w projekcie.

Natomiast odnośnie do kwestii wydłużonego okapu, to Sąd przyznał skarżącemu rację, że skoro organy zakwalifikowały te zmiany jako nieistotne, to brak było podstaw do nakazania doprowadzenia tej części budynku do stanu zgodnego z prawem w oparciu o przepis art. 51 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane.

Mając na względzie tak sformułowane wskazania należy uznać, że przedmiotem zainteresowania w ponownie prowadzonym przez organy nadzoru budowlanego postępowaniu powinny stać się wyłącznie te kwestie dotyczące budowy spornego budynku, których zmiana w stosunku do zatwierdzonego projektu budowlanego może być kwalifikowana jako istotne odstępstwa w rozumieniu art. 36a ustawy Prawo budowlane. Kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania daje podstawy do przyjęcia, że organy nadzoru budowlanego z tego obowiązku się nie wywiązały.

Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 36a ust. 5 ustawy Prawo budowlane istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie:

1. 1) projektu zagospodarowania działki lub terenu, z wyjątkiem urządzeń budowlanych oraz obiektów małej architektury;
2. 2) charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury, powierzchni zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji obiektu budowlanego, z zastrzeżeniem ust. 5a;
3. 3) zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z obiektu budowlanego przez osoby niepełnosprawne, o których mowa w art. 1 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r., w tym osoby starsze;
4. 4) zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części;
5. 5) ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, innych aktów prawa miejscowego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu;
6. 6) wymagającym uzyskania lub zmiany uzgodnień lub pozwoleń, które są wymagane do uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia:
7. a) budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, lub
8. b) przebudowy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 1b.

Natomiast w myśl art. 36a ust. 5a ustawy Prawo budowlane nie jest istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę zmiana wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego niebędącego obiektem liniowym, jeżeli odstąpienie łącznie spełnia następujące warunki:

1. 1) nie przekracza 2% wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego określonych w projekcie budowlanym;
2. 2) nie zwiększa obszaru oddziaływania obiektu;
3. 3) nie mieści się w zakresie odstępstw, o których mowa w ust. 5 pkt 3-6, z wyjątkiem odstępstwa od projektowanych warunków ochrony przeciwpożarowej, jeżeli odstępstwo zostało uzgodnione z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych;
4. 4) nie narusza przepisów techniczno-budowlanych.

Ponownie prowadząc postępowanie wyjaśniające, stosując się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, organy nadzoru ustaliły, że budowa tarasu nie mogła być potraktowana jako odstępstwo istotne, z uwagi na to, że jego wysokość nie wymagała instalowania balustrad, a to z kolei oznaczało, że powierzchnia tarasu nie podlega wliczeniu w kubaturę budynku - § 3 pkt 24 lit. a) rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Z powyższego wynika zatem, że skoro w niniejszej sprawie ustalono, że zarówno budowa tarasu, jak i wysunięcie okapu nie miało charakteru istotnego odstępstwa od pierwotnego projektu budowlanego, to organy nadzoru budowlanego winny skupić się wyłącznie na odstępstwie istotnym w zakresie projektu zagospodarowania działki lub terenu, a polegającym na zmianie lokalizacji budynku i "przesunięciu" jej wzdłuż granicy z sąsiednią działką nr 397/1. Stosownie bowiem do art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę organ - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.

Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje, że projekt zamienny ma uwzględniać tylko te zmiany, których samowolne wykonanie spowodowało powstanie istotnego odstępstwa od pierwotnego projektu budowlanego. W większości przypadków nie jest konieczne sporządzanie nowego projektu budowlanego, a jedynie wystarczy przedłożenie pierwotnego projektu uwzględniającego odstępstwa istotne w taki sposób, aby organ nadzoru budowlanego mógł ocenić, czy w świetle obowiązujących przepisów odstępstwa te nadają się do zatwierdzenia. Od projektanta wymaga się nadto naniesienia na pierwotnym projekcie wszelkich innych zmian, których dokonano podczas realizacji budowy, a których nie zakwalifikowano do odstępstw istotnych. Zgodnie bowiem z art. 36a ust. 6 ustawy Prawo budowlane projektant dokonuje kwalifikacji zamierzonego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę, a w przypadku uznania, że jest ono nieistotne, obowiązany jest zamieścić w projekcie budowlanym odpowiednie informacje (rysunek i opis) dotyczące tego odstąpienia. Nieistotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę nie wymaga uzyskania decyzji o zmianie pozwolenia na budowę.

Przepis art. 51 ust. pkt 3 ustawy Prawo budowlane nie służy jednak "naprawianiu" projektu budowlanego, który pomimo tego, że od początku zawierał pewne nieścisłości, czy niezgodności, został zatwierdzony ostateczną decyzją organu administracji architektoniczno-budowlanej. Innymi słowy organ nadzoru budowlanego powinien skupić się na doprowadzeniu budowy do stanu zgodnego z prawem, ale wyłącznie w zakresie istotnych odstępstw, bowiem w tym przedmiocie prowadzone jest postępowanie legalizacyjne. Postępowanie to nie może natomiast zmierzać do weryfikacji pierwotnego projektu budowlanego w zakresie, w którym inwestor nie dokonał istotnych odstępstw czy też "uaktualniania" dokonanych już robót do zmieniających się wymogów prawa.

W tym kontekście przypomnieć należy, że ostateczna decyzja Starosty [...] z [...], nr [...], zatwierdzająca projekt budowlany i udzielająca pozwolenia na budowę spornego budynku była weryfikowana pod kątem istnienia kwalifikowanej wady prawnej. Decyzją z [...], nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej powyżej decyzji Starosty [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...], nr [...].

W związku z powyższym bez wątpienia należy stwierdzić, że decyzja organu I instancji z [...], nr [...], była wadliwa, bowiem nakładała na inwestora obowiązek doprowadzenia budowy do stanu zgodnego z prawem, pomimo tego, że w zakresie okapu inwestor nie dokonał żadnych istotnych odstępstw od pierwotnego projektu budowlanego.

Niemniej jednak również zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem w zakresie, w jakim odmówiono inwestorowi zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego. Za podstawę do takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przyjął brak wywiązania się przez inwestora z obowiązku przedłożenia dokumentów wskazanych w postanowieniu organu II instancji z [...], nr [...].

W tym miejscu podkreślić należy, że również ww. postanowienie jest przedmiotem badania sądu i w związku z tym podlega sądowej kontroli legalności, tak jak zaskarżona decyzja, albowiem akty, na które w toku instancji nie przysługuje środek zaskarżenia, mogą być zaskarżone do sądu administracyjnego razem z ostateczną decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty. W tym zakresie Sąd stosuje powołany już wyżej art. 135 p.p.s.a.

W ocenie Sądu postanowienie organu II instancji z [...], nr [...], jest przejawem nadużycia art. 35 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym w razie stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. 1, organ administracji architektoniczno-budowlanej nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia, a po jego bezskutecznym upływie wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę. Nie można jednak zapominać o tym, że przepis ten ma jedynie odpowiednie zastosowanie, a więc nie można go stosować w oderwaniu od art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. Na podstawie omawianego przepisu nie można nakładać na inwestora obowiązków, które nie są związane z istotnymi odstępstwami od pierwotnego projektu budowlanego i które de facto nie mają na celu zatwierdzenia tychże odstępstw. Przepis, o którym mowa nie może również służyć nakładaniu na inwestora coraz to nowych obowiązków w zakresie braków, których wcześniej organ nie dostrzegł w wyniku własnych uchybień czy niedopatrzeń.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie organ wielokrotnie wzywał inwestora do poprawienia projektu budowlanego zamiennego i początkowo inwestor wypełniał nakładane obowiązki w terminie. Jednak organ nadzoru I instancji, zamiast skupić się na prawidłowości przedłożonych dokumentów, w kolejnych postanowieniach koncentrował się na konieczność zwymiarowania okapu dachu budynku, co jak się później okazało, nie miało wpływu na możliwość zatwierdzenia złożonego projektu budowlanego zamiennego.

Oceniając zatem prawidłowość kontrolowanego w granicach sprawy postanowienia [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z [...], nr [...], stwierdzić należy, że niektóre obowiązki nim nałożone wykraczają poza dyspozycję art. 35 ust. 3 Prawa budowlanego. W szczególności dotyczy to obowiązków związanych z zamieszczeniem w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym części rysunkowych dotyczących projektowanego i wykonanego przyłącza energetycznego, a także instalacji sanitarnej i wodno-kanalizacyjnej. Organ powołał się bowiem na przepisy rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Jednakże rozporządzenie nie obowiązywało w dniu zatwierdzenia pierwotnego projektu budowlanego.

Natomiast wykonanie przyłącza energetycznego, jak i instalacji wodno-kanalizacyjnej nie było przedmiotem postępowania legalizacyjnego w zakresie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Nie można bowiem wymagać od inwestora, aby budowa budynku, w części "niedotkniętej" istotnymi odstępstwami od pierwotnego projektu budowlanego, była zgodna z przepisami obowiązującymi w dniu wydania decyzji zatwierdzającej projekt zamienny.

Podobne uwagi odnoszą się do żądania świadectwa energetycznego budynku (wg przepisów obowiązujących w dniu wydania postanowienia). Inwestor składając zawiadomienie o zakończeniu budowy, załączył świadectwo charakterystyki energetycznej (oryginał) sporządzone na dzień 21 września 2010 r. i jest ono ważne do 21 września 2020 r. tj. przez okres 10 lat. Brak było zatem podstaw do składania kolejnego świadectwa energetycznego.

Również bezpodstawne było nałożenie na inwestora obowiązku załączenia informacji w zakresie oddziaływania obiektu, o czym mowa w § 13a rozporządzenia w sprawie zakresu i formy projektu budowlanego, skoro przepis ten nie obowiązywał w dniu zatwierdzenia pierwotnego projektu budowlanego. Poza tym jak słusznie podnosi pełnomocnik skarżącego, skoro istotne odstępstwo polegało jedynie na przesunięciu lokalizacji budynku na własnej nieruchomości, bez odstępstwa od projektu pierwotnego w zakresie odległości od granic z sąsiadującymi działkami budowlanymi, to znaczy, że obszar oddziaływania nie zmienił się.

Pozostałe obowiązki, o których mowa w zaskarżonym postanowieniu, w ocenie Sądu znajdują oparcie w przepisach prawa, choć istnieje wątpliwość, czy brak wypełnienia przez inwestora tych obowiązków został należycie przez organ ustalony.

Rację ma bowiem organ, że projekt budowlany zamienny należy złożyć w 4 egzemplarzach, tak jak ma to miejsce w przypadku składania wniosku o pozwolenie na budowę. Bez względu na to, co twierdzi pełnomocnik skarżącego, dwa z tych projektów przeznaczone są dla organów administracji (jeden dla organu administracji architektoniczno-budowlanej, a jeden dla organu nadzoru budowlanego), a pozostałe dwa przeznaczone są dla inwestora, co wynika z art. 34 ust. 4a ustawy Prawo budowlane. Trudno zgodzić się z tezą, że ww. zasada nie obowiązuje w sytuacji, gdy zatwierdzeniu podlega projekt zamienny. Niemniej jednak wskazać wypada, że w toku postępowania przed organem nadzoru budowlanego I instancji inwestor przedłożył trzy egzemplarze projektu budowlanego zamiennego (pismo inwestora z [...]).

Zatem żądanie złożenia kolejnych projektów zamiennych było przedwczesne. Organ powinien był w pierwszej kolejności ustalić, co się stało ze złożonymi dotychczas projektami, a dopiero później ocenić ich zawartość. Wezwanie inwestora do uzupełnienia lub poprawienia zamiennych projektów budowlanych (w tym do złożenia brakujących egzemplarzy) powinno być natomiast połączone z wypożyczeniem ich inwestorowi, celem przedłożenia projektów kompletnych. Nie można natomiast najpierw żądać od inwestora składania "pojedynczych" dokumentów, a następnie żądać ponownego ich złożenia w formie jednolitego projektu budowlanego. Takie działanie jest nieracjonalne tak z punktu widzenia organu, jak i inwestora. Z jednej strony nie jest rolą organu przeszukiwanie akt administracyjnych i wybieranie z nich tych dokumentów, które są potrzebne do skompletowania projektu zamiennego. Z drugiej strony również w interesie inwestora jest, aby projekt zamienny, podlegający zatwierdzeniu był kompletny.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie natomiast żądanie przedłożenia projektu zagospodarowania działki lub terenu, zgodnego z § 8 aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. To właśnie zmiana w zakresie projektu zagospodarowania terenu stanowiła istotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego, natomiast w zakresie dokonanych zmian o charakterze istotnym należy stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji, o której mowa w art. 51 ust. 4 ustawy Prawo budowlane. Z tym związane jest ryzyko inwestora samowolnie odstępującego od projektu pierwotnego.

Zgodzić się należy z organem II instancji, że mapa przedstawiająca projekt zagospodarowania terenu, załączona do zamiennego projektu budowlanego, nie spełnia wymogów, o którym mowa w § 8 ust. 3 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego i w związku z tym projekt zamienny powinien zostać poprawiony w powyższym zakresie.

Na koniec warto zwrócić uwagę na fakt, że zaskarżona do Sądu decyzja nie zawiera wyczerpującego rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 51 ust. 5 ustawy Prawo budowlane, a na co wskazywał pełnomocnik skarżącego. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem w przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Jeżeli zatem obiekt budowlany, którego dotyczy postępowanie legalizacyjne z art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo budowlane, został już wybudowany, to w razie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego organ jednocześnie powinien orzec o jego rozbiórce. W przeciwnym razie dochodzi do sytuacji, w której organ odmawia legalizacji nielegalnie wybudowanego budynku, ale odstępuje od zastosowania działań zmierzających do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Również z tego powodu zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym.

Reasumując Sąd uznał za zasadne naruszenie ww. przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, m.in. przez nałożenie na inwestora obowiązków, nieznajdujących oparcia w przepisach prawa, jak również rozstrzygnięcie o istocie sprawy w niepełnym zakresie. Działaniu temu towarzyszyło także naruszenie wskazanych w skardze przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 i art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając kwotę wpisu sądowego od skargi (500 zł), koszty pełnomocnika z wyboru, będącego adwokatem (480 zł) oraz kwotę opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

Ponownie prowadząc postępowanie organ nadzoru budowlanego uwzględni wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia, a przede wszystkim ustali ile egzemplarzy projektu zamiennego zostało złożonych przez inwestora i w związku z tym ile egzemplarzy należy jeszcze złożyć w organie. Następnie organ wezwie inwestora do uzupełnienia złożonych projektów budowlanych zamiennych o projekt zagospodarowania terenu, odpowiadający warunkom wynikającym z obowiązujących przepisów. Jednocześnie organ zbada, czy w przedłożonych projektach zamiennych zostały naniesione przez projektanta zmiany o charakterze nieistotnym (jeżeli takowe były). Po wykonaniu przez inwestora obowiązków w zakresie stosownego uzupełnienia projektów budowlanych zamiennych, uwzględniających istotne odstępstwa od projektu pierwotnego, albo po bezskutecznym upływie terminu do wykonania tych obowiązków wyda odpowiednią decyzję, w oparciu o art. 51 ust. 4 albo ust. 5 ustawy Prawo budowlane.

a.tp.