Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r., nr KO.441.20.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.:Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Poświętne z dnia 24 października 2022 r., nr GOPS.ŚR.4211-31/2022 o odmowie przyznania A.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A.B.
Z akt sprawy wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2022 r. Do wniosku strona załączyła między innymi: kserokopię wypisu treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Tomaszowie Mazowieckim o z dnia 10 stycznia 2020 r. o uznaniu A.B. za osobę trwale niezdolną od samodzielnej egzystencji; kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opocznie z dnia 28 maja 2013 r. zaliczającego A.B. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, na stałe; kserokopię decyzji Wójta Gminy Poświętne z dnia 2 listopada 2021 r. o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką A.B.; oświadczenie skarżącej o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w treści wniosku skarżąca zawarła oświadczenie, że jest rolnikiem oraz że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2015 r.
W oparciu o przeprowadzony w dniu 6 września 2022 r. wywiad środowiskowy ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepełnosprawną matką, nad którą samodzielnie sprawuje opiekę. A.B. cierpi na niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II, insulinooporność, chorobę zwyrodnieniową wielostawową, zwyrodnienie kręgosłupa, chorobę Alzheimera, organiczne zaburzenia urojeniowe i nastroju, przepuklinę pępkową. Wyżej wymieniona wymaga stałej opieki, porusza się na wózku inwalidzkim. Zakres czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki obejmuje szeroko pojętą pomoc w czynnościach higienicznych, pomoc w ubieraniu się, podawaniu lekarstw, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych oraz umawianie wizyt lekarskich dla matki. A.B. jest wdową, poza skarżącą ma jeszcze trzy dorosłe córki, które mają własne rodziny i jak wynika z oświadczenia skarżącej nie uczestniczą w opiece nad matką.
Ponadto w toku postępowania organy ustaliły, że skarżąca figuruje w ewidencji podatników Gminy Poświętne jako: w latach 2015-2016 właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,92 ha użytków rolnych (w tym 1,8230 ha przeliczeniowych), w latach 2017-2022 właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,92 ha użytków rolnych (w tym 2,0010 ha przeliczeniowych). Zgodnie z zaświadczeniem Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 września 2022 r., według stanu na dzień wystawienia zaświadczenia, ostatni wniosek o przyznanie płatności skarżąca złożyła w roku 2019, a ostatnia płatność miała miejsce 11 marca 2020 r. Natomiast jak wynika z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opocznie z dnia 26 września 2022 r. skarżąca jest objęta ubezpieczeniem emerytalno-rentowym jako osoba ubezpieczona na koncie płatnika – Wójta Gminy Poświętne, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednocześnie w aktach sprawy zgromadzono obszerny materiał dowodowy dotyczący sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz majątkowej pozostałych córek wymagającej opieki A.B..
Decyzją z dnia 24 października 2022 r. Wójt Gminy Poświętne odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. W uzasadnieniu organ zakwestionował oświadczenie skarżącej, co do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Odwołując się w tym zakresie do regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 17 grudnia 2013 r., nr 1307/2013 oraz do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wywiódł, iż fakt zainteresowania przez skarżącą w okresie pomiędzy deklarowanym zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym (2015 r.), a rokiem 2020, strona zainteresowana była pobieraniem wsparcia przyznawanego rolnikom w ramach wspólnej polityki rolnej, jednocześnie sprawując opiekę nad niepełnosprawną matką, pozwala na stwierdzenie, że pomimo złożonej deklaracji skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, a co więcej istniała możliwość pogodzenia tej pracy ze sprawowaną opieką.
Dalej organ nie kwestionując zarówno stanu zdrowia niepełnosprawnej A.B., jak i faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką wywiódł, iż wskazany przez stronę zakres sprawowanej opieki nie uzasadnia uznania jej za opiekę stalą, długotrwałą, a co więcej pozwala na pogodzenie sprawowanej opieki z wykonywaną pracą na gospodarstwie rolnym, tym bardziej, że rolnik jest organizatorem własnej pracy i ma możliwość dostosowania zajęć do potrzeb rodziny. Uzasadniając negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącej organ wskazał ponadto, iż skarżąca w pierwszej kolejności kierować swoje roszczenia finansowe do swoich sióstr, które na równi ze skarżącą są zobowiązane do alimentacji względem matki. Organ podkreślił jednocześnie, że skarżąca może ubiegać się o wsparcie w formie realizowanych przez organ pomocowy usług opiekuńczych, co pozwoliłoby jej na podjęcie aktywność zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Końcowo organ wskazał na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., to przesłanki cezury czasowej powstania niepełnosprawności A.B..
Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia A.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosiła o uchylenie decyzji organu I instancji orzeczenie, co do istoty sprawy. Jednocześnie strona wnosiła o przeprowadzenie dowodu z przedłożonej wraz z odwołaniem dokumentacji na okoliczność potwierdzenia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz stanu zdrowia niepełnosprawnej matki, który wymaga całodobowej opieki. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej przedstawił argumentację odnośnie do wadliwości stanowiska organu I instancji w zakresie zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego; zakresu świadczonych czynności opiekuńczych i możliwości podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej; wpływu na możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji względem A.B.; możliwości zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał nadto na treść art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie, przywołanych wyżej ustaleń faktycznych nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki A.B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie zostały spełnione pozostałe określone ustawą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem żądania skarżącej.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazując na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym: zaświadczenie Wójta Gminy Poświętne z dnia 26 września 2022 r., zaświadczenie Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 23 września 2022 r. oraz odwołując się do przepisów prawa wspólnotowego i prawa krajowego regulujących kwestie płatności bezpośrednich oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielił stanowisko organu I instancji, co do zgodności treści złożonego przez skarżącą oświadczenia, odnośnie do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2015 r. ze stanem faktycznym. Zdaniem Kolegium, fakt pobierania przez skarżącą w latach 2015-2020 dopłat z systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników nie pozwala na stwierdzenia, że zrezygnowała ona całkowicie z tej formy aktywności zawodowej. Powyższemu nie przeczy w ocenie organu przedłożone wraz z odwołaniem oświadczenie S.K. (dzierżawcy gospodarstwa rolnego skarżącej) z dnia 23 listopada 2021 r., gdyż z akt sprawy nie wynika, aby zawarta przez skarżącą z w/w umowa dzierżawy została potwierdzona przez wójta, zgodnie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Dalej Kolegium podkreślało, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Kolegium wskazało, iż nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej A.B., jak również zasadności konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, uznać należy, iż zarówno zakres, jak i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matka nie stanowi opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej lub pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, choćby w ograniczonym zakresie.
Wykonywane przez skarżącą czynności sprowadzają się w zasadzie do czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane również przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast czynności opiekuńcze związane z udzielaną matce pomocą w zakresie utrzymywania higieny, ubierania się, przygotowywania i podawania posiłków, lekarstw, korzystania z wózka inwalidzkiego, nie stanowią czynności stojących na przeszkodzie podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącą. Ponadto, organ podkreślił, iż, pomimo że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 marca 2010 r., skarżąca wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym do roku 2015. Co więcej wnosząc o przyznanie przedmiotowego świadczenia nie wykazała również gotowości do podjęcia zatrudnienia. Istotnym zdaniem organu pozostaje także ta okoliczność, że niepełnosprawna A.B. ma jeszcze trzy córki, które na równi ze skarżącą są zobowiązane do alimentacji względem matki i winny wesprzeć stronę w sprawowanej opiece, czy to poprzez świadczenie samej pomocy, czy to poprzez przekazanie niezbędnych środków finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na zapewnienie opieki dla niepełnosprawnej matki, co pozwoliłoby skarżącej na podjęcie aktywności zawodowej. Ponadto organ wskazał na możliwość skorzystania przez skarżącą z usług opiekuńczych świadczonych przez organ pomocowy.
Powyższe zdaniem organu odwoławczego nie pozwala na uznanie, iż w sprawie występuje bezpośredni i ścisły związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, to jest rezygnacją z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Z powyższych względów fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.
Kolegium zakwestionowało natomiast stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując w tym zakresie, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest to, że w przypadku do osób, których data powstania niepełnosprawności nie spełnia kryterium powołanego przepisu, ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić z pominięciem w/w normy prawnej.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie:
- - art. 17b ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, wbrew zgromadzonemu w aktach sprawy materiałowi dowodowemu, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym;
- - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że dla istnienia związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką konieczne jest powiązanie momentu powstania niepełnosprawności z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia w sytuacji, gdy ocena ta winna odnosić się do czasu wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia; uznanie, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego; wprowadzenie dodatkowej przesłanki pozaustawowej uzasadniającej przyznanie świadczenia, to jest brak istnienia innych osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu;
- - art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie i pominięcie, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie użytkuje posiadanych gruntów rolnych oraz, że na dzień złożenia wniosku z 19 sierpnia 2022 r. nie wykonywała jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym, jak i nim nie zarządzała.
Z uwagi na powyższe skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącej podtrzymywał dotychczas prezentowane stanowisko.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wnosił o rozpoznanie sprawy na posiedzenie niejawne, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Wskazać na wstępie należy, że skarga A.B. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wnioskowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, a poinformowany o powyższym pełnomocnik skarżącego, w zakreślonym prawem terminie nie żądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem skargi, jak już wcześniej wskazano A.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 18 stycznia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Poświętne z dnia 24 października 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A.B.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki A.B. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Opocznie z dnia 28 maja 2013 r. orzekającym o uznaniu jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dodatkowo do akt sprawy załączona została kserokopia wypisu treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 10 stycznia 2020 r. o uznaniu A.B. za osobę trwale niezdolną od samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest równoznaczne z niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca A.B. jest córką niepełnosprawnej A.B., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający z treści art. 128 oraz art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o.
Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawą negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej stanowiło stwierdzenie braku łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17b ust. 1 u.ś.r., to jest niewykazania przez skarżącą istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej – pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę powyższe stwierdzenie uznać należy za co najmniej przedwczesne.
Wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu.
Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.
Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.
Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy również, że w przypadku wnioskodawców będących rolnikiem lub pozostającym w związku małżeńskim z rolnikiem, bądź też prowadzących gospodarstwo rolne lub też wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym, dowodem zaprzestania tego rodzaju aktywności, w świetle przepisu art. 17b ust. 2 u.ś.r., pozostaje stosowne oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej).
Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22; wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., II SA/Kr 1600/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż Sąd nie kwestionuje zajętego przez procedujące w sprawie organy administracji obu instancji stanowiska, co do możliwości weryfikacji zgodności ze stanem faktycznym składanego na potrzeby uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczania o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, z odwołaniem się posiłkowo do przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 208), obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 1775), co potwierdza powołane przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych. Niemniej jednak dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, w ocenie Sądu nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca, wbrew złożonemu oświadczeniu, nie zaprzestała pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym.
Za zasadnością powyższego stanowiska przemawia zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę treść załączonego do akt sprawy zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opocznie z dnia 26 września 2022 r., z której wynika, że skarżąca jest objęta ubezpieczeniem emerytalno-rentowym jako osoba ubezpieczona na koncie płatnika – Wójta Gminy Poświętne, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, iż ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2. W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje, że ostateczną decyzją Wójta Gminy Poświętne z dnia 2 listopada 2022 r. podjętą na podstawie art. 16a u.ś.r., skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.B. oraz objęta ją ubezpieczeniem zdrowotnym na okres, na jaki świadczenie zostało jej przyznane.
Przypomnieć należy, iż jednym z kryterium ustawowym przyznania powyższego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź też rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 pkt 1-2 u.ś.r.). Co prawda okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, pomimo niewątpliwe częściowo tożsamych ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, nie stanowi ustawowej przesłanki przemawiającej za przyznaniem wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie przesądza również jednoznacznie o zgodności ze stanem faktycznym, złożonego na potrzeby uzyskania jednego z tych świadczeń oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego bądź też pracy w tym gospodarstwie. Niemniej jednak w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką A.B., co uzależnione było między innymi od rezygnacji z jakiejkolwiek aktywności zawodowej, w tym także pracy w posiadanym przez skarżącą gospodarstwie rolnym, mogłoby stanowić okoliczność przemawiającą za spełnieniem jednej z przesłanek ustawowych warunkujących uzyskanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie wypowiedziały się w tym zakresie.
Stanowiska organów, co do niezaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym nie potwierdza także argumentacja odnośnie do pobierania przez stronę płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia z dnia 23 września 2022 r., na które powołują się organy, ostatni wniosek o przyznanie płatności skarżąca złożyła w roku 2019, a ostatnia płatność miała miejsce 11 marca 2020 r. Tym samym miało to miejsce na długo przed złożeniem przez skarżącą wniosku z dnia 19 sierpnia 2022 r. o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a w konsekwencji pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Wobec powyższego uznać należy, iż procedujące w sprawie organy nie wykazały w należyty sposób, iż pomimo złożonego oświadczenia skarżąca nie zaprzestała pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym.
Jednocześnie Sąd stwierdza, iż dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie były wystarczające do bezspornego stwierdzenia, iż skarżąca nie spełnia wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. warunku istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, a brakiem aktywności zawodowej.
Niewątpliwie zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, wskazywany przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych nad niepełnosprawną matką, sprowadzających się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego, stanowią typowe czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej tego rodzaju czynności, na które wskazuje strona skarżąca, nie są wykonywane codziennie i nie mają ściśle określonych ram czasowych. Również wskazywane przez skarżącą czynności polegające na pomocy w ubieraniu, czy też w utrzymywaniu higieny osobistej matki, które to czynności jak wynika z oświadczenia strony skarżącej wykonywane są powtarzalnie w godzinach rannych i wieczornych, same w sobie nie stanowią w ocenie Sądu czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Niemniej jednak, w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, celem prawidłowego rozpatrzenia żądania skarżącej zawartego we wniosku z dnia 19 sierpnia 2022 r. koniecznym pozostaje przeprowadzenie oceny istnienia owego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej strony, a sprawowaną przez nią opieką, pod kątem indywidualnej sytuacji zdrowotnej niepełnosprawnej A.B., czego w niniejszej sprawie zdaniem Sądu zabrakło. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji procedujące w sprawie organy skupiły się przede wszystkim na kwestii zaprzestania przez skarżącą pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym oraz powinnościach rodzeństwa skarżącej w sprawowanej opiece nad matką, czy też partycypacji w kosztach tej opieki, o czym świadczy bardzo obszerny materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, odnoszący się do sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej pozostałych dzieci A.B..
Natomiast, co do zasadniczych kwestii istotnych dla przyznania przedmiotowego świadczenia, związanych z osobą niepełnosprawnej A.B. dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, poza niebudzącym wątpliwości faktem legitymowania się przez w/w orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ograniczają się jedynie do wymienienia schorzeń, na które cierpi matka skarżącej i stwierdzenia, że strona ma możliwość dostosowania czasu pracy w gospodarstwie rolnym do potrzeb rodziny, w tym przypadku niepełnosprawnej matki, z którą jak wcześniej wskazano prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe.
W ocenie Sądu tego rodzaju konstatacja nie jest wystarczająca do bezspornego uznania, że skarżąca nie wykazała istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matka. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, iż charakter schorzeń matki skarżącej, która jest osobą w podeszłym wieku (86 lat), poruszającą się jedynie przy pomocy wózka inwalidzkiego, ze zdiagnozowanym szeregiem schorzeń, w tym między innymi choroby Alzheimera oraz chorób natury psychicznej (organiczne zaburzenia urojeniowe i nastroju), niewydolność krążenia, cukrzycy, choroby zwyrodnieniowo wielostawową, wymagały dokonania pogłębionych ustaleń faktycznych w zakresie, co do świadczonych przez stronę czynności opiekuńczych związanych stricte z osobą niepełnosprawnej matki. Między innymi takich jak możliwość bezpiecznego pozostawienia matki samodzielnie w domu bez dozoru innej osoby, możliwość samodzielnego skorzystania przez nią z toalety, zażycia niezbędnych lekarstw, skorzystania z ewentualnie przygotowanych wcześniej posiłków, czy też napojów, a więc czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie osoby niepełnosprawnej w warunkach godności człowieka, zapewnianiających zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osoby zaopiekowanej. Te zasadnicze dla sprawy okoliczności winny zostać dodatkowo uwzględnione i znaleźć odzwierciedlenie w podjętych w sprawie rozstrzygnięciach.
Bez wpływu na ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje natomiast podnoszona przez organy kwestia, co do faktu prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego do 2015 r., zgodnie z oświadczeniem, mimo treści przedłożonego do akt orzeczenia uprawnionej jednostki orzeczniczej, z którego wynika, że niepełnosprawność A.B. datowana jest od roku 2010. Nawet jeżeli skarżąca, jak podkreślają organy była w stanie pogodzić jednocześnie sprawowaną opiekę nad niepełnosprawną matką oraz pracę w gospodarstwie rolnym, to wyraźnego zaznaczenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie o charakterze wnioskowym, a co za tym idzie to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.
Natomiast, co do zaprezentowanego przez organy administracji stanowiska, że ciężar sprawowanej opieki nad niepełnosprawną A.B. w pierwszej kolejności winny ponosić jej dzieci wskazać należy, iż Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela pogląd, zgodnie z którym przyznanie przedmiotowego świadczenia, pochodzącego ze środków publicznych, w sytuacji istnienia innych osób, na równi z wnioskodawcą zobowiązani do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, stanowi naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, gdyż de facto przenosi na Państwo, a co za tym idzie ogół społeczeństwa, ciężar sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z osób, które pomimo, że są zobowiązane w pierwszej kolejności, do opieki tej się nie poczuwają. Jednakże podkreślenia wymaga, że przepisy u.ś.r. nie zawierają żadnych regulacji, co do kolejności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wielości podmiotów uprawnionych do jego otrzymania, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, a ocena ustawowych przesłanek odnosi się wyłącznie do osoby, która z takim wnioskiem wystąpiła.
Za prawidłowe natomiast uznać należy stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.
Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.
Reasumując Sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 80, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast co do zarzucanych w skardze naruszeń prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 oraz art. 17b ust. 1 u.ś.r. Sąd stwierdził, iż wobec stwierdzonych naruszeń prawa procesowego odniesienie się do powyższego zarzutu na obecnym etapie sprawy byłoby przedwczesne.
Rozpatrując ponownie wniosek A.B. procedujące w sprawie organy zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności do przeprowadzenia pogłębionej analizy odnośnie do zakresu i charakteru czynności opiekuńczych skarżącej związanych stricte z osobą niepełnosprawnej matki, jak również bezspornego wyjaśnienia kwestii zaprzestania przez skarżącą pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. k.ż.