Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr KO.441.210.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.:Dz.U. z 2022 r. poz. 615) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Będków z dnia 18 maja 2022 r., nr GOPS.513.17.2022 o odmowie przyznania J.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną A.P. wraz z opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący wystąpił wnioskiem z dnia 9 listopada 2021 r. Do wniosku strona załączyła kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 9 kwietnia 2021 r. o uznaniu A.P. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na okres do dnia 8 kwietnia 2023 r. Ponadto z załączonego do akt sprawy orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2022 r. wynika, że A.P. została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2022 r. Wskazać również należy, iż wnosząc o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący oświadczył, że nie jest rolnikiem, małżonkiem rolnika, jak i domownikiem rolnika, a nadto, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 2 września 2016 r. Powyższe potwierdza przedłożona do akt sprawy kserokopia aktu notarialnego z dnia [...] r., Rep.
A nr [...] (umowa darowizny gospodarstwa rolnego na rzecz córki D.P.); zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w Łodzi Placówki Terenowej w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 18 listopada 2021 dotyczące okresów podlegania przez J.P. ubezpieczeniu społecznemu rolników; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim Inspektoratu w Radomsku z dnia 13 grudnia 2021 r. potwierdzające fakt objęcia skarżącego ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym w okresie od 1 października 2016 r. do 30 października 2021 r., z tytułu pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę.
W sprawie ustalono nadto, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z wymagającą opieki żoną. A.P. cierpi na reumatoidalne zapalenie stawów, schorzenia endokrynologiczne, przewlekłą anemię oraz kamice nerkową. Jest po przebytej alloplatyce obu kolan. Znajduje się pod stałą opieką lekarzy specjalistów, wymaga stałego leczenia farmakologicznego oraz rehabilitacji. Skarżący wraz z żoną utrzymują się z wypłacanego A.P. świadczenia rentowego ZUS wraz z dodatkami. Zamieszkują w domu jednorodzinnym, przystosowanym do potrzeb osoby niepełnosprawnej, stanowiącym własność córki D.P., na podstawie ustanowionego na ich rzecz prawa nieodpłatnego i dożywotniego użytkowania nieruchomości. Córka D.P. zamieszkuje na stałe w Ł., gdzie jest zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przekazane jej przez rodziców gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione osobie trzeciej, z tym że dopłaty do gospodarstwa w wysokości około 4.000 zł pobiera w/w, którymi po połowie dzieli się z rodzicami.
Ponadto w miarę posiadanych oszczędności nieregularnie przeznacza na rzecz rodziców kwoty w wysokości około 500-600 zł. Dalej ustalono, że na zakres czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżącego wobec niepełnosprawnej małżonki składają się pomoc w porannej i wieczornej toalecie, ubieraniu i rozbieraniu się, przygotowywanie posiłków, wykonywanie innych czynności zgłaszanych przez małżonkę (np. podanie herbaty, pomoc w wstaniu z lóżka, fotela, pomoc w dojściu do toalety), sprzątanie, robienie zakupów, czy też załatwianie wszelkich spraw urzędowych i umawianie wizyt lekarskich. Wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze zgodnie z przedstawionym przez stronę harmonogramem zajmują łącznie, co wynika z oświadczenia wnioskodawcy około 5 godzin dziennie. W oparciu o wyjaśnienia wnioskodawcy ustalono nadto, że A.P. samodzielnie spożywa przygotowywane posiłki, jak i samodzielnie dozuje zażywane przez siebie leki, co do których ilości i dawek skarżący nie jest zorientowany.
Wyżej wymieniona posługuje się telefonem dotykowym, przy pomocy którego jest w stanie załatwić wszelkiego rodzaju sprawy, w tym urzędowe, porusza się samodzielnie po domu oraz w jego obrębie przy pomocy kul łokciowych, samodzielnie korzysta z toalety. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącego, dwa razy w tygodniu, w godzinach pomiędzy 8.30-13.00 skarżący udaje się rowerem do pobliskiego B. w celu zrobienia zakupów oraz załatwienia spraw urzędowych, pozostawiając na ten czas małżonkę samodzielnie w domu i nie informując jednocześnie o tym fakcie najbliższych sąsiadów. Realizacja wizyt lekarskich A.P. wymaga pomocy ze strony sąsiadów, gdyż zarówno skarżący, jak i córka małżonków P. nie posiadają uprawnień do kierowania pojazdami. Ustalono również, że wymagająca opieki A.P. od wielu lat pełni funkcje wiceprezesa zarządu Stowarzyszenia Osób Niepełnosprawnych "P." w P., organizującego różnego rodzaju warsztaty terapii zajęciowej, w których w/w czynnie uczestniczy.
Zgodnie ze złożonym do akt sprawy oświadczeniem osoby uprawnionej ze strony Stowarzyszenia z dnia 4 maja 2022 r. czas przez jaki A.P. przebywa na zajęciach, które rozpoczynają się pomiędzy godziną 8.00-8.20, wynosi każdorazowo około 7 godzin. W tym czasie skarżący nie towarzyszy małżonce, która jest dowożona i odwożona basem warsztatowym pod opieką terapeuty. Jednocześnie ze złożonego oświadczenia wynika, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia w/w w ostatnim czasie rzadziej przebywa na zajęciach i w okresie od stycznia do kwietnia 2022 r. była nieobecna odpowiednio po 3 dni w miesiącach styczeń i luty, 4 dni w marcu oraz 8 dni w miesiącu kwietniu.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 18 maja 2022 r., Wójta Gminy Będków odmówił przyznania J.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną A.P. wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, to jest istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowanej opieki.
Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia J.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego skutkujące nieuprawnionym stwierdzeniem, co do braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną. Ponadto strona zarzucała naruszenie art. 17 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i konsekwencji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Z uwagi na powyższe pełnomocnik skarżącego wnosił o uchylenie kwestionowanej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie żądanego świadczenia, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego kwestionował zasadność dokonanych przez organ I instancji ustaleń faktycznych i wywiedzionych z nich wniosków, zarówno co do charakteru i zakresu świadczonych przez stronę czynności opiekuńczych względem żony, zakresu jej samodzielności, uczestniczenia w warsztatach terapii zajęciowej oraz możliwości wsparcia skarżącego ze strony córki, która mieszka i pracuje w Ł. Strona podkreśliła, iż skarżący pozostaje w ciągłej gotowości niesienia pomocy niepełnosprawnej żonie, co wbrew stanowisku organu uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu.
Co więcej, taki stan rzeczy "wpisuje" się w użyte przez ustawodawcę sformułowanie sprawowania "stałej" i "ciągłej" opieki nad osobą niepełnosprawną i przemawia za przyznaniem żądanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdza zdaniem pełnomocnika przywołane w odwołaniu orzecznictwo sądów administracyjnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymując zaskarżone niniejszą skargą decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. rozstrzygnięcie organu I instancji wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie ustaleń nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki A.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącego, który należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie została spełniona określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, przez którą rozumie się zarówno rezygnacje z pracy jak i jej niepodejmowanie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki.
Kolegium wskazało, iż nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej A.P., jak również zasadności konieczności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżący, uznać należy, iż zarówno zakres, jak i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną żoną nie stanowi opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie stronie jakiejkolwiek aktywność zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. A.P. nie jest bowiem osobą niesamodzielną, całkowicie leżącą, nie mogąca pozostać samodzielnie w mieszkaniu, choćby przez krótki okres. Wyżej wymieniona, jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu oraz w jego obrębie przy pomocy kul łokciowych, samodzielnie spożywa przygotowane przez skarżącego posiłki, samodzielnie dozuje i zażywa przepisane jej lekarstwa. Jest też w stanie samodzielnie dbać o własne potrzeby fizjologiczne i higienę. Posługuje się urządzeniami komunikacji, przy pomocy których jest w stanie załatwić wszelkiego rodzaju sprawy, w tym urzędowe.
Zdaniem organu odwoławczego wykazywane przez skarżącego czynności opiekuńcze nad żoną mają charakter sytuacyjny, pomocniczy i sprowadzają się w zasadzie do prowadzenia gospodarstwa domowego, które to czynności są wykonywane w każdej rodzinie przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącego czynności te zajmują stronie łącznie około 5 godzin dziennie, a cześć z nich nie jest wykonywana każdego dnia. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie sposób pominąć również tej okoliczności, iż A.P. czynnie uczestniczy, choć w ostatnim czasie w ograniczonym zakresie, w warsztatach terapii zajęciowej prowadzonych przez Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych "P." w P., na które jest dowożona i odwożona busem warsztatowym pod opieką terapeuty i gdzie przebywa samodzielnie przez około 7 godzin.
Co więcej, pomimo niepełnosprawności A.P. datowanej od 2011 r., skarżący do momentu przekazania gospodarstwa rolnego córce, co nastąpiło w roku 2016, godził prace w gospodarstwie ze sprawowaną opieką nad żoną. Powyższe zdaniem organu odwoławczego nie pozwala na uznanie, iż w przypadku skarżącego doszło do rezygnacji zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad żoną, co w konsekwencji czyni zasadnym negatywne rozpatrzenie żądania strony.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzja organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sadowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Strona skarżąca ponowiła podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuty, co do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego skutkujące nieuprawnionym stwierdzeniem, co do braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną; jak również co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i systemowej powołanego przepisu, co doprowadziło do niewłaściwego przyjęcia, iż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną żoną nie wypełnia ustawowej dyspozycji stałej i długotrwałej opieki, która co należy podkreślić nie musi mieć charakteru opieki całodobowej, a w konsekwencji do bezpodstawnego uznania braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez stronę opieką a rezygnacja z aktywności zawodowej.
Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik skarżącego kwestionował zasadność twierdzeń organów, zarówno, co do charakteru sprawowanej przez J.P. opieki nad niepełnosprawną żoną, jak i co do stopnia jej samodzielności. Podkreślał, iż świadczone wobec żony czynności opiekuńcze, z racji schorzeń narządu ruchu, na które cierpi A.P. wymagają codziennej pomocy skarżącego, zarówno w poruszaniu się, ubieraniu, myciu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, leków, czy też zaspokajaniu potrzeb fizycznych. Stanowią one czynności warunkujące egzystowanie w warunkach godności człowieka i co należy podkreślić nie muszą być wykonywane nieustannie przez całą dobę, lecz wymagają stałej gotowości i dyspozycyjności opiekuna. Wbrew stanowisku organów czynności te nie mogą być również zaplanowane, czy też przygotowane z wyprzedzeniem, gdyż nie pozwala na to charakter schorzeń niepełnosprawnej A.P., która nie jest w stanie chociażby wydobyć tabletki z blistra, a tym bardziej podzielić jej, celem zażycia odpowiedniej dawki leku.
Również pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego, niezwiązane bezpośrednio z osobą niepełnosprawnej, takie jak robienie zakupów, sprzątanie, załatwiane spraw urzędowych czy medycznych wpisują się, zdaniem pełnomocnika, w czynności konieczne dla ułatwienia samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej i nie powinny być utożsamiane ze zwykłymi obowiązkami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby zdrowe, aktywne zawodowo. Pełnomocnik strony zakwestionował nadto argumentacje organu, co do faktu uczestnictwa niepełnosprawnej A.P. w warsztatach terapii zajęciowej wskazując w tym zakresie, że z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji wprost wynika, że z uwagi na stan zdrowia nie uczestniczy ona w tej terapii co najmniej od dnia 4 maja 2022 r. Strona podkreśliła również, iż procedujące w sprawie organy administracji zignorowały zupełnie tę okoliczność, iż skarżący w okresie od października 2016 r. do października 2021 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną, o który wystąpił w związku z wymuszoną przez pogarszający się stan zdrowia żony, rezygnacją z prowadzonego przez blisko 30 lat gospodarstwa rolnego.
Charakter wykonywanej przez niego pracy, w szczególności w okresie żniw, czy w okresach przeprowadzenia innych prac polowych niejednokrotnie przekraczał przewidziany prawem 8 godzinny wymiar czasu pracy i uniemożliwiał skarżącemu właściwe sprawowanie dozoru nad niepełnosprawną żoną i pozostawanie w pełnej dyspozycyjności. Powyższe okoliczności, w ocenie pełnomocnika skarżącego wskazują bezspornie, iż J.P. spełnia ustawowe przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jego rezygnacja z aktywności zawodowej (prowadzenia gospodarstwa rolnego) pozostawała w ścisłym związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a negatywne rozpatrzenie jego żądania, w oparciu o nieuprawnione miarkowanie skali niepełnosprawności A.P. oraz jej potrzeb, czyni skargę zasadną.
Wraz z przedmiotową skargą strona przedłożyła dokumentację medyczną A.P., z której wynika, iż w październiku 2022 r. nastąpiło pogorszenie jej stanu zdrowia, w wyniku którego została skierowana na zabieg operacyjny – usunięcia nerki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga J.P. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu.
Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowych spraw jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 13 stycznia 2023 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi, że pełnomocnik skarżącego, pomimo wezwania, w zakreślonym terminie nie złożył oświadczenia o posiadanych możliwościach technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Powyższe skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 17 lutego 2023 r.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu spraw na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi J.P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 sierpnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Będków z dnia 18 maja 2022 r., nr GOPS.513.17.2022 o odmowie przyznania J.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną A.P. wraz z opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że na dzień podjęcia kwestionowanej skargą decyzji wymagająca opieki A.P. legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 9 kwietnia 2021 r. orzekającym o uznaniu jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na okres do dnia 8 kwietnia 2023 r. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżący J.P. jest mężem niepełnosprawnej A.P., na którym ciąży swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka, wynikający z treści art. 23 i art. 27 oraz art. 130 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o.
Skarżący nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.s.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przywołany wyżej przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwraca się współmałżonek osoby wymagającej opieki. Zastosowanie powyższego przepisu w takich okolicznościach prowadziłoby bowiem do kuriozalnej sytuacji, w której współmałżonek sprawujący opiekę nad drugim współmałżonkiem, aby móc otrzymać z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjnej, musiałby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które jednocześnie świadczyłoby o tym, że ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie takiej opieki sprawować.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może zatem mieć zastosowanie wyłącznie przy rozpatrywaniu wniosków osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., lecz innych niż współmałżonek osoby wymagającej opieki (por. wyrok WSA w Lublinie z 16 marca 2022 r., II SA/Lu 80/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżący nie wykazał istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad żoną.
Wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu.
Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.
Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.
Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie bowiem zauważyło, że powoływany przez skarżącego zakres czynności nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, choćby w aktualnie należącym do córki gospodarstwie rolnym, w którym skarżący zamieszkuje. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego.
Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej czynności, na które wskazuje strona skarżąca, nie są wykonywane codziennie i nie mają ściśle określonych ram czasowych. Natomiast wskazane przez skarżącego czynności stricte opiekuńcze nad żoną, to jest pomoc w poruszaniu się, ubieraniu, utrzymywaniu higieny osobistej, czy też wykonywaniu innych, bliżej nieokreślonych czynności i poleceń zgłoszonych przez żonę, nie stanowią w ocenie Sądu czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, wskazane w toku postępowania schorzenia, na które cierpi małżonka skarżącego. Nie bagatelizując stanu zdrowia A.P., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności i orzeczonego wskazania, co do konieczności stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Wręcz przeciwnie, na co wskazał sam skarżący zarówno do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jak i w złożonym w dniu 4 maja 2022 r. oświadczeniu małżonka, pomimo ograniczeń wynikających ze reumatoidalnego zapalenia stawów, na które cierpi jest w stanie samodzielnie poruszać się, przy pomocy sprzętu rehabilitacyjnego (kul łokciowych) po domu, jak i w obrębie podwórza.
Samodzielnie spożywa posiłki, zażywa i dawkuje przepisane jej lekarstwa, samodzielnie korzysta z łazienki i toalety, która jest przystosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej, na co strona otrzymała dofinansowanie z PROFON. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, okoliczność braku możliwości samodzielnego wyciśnięcia tabletek z blistra, a co więcej ich poporcjowania na odpowiednie dawki przez A.P., z uwagi na niesprawność ręki, nie warunkuje konieczności stałej obecności skarżącego, gdyż możliwym jest przygotowanie dawek lekarstw na dłuży okres czasu (np. na okres dnia czy tez nawet tygodnia). Powyższa uwaga pozostaje w pełni aktualna, co do możliwości wcześniejszego przygotowania posiłku, herbaty, czy też kawy w termosie, które w trakcie nieobecności skarżącego małżonka mogłaby spożywać.
Co więcej, jak wynika z dokonanych w toku postępowania administracyjnego ustaleń faktycznych żona skarżącego w pełni posługuje się środkami komunikacji, w tym dotykowym telefonem komórkowym przy pomocy którego jest w stanie załatwić wszelkiego rodzaju sprawy, w tym urzędowe, czy też wizyty lekarskie. Możliwym jest jej pozostawienie samej na dłuższy czas w domu, bez konieczności zapewnienia na ten czas opieki zastępczej, co potwierdza złożone do akt sprawy oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym dwa razy w tygodniu udaje się rowerem do pobliskiego B., w celu zrobienia zakupów, czy też załatwienia spraw urzędowych, co zajmuje mu każdorazowo kilka godzin. Przy czym co należy podkreślić, bez wpływu na powyższe stwierdzenie Sądu pozostaje argumentacja skargi, iż zdolność A.P. korzystania z telefonu gwarantuje możliwość podjęcia przez skarżącego odpowiednich działań, w wypadku nagłych zdarzeń zaistniałych w trakcie jego nieobecności w domu.
Zdaniem Sądu, powyższa forma kontaktu, mogłaby być również wykorzystywana w nagłych sytuacjach wymagających interwencji skarżącego, podczas wykonywanych przez niego prac w gospodarstwie rolnym. Bez wpływu na powyższe pozostaje również podnoszony argument skargi, co do pozostawania skarżącego w pełnej gotowości do świadczenia pomocy żonie. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Wynikających ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji stan zdrowia małżonki skarżącego, który co raz jeszcze należy podkreślić, nie jest kwestionowany, czy też w jakikolwiek sposób weryfikowany przez Sąd, nie pozwala na uznanie, iż stała obecność skarżącego przy żonie, pozostawanie w ciągłej dyspozycyjności, jest niezbędne do realizacji podstawowych potrzeb życiowych i społecznych A.P., zapewniających jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.
Nie sposób także pominąć tej okoliczności, na co słusznie wskazuje organ odwoławczy, iż A.P. czynnie uczestnicy w warsztatach terapii zajęciowej prowadzonych przez Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych "P." w P., w którym pełni funkcje wiceprezesa zarządu. Z dokonanych ustaleń wynika, iż w/w każdorazowo przebywa na zajęciach, gdzie jest dowożona i odwożona busem warsztatowym pod opieką terapeuty, przez około 7 godzin. Zajęcia rozpoczynają się w godzinach porannych pomiędzy 8.00- 8.20. W czasie pobytu w siedzibie Stowarzyszenia skarżący nie towarzyszy żonie.
Sąd nie kwestionuje, iż z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia udział A.P. w zajęciach mógł ulec ograniczeniu, jednakże wbrew stanowisku skargi, brak jest podstaw do uznania, iż w/w nie uczestniczy w tych zajęciach, co najmniej od 4 maja 2022 r. Z załączonego do akt sprawy oświadczenia osoby upoważnionej z ramienia Stowarzyszenia, datowanego na dzień 4 maja 2022 r. wynika bowiem, że z uwagi na stan zdrowia A.P. w mniejszym zakresie uczestniczy w prowadzonych warsztatach i w okresie styczeń-kwiecień 2022 r. była nieobecna odpowiednio po 3 dni w miesiącach styczeń i luty, 4 dni w marcu oraz 8 dni w miesiącu kwietniu. Treść tego oświadczenia wskazuje, iż obejmuje ono okres od 1 stycznia do 4 maja 2022 r. i w żaden sposób nie odnosi się do kwestii udziału A.P. w warsztatach terapii zajęciowej po tej dacie. Ponadto wskazać należy, iż na ogólno dostępnej stronie internetowej Stowarzyszenia Osób Niepełnosprawnych "P." w P. (www.pomocnadlon.com) A.P. nadal figuruje jako wiceprezes zarządu Stowarzyszenia.
Odnosząc się do kwestii pobierania przez skarżącego w okresie od października 2016 r. do października 2021 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną, wskazać należy, iż pomimo niewątpliwe częściowo tożsamych ustawowych przesłanek jego przyznania, świadczenie pielęgnacyjne, jak i specjalny zasiłek opiekuńczy stanowią dwa odrębne świadczenia przewidziane przepisami u.ś.r., a pobieranie jednego z w/w świadczeń nie stanowi ustawowej przesłanki przemawiającej za przyznaniem drugiego.
W ocenie Sądu, w sprawie nie znajduje natomiast uzasadnienia argumentacja organu, co do braku istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną opieką nad żoną na tle wskazywanej możliwości pogodzenia sprawowanej opieki nad niepełnosprawną żoną z pracą w gospodarstwie rolnym, w okresie od orzeczenia niepełnosprawności żony (2011 r.) do momentu przekazania gospodarstwa rolnego córce (2016 r.). W tym zakresie podkreślenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie o charakterze wnioskowym, a co za tym idzie to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.
Natomiast, co do załączonej do skargi dokumentacji medycznej A.P., z której bezspornie wynika, iż doszło do pogorszenia jej stanu zdrowia, wynikającego ze schorzeń urologicznych, skutkującym koniecznością usunięcia nerki, wskazać należy, iż jest to dokumentacja nowa, nieznana organom w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, opisująca stan, który zaistniał de facto po wydaniu zaskarżonej decyzji. Tym samym pozostaje ona bez wpływu na wynik sprawy, jednakże co wymaga podkreślenia może ona stanowić podstawę do ewentualnego ponowienia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zmianę istniejącego stanu faktycznego.
Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżący należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jego aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego żądania. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.
Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem, czym zadośćuczyniły wymogom określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
is