Uzasadnienie
Skarżąca M.K.w zakreślonym terminie złożyła na urzędowym formularzu symbol "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
Uzasadniając wniosek skarżąca wyjaśniła, że jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymuje się z renty w kwocie 590,75 zł, a w skład jej majątku wchodzi mieszkanie o pow. 60 m2. Jednocześnie podkreśliła, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i posiada wiele schorzeń, co powoduje znaczne wydatki na zakup leków i dojazdy do lekarzy specjalistów, które – według oświadczenia skarżącej – wynoszą ok. 350 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała, że wydaje ok. 350 zł miesięcznie na zakup żywności oraz ok. ok. 90 zł miesięcznie na opłaty za energię, gaz, opał i wodę.
Na wezwanie referendarza skarżąca nadesłała dodatkowe dokumenty źródłowe, w tym zaświadczenie ZUS z dnia 20 marca 2015 r. o wysokości pobieranej emerytury i renty, wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od 1 listopada 2014 r. do 18 marca 2015 r. oraz zaświadczenie Burmistrza z 17 marca 2015 r. stanowiące, iż jest podatnikiem podatku rolnego.
Po rozpoznaniu wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Referendarz uznał, że w świetle złożonego wniosku oraz nadesłanych dokumentów brak podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie. W ocenie referendarza sytuacja materialna skarżącej nie należy do wyjątkowo trudnych. Ma ona bowiem zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy (mieszkanie o pow. 60 m2, nieruchomość rolną o pow. 0,46 ha fiz., tj. 0,48 ha przel. (zaświadczenie Burmistrza z dnia 17 marca 2015 r.). Dochód skarżącej – jak ustalił referendarz na podstawie nadesłanych dokumentów źródłowych – jest o wiele większy, niż wynika to z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu. Skarżąca pobiera emeryturę i rentę w wysokości 3.357,87 zł brutto (3.290,56 zł netto) oraz dodatek pielęgnacyjny (zaświadczenie ZUS z dnia 20 marca 2015 r.). Z tego tytułu na rachunek bankowy skarżącej w dniu 26 lutego 2015 r. wpłynęła łącznie kwota 3.655,00 zł, zaś w dniu 1 marca 2015 r., tj. na 1 dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie niniejszej, na koncie skarżącej znajdowała się kwota 3.677,10 zł. Porównując zatem miesięczny dochód skarżącej (3.655,00 zł), do wykazanych przez nią w urzędowym formularzu wydatków związanych z utrzymaniem koniecznym (ok. 600 zł), referendarz stwierdził, że brak podstaw do uznania, że skarżąca w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dysponowała środkami pieniężnymi na opłacenie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Podniosła, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 marca 2015 r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wskazała również, iż cierpi na szereg chorób, przez co wymaga pomocy innych osób nawet przy podstawowych czynnościach życiowych, a jej stan zdrowia nie rokuje poprawy. Jej zdaniem znaczną część swoich dochodów (ok. 900 zł miesięcznie) przeznacza na leki i dojazdy do lekarzy specjalistów, koszty żywności, odzieży, środków czystości oraz stałe opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, itp. Dodatkowo pomaga finansowo swoim dwóm wnukom, przekazując im każdego miesiąca kwoty po 450 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego odnośnie przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie zaś do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Rozpoznając wniosek skarżącej na skutek złożonego przez nią sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 marca 2015 r. należy na wstępie podkreślić, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
W niniejszym postępowaniu przedmiotem żądania skarżącej było ustanowienie adwokata, co w świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym.
W ocenie Sądu wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Analiza sytuacji materialnej skarżącej nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, jakoby nie była ona w stanie bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego ponieść kosztów ustanowienia w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, że w świetle § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.), koszt ustanowienia adwokata w niniejszym postępowaniu sądowym (w I instancji) to kwota 240 zł. Tymczasem z nadesłanych przez skarżącą dokumentów źródłowych wynika, że posiada ona stały dochód – pobiera zarówno emeryturę, jak i rentę w wysokości 3.357,87 zł brutto (3.290,56 zł netto), przy czym kwota ta nie uwzględnia przyznanego skarżącej dodatku pielęgnacyjnego. Stałe miesięczne koszty utrzymania skarżącej obejmujące koszty zakupu leków i dojazdów do lekarzy, wynoszą zaś – zgodnie z jej oświadczeniem wyrażonym w sprzeciwie – ok. 900 zł. Zatem po odliczeniu owych kosztów utrzymania od dochodów skarżącej w wysokości netto stwierdzić należy, iż miesięcznie do dyspozycji pozostaje jej kwota ok. 2.390 zł. Ponadto skarżąca posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 60 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,46 ha.
Zgodnie zaś z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 726/06 oraz z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1132/13 – publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Resumując stwierdzić należy, że rzeczywista i aktualna sytuacja majątkowa skarżącej umożliwia jej samodzielne pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie, a zatem odmowa przyznania jej prawa pomocy w tym zakresie w żaden sposób nie ogranicza jej prawa do sądu. Za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie mógł również przemawiać argument, iż poza pokrywaniem własnych kosztów utrzymania wspiera ona finansowo swoje wnuki. Chęć udzielania pomocy finansowej członkom rodziny nie może bowiem wyprzedzać obowiązku pokrywania kosztów sądowych w inicjowanych przez wnioskującego o przyznanie prawa pomocy postępowaniach sądowych.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji postanowienia.