Uzasadnienie
Pismem z 12 listopada 2015r. J. L. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z dnia 22 października 2015r., II SA/Po 1298/14. W związku z przyznaniem skarżącemu 7 stycznia 2016r. prawa pomocy w postępowaniu o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu, Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła do jego reprezentowania radcę prawnego B. K. (k. 367 akt sąd.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 lutego 2016r. odrzucił skargę J. L. o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu z uwagi na jej osobiste sporządzenie przez skarżącego, podczas gdy powinna być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego, lub osobę spełniającą wymogi art. 175 §2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.".
Pełnomocnik skarżącego pismem z 10 marca 2016r. złożył do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu, wraz z dowodem doręczenia opinii skarżącemu.
Pismem 18 marca 2016r. pełnomocnik wniósł opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia WSA z dnia 22 października 2015r., wraz z dowodem jej doręczenia skarżącemu.
W piśmie przewodnim pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w wysokości 1,5 krotności stawki przewidzianej w rozporządzeniu z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazując, że opłata nie została w jakiejkolwiek części zapłacona (k. 412 akt sąd.).
We wstępie wskazać należy, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu, uregulowana w art. 285a i nast. P.p.s.a., jest szczególnym środkiem prawnym mieszczącym się w kategorii nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Uwzględnić zatem należy ten wyjątkowy charakter powyższej skargi także w toku postępowania wpadkowego o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu.
Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny (...) otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stawki wynagrodzenia i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej radcy prawnego określa właściwe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r. poz. 1801) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie powyższego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Z uwagi na wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu przez skarżącego w dniu 12 listopada 2015r., w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy dotychczasowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013r. poz. 490), dalej "rozporządzenie".
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia zawiera zatem wymagane przez to rozporządzenie oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części (§ 16 rozporządzenia).
Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie za faktycznie udzieloną pomoc prawną, przy czym udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (por. np. postanowienia NSA: z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OZ 321/10, z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, wynagrodzenie takie przysługuje jedynie w sytuacji świadczenia pomocy prawnej na poziomie wymaganym przez jej profesjonalny charakter.
W niniejszej sprawie wyznaczony radca prawny w ramach czynności pomocy prawnej sporządził i wniósł opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Sądu oraz opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Z akt sądowych sprawy wynika, że czynności te były czynnościami wykonanymi w niniejszej sprawie przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika. W tym też zakresie pomoc prawna została skarżącemu realnie udzielona. Pełnomocnik z urzędu udzielił zatem pomocy prawnej w rozumieniu art. 250 P.p.s.a. i art. 22³ ust. 1 ustawy z 6 lipca 1986 r. o racach prawnych (Dz.U. z 2016, poz. 233).
Zgodnie z § 15 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Stawki minimalne za czynności radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa § 14 ust. 2 rozporządzenia. W treści § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia mowa jest jedynie o sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Istotnie przepis ten nie reguluje wysokości stawki minimalnej za sporządzenie opinii do wniesienia zażalenia czy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu.
Brak wyraźnej regulacji nie oznacza jednak, że nie istnieją podstawy do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w niniejszej sprawie. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 19 listopada 2012 r. (sygn. akt II FPS 4/12) brak określonej kategorii spraw lub czynności w rozporządzeniach wykonawczych nie może przesądzać o uznaniu, że wynagrodzenie za taką sprawę lub czynność nie może być uznane za niezbędny koszt postępowania. Rolą tych rozporządzeń jest wyczerpujące określenie wysokości opłat (stawek) za poszczególne czynności, a nie wyczerpujące określenie tych czynności. O tym, co stanowi niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego oraz rzecznika patentowego) rozstrzyga art. 205 § 2 P.p.s.a. Niezbędnym kosztem postępowania jest więc, zgodnie z tym przepisem, wynagrodzenie tegoż pełnomocnika, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, wydatki jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Analizowany przepis nie wymienia, jakie czynności wykonywane przez pełnomocnika stanowią podstawę jego wynagrodzenia. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjąć w związku z tym należy, zgodnie z regułami języka polskiego, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika to nic innego jak zapłata za pracę, jaką wykonał ten pełnomocnik na rzecz strony w ramach łączącego ich stosunku pełnomocnictwa.
Tym samym nie ma żadnych uzasadnionych powodów, aby wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu oraz opinii o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu nie uznać za niezbędny koszt postępowania. Wysokość stawki minimalnej za taką czynność ustala się – jak o tym stanowi § 5 rozporządzenia - przyjmując za podstawę stawkę, jak za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności swym charakterem najbardziej zbliżona jest do czynności sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym bardziej, że zgodnie z art. 285l P.p.s.a w przypadkach nieuregulowanych do postępowania wywołanego wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Nadto środkiem odwoławczym od postanowienia o odrzuceniu powyższej skargi o stwierdzenie niezgodności jest zażalenie wynikające z art. 197 §1 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 285l P.p.s.a. Przyjąć w związku z tym należy, że za sporządzenie powyższej opinii pełnomocnikowi przysługuje opłata, jak za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Podobnie należy ocenić opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu, która w świetle art. 285l P.p.s.a. również jest najbardziej zbliżona do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W treści § 14 ust. 2 pkt 2 b) rozporządzenia wskazano wprost, że za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnikowi przysługuje 50 % stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75 % tej stawki, nie mniej niż 120 zł. W niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu został wyznaczony po wniesieniu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu przez skarżącego i przed jej odrzuceniem, zatem za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności przyznać należy 75 % stawki minimalnej.
Natomiast za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności przyznać należy 50 % stawki minimalnej, przyjmując odpowiednio, że działał w I instancji postępowania wszczętego na skutek skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu. Brak zatem podstaw do przyznania wynagrodzenia w wysokości 150% minimalnych stawek, jak tego domagał się we wniosku pełnomocnik z urzędu.
Stawka minimalna w niniejszej sprawie wynosi 240 zł (§14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia), gdyż sprawa o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia należy do kategorii innych spraw niewymienionych w §14 ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. b rozporządzenia. W tym stanie rzeczy wynagrodzenie w sprawie wynosi [...] zł za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem oraz [...] zł za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi o stwierdzenie niezgodności (§14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia).
Wynagrodzenie pełnomocnika w łącznej wysokości [...] zł należało podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, w kwocie [...] zł (§2 ust. 3 rozporządzenia). W tym stanie rzeczy radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy przyznano wynagrodzenie w łącznej wysokości [...] zł.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit b) i §2 ust. 3 rozporządzenia orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska