Uzasadnienie
W skardze złożonej pismem z dnia [...] r. T. B. reprezentowany przez adwokata J. Z. zawarł wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił T. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W następstwie wniesionego przez Stronę sprzeciwu, postanowienie to utraciło moc, a Sąd rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. również go nie uwzględnił i odmówił Stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Pełnomocnik Strony skarżącej wniósł zażalenie na opisane postanowienie, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. oddalił zażalenie stwierdzając, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach słusznie uznał, że Wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym przez siebie zakresie. Sąd drugiej instancji wskazał, że wybiórczość zaprezentowanych informacji i dostarczonych dokumentacji słusznie zostały uznane przez Sąd pierwszej instancji za niemogące przemawiać za zasadnością wniosku T. B. Zarządzeniem z dnia [...] r. adwokat J. Z. jako pełnomocnik T. B. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Opisane zarządzenie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi Strony skarżącej w dniu [...] r.
W odpowiedzi na opisane wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, Skarżący – T. B. w dniu [...] r. ponownie złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając swój wniosek stwierdził, iż nie osiąga żadnych dochodów co spowodowane jest zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej z powodu licznych kontroli oraz znacznego pogorszenia się sytuacji gospodarczej w kraju. Oświadczył też, że na jego utrzymaniu pozostaje dwójka małoletnich dzieci, ponadto nie posiada żadnego majątku, a z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie przedłożyć obecnie pełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej i majątkowej oraz w sposób pełny i wyczerpujący uzasadnić wniosku o zwolnienie od ponoszenia kosztów.
Skarżący wskazał także, że zarówno On, jak i jego żona M. K. nie posiadają żadnego dochodu. Opisany wniosek datowany na dzień [...] r. nie zawierał określenia wnioskowanego zakresu przyznania prawa pomocy oraz podpisu wnioskodawcy – T. B. Przy piśmie Pełnomocnika Strony skarżącej z dnia [...] r. przedłożono podpisany wniosek PPF, którym T. B. wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych, do wniosku dołączono kopię następujących dokumentów: wydruku księgi firmy A. za okres od [...] r., wydruku rachunków i strat firmy B., wyciągu z rachunku Banku C. z dnia [...] r., pisma Banku D. z dnia [...] r., zaświadczeń o wynagrodzeniu z dnia [...]r. wystawionych na rzecz M. K. oraz T. B. Pełnomocnik Strony skarżącej wskazał ponadto, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania Skarżący określa na kwotę [...] zł, a tytułem alimentów na utrzymanie dzieci T. B. przekazuje kwotę [...] zł.
Zarządzeniem z dnia [...] r. pełnomocnik Strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez:
- - przedłożenie odpisów bądź kserokopii składanych zarówno przez Stronę skarżącą, jak i M. K. zeznań podatkowy za rok [...] lub zaświadczeń wystawionych przez właściwy organ podatkowy potwierdzających, iż zeznania takie nie zostały złożone z uwagi na brak dochodów,
- - podpisanie przez uprawnione osoby przedłożonych dokumentów w postaci: wydruku księgi firmy A. za okres od [...] r., wydruku rachunków i strat firmy B. oraz potwierdzenia za zgodność z oryginałem wyciągu z rachunku Banku C. z dnia [...] r., pisma Banku D. z dnia [...] r., zaświadczeń o wynagrodzeniu z dnia [...] r. wystawionych na rzecz M. K. oraz T. B.,
- - wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy oświadczeniem zawartym w formularzu PPF dotyczącym braku dochodów żony Strony skarżącej – M. K. (formularz datowany na dzień [...] r.), a zaświadczeniem o zarobkach wystawionym dla M. K. w dniu [...]r., gdzie wskazano, iż pracownik zatrudniony jest na pełny etat, nie jest w trakcie wypowiedzenia umowy o pracę, a firma nie jest w stanie upadłości lub likwidacji,
- - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków z tytułu utrzymania domu w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego wydatki te są pokrywane;
- - przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, iż w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty),
- - przedłożenie wystawionych przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zaświadczeń w zakresie prowadzenia lub zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę skarżącą oraz M. K.;
- - oświadczenie czy skarżący lub M. K. korzystają ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli tak, to w jakiej formie i w jakiej wysokości,
W odpowiedzi na wezwania Sądu, Pełnomocnik Strony skarżącej w piśmie z dnia [...] r. poinformował, że rozbieżności pomiędzy oświadczeniem zawartym w formularzu PPF dotyczącym dochodów Strony skarżącej – M.K., a zaświadczeniem o zarobkach w dacie [...] r., wynikają z omyłkowego powielenia informacji zawartych w formularzach PPF sporządzonym w [...] r., kiedy to M. K. nie była jeszcze zatrudniona w Sp. z o.o. [...]. Wskazał, że pomimo załączenia aktualnego zaświadczenia o zarobkach informacja o dochodzie M. K. omyłkowo nie została zweryfikowana. Do opisanego pisma dołączono następujące dokumenty:
- - odpisy zeznań podatkowy za rok 2012 złożonych przez T. B. (PIT -36L, PIT/B) i M. K.(PIT-36, PIT/B) wraz z urzędowymi poświadczeniami odbioru dokumentów elektronicznych,
- - podpisany przez M. K. wydruk księgi firmy A. za okres od [...] r., podpisany przez T. B. wydruku rachunków i strat firmy B.,
- - podpisany przez T. B. wraz z pieczęcią zgodność z oryginałem wyciągu z rachunku Banku C. z dnia [...] r.,
- - uwierzytelniony przez pełnomocnika Strony skarżącej odpis pisma Banku D. z dnia [...] r.,
- - oryginały zaświadczeń o wynagrodzeniu z dnia [...] r. wystawione na rzecz M. K. oraz T. B..
Ponadto przedłożono:
- - podpisany przez T. B. wyciąg z rachunku Banku C. z dnia [...] r.,
- - podpisaną przez T. B. historię operacji na rachunku Banku E. w okresie od [...] r. z dnia [...] r.,
- - oświadczenie T. B. oraz M. K. z dnia [...] r., w którym stwierdzili, że obecnie nie ponoszą wydatków z tytułu utrzymania domu albowiem mieszkają u rodziców,
- - zaświadczenie dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej przez M. K.,
- - oświadczenie T. B., z dnia [...] r. w którym stwierdził, że razem z żoną nie korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej,
- - wypis z akty notarialnego z dnia [...] r. dotyczący umowy majątkowej małżeńskiej zawartej pomiędzy T. B., a M. K.,
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozważając zasadność wniosku T. B. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych zaakcentować należy, iż Strona skarżąca skorzystała już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 1 października 2012 r., odmówiono przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy.
Zgodnie z art. 252 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a.") wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów.
Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05).
Ponowny wniosek o prawo pomocy złożony przez Stronę skarżącą w dniu [...] r., należy uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 1 października 2012 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych.
W art. 165 P.p.s.a. wskazano, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jednakże warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego Wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zmiana prawomocnego orzeczenia musi wiązać się z zmianą okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek Strony w tej materii, czyli po dniu 1 października 2012 r.
Podkreślić należy, że zmiana okoliczności winna dotyczyć stanu majątkowego Strony i jej możliwości płatniczych, a ponadto wskazane kwestie muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (zob. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666).
Sąd stanął na stanowisku, iż wniosek Strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy będący w istocie wnioskiem o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 1 października 2012 r. nie zasługuje na uwzględnienie.
Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów, a zatem w przedłożonych dokumentach powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.).
Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173).
Brak przedstawienia przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486).
W niniejszej sprawie mimo wezwania Strona skarżąca nie przedłożyła dokumentów dotyczących:
1/ działalności gospodarczej, tj. zaświadczenie potwierdzające, że w chwili obecnej Skarżący, nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, 2/ dochodów i wydatków, tj. odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych wydatków z tytułu utrzymania domu w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego wydatki te są pokrywane.
W zakresie dochodów i wydatków sytuacja Skarżącego przedstawiona jest fragmentarycznie i nieściśle, albowiem najpierw w piśmie z dnia [...] r. Pełnomocnik T. B. wskazał, że Skarżący określił miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania na kwotę [...] zł, nadto stwierdził, że na utrzymanie dzieci przekazuje miesięcznie [...] zł tytułem alimentów, a następnie w oświadczeniu z dnia [...] r. T. B. i M. K. stwierdzili, że obecnie nie ponoszą wydatków z tytułu utrzymania domu albowiem mieszkają u rodziców. W tym miejscu wskazać należy, iż z akt sprawy wynika, że T. B. zameldowany jest na stałe od dnia [...] r. pod adresem S., ul. [...]. Pod tym samym adresem zameldowani na pobyt stały są również dzieci i żona Skarżącego, jak również jego rodzice – B. A. i B. E., jednakże w aktach sprawy nie znajdują się dokumenty wskazujące, kto jest właścicielem lokalu znajdującego się w S. przy ulicy [...], brak także dokumentów określającej wydatki związane z utrzymaniem tego domu.
Skarżący nie wykazał również, że zakończył prowadzoną działalność gospodarczą, do akt sprawy przedłożono odpisy zeznań podatkowy za rok 2012 złożonych przez T. B. (PIT -36L, PIT/B) i M. K.(PIT-36, PIT/B) wraz z urzędowymi poświadczeniami odbioru dokumentów elektronicznych. Na podstawie tych dokumentów ustalono, że T. B. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie [...] wypracował w [...] r. przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów uzyskania w kwocie [...] zł, przyniósł stratę rzędu [...] zł. Wskazane kwoty opisują dużą skale prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej. Sąd zwrócił uwagę także na to, że Strona skarżąca nie wykazała, aby była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, natomiast oświadczyła, że wraz z żoną nie korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej.
Z odpisu zeznania podatkowego za rok 2012 M. K. – B. wynika, iż ponosi Ona także stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, jednakże wypracowany przychód w kwocie [...] zł obarczony był dużymi kosztami uzyskania przychodu wynoszącymi [...] zł, a ponadto uzyskała dochód z stosunku pracy w wysokości [...] zł. Nadto z załączonego do formularza PPF zaświadczenia o zarobkach M. K., wynika, że jest nadal zatrudniona w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. na podstawie umowy o pracę w wymiarze pełnego etatu.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (zob. postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., II FZ 272/11, LEX nr 1083182; z dnia 2 września 2009 r., I FZ 199/09, LEX nr 612561; z dnia 26 sierpnia 2009 r., I FZ 243/09, LEX nr 554620; z dnia 19 sierpnia 2009 r., I FZ 336/09, LEX nr 554656; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 113/09, LEX nr 546385; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 125/09, LEX nr 574754 oraz z dnia 26 listopada 2008 r., I FZ 463/08, LEX nr 565693).
Reasumując, Strona skarżąca nie powołała de facto żadnych nowych okoliczności, uzasadniających uwzględnienie jej wniosku o zmianę pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Co istotne, Strona wprawdzie poszerzyła materiał dowodowy na wezwanie Sądu, jednakże jest on ogólnikowy, niepełny, zawierający wiele nieścisłości i nie wynika z niego, że sytuacja Skarżącego się pogorszyła. Zdaniem Sądu oświadczenia o braku jakiegokolwiek majątku i dochodów nie zostały potwierdzone lub uprawdopodobnione odpowiednimi okolicznościami wynikającymi ze złożonych dokumentów znajdujących się w aktach postępowania. Podkreślić należy, iż Strona skarżąca została wezwana do przedłożenia odpowiedniej dokumentacji, jednakże nie uczyniła tego w sposób pełny.
Sąd podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko stwierdzając ponownie, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Tym bardziej ponowny wniosek o prawo pomocy złożony przez Stronę skarżącą w dniu [...] r., który stanowi wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 1 października 2012 r., odmawiającego przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych winien w sposób wyczerpujący, kompleksowy wskazywać na okoliczności pogorszenia się sytuacji Skarżącego, co może prowadzić na mocy 165 P.p.s.a. do zmiany wskutek zmiany okoliczności sprawy wcześniejszego rozstrzygnięcia Sądu. W przedmiotowej sprawie nie wykazano we właściwy sposób, aby nowa sytuacja majątkowa Strony skarżącej uzasadniała zmianę stanowiska Sądu zawartego w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy T. B. z dnia 1 października 2012 r.
Ponownie podkreślić trzeba, że nie istnieją prawne podstawy do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. On sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.