Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 lipca 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/713/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 15zzzzn(2) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm. – dalej ustawa o COVID), art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej u.ś.r.), art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 w związku z art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy B. z dnia 29 kwietnia 2022 r. znak SR.524.11.9.22 w przedmiocie odmowy przywrócenia A. B. (dalej: skarżąca), terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. B. na okres od 1 lutego 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r.
Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wójt Gminy B., po rozpoznaniu wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2022 r. odmówił przywrócenia terminu, wskazując że na podstawie art. 15zzzzn(2) ust. 1 pkt 4 i art. 15zzzzn(2) ust. 2 ustawy o COVID w związku z art. 24 ust. 2a u.ś.r., pismem z dnia 7 kwietnia 2022 r. zawiadomił skarżącą o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - wynoszącego 3 miesiące - od daty uprawomocnienia się nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Organ pierwszej instancji wskazał, że wymagany do przyznania wnioskowanego świadczenia stopień niepełnosprawności dla syna skarżącej, został ustalony na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego [...] w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2021 r. sygn. akt [...], który stał się prawomocny w dniu 24 listopada 2021 r.
Natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła dopiero w dniu 22 marca 2022 r., co oznacza przekroczenie terminu o ponad miesiąc.
Pismem z dnia 12 kwietnia 2022 r., z zachowaniem ustawowego terminu (art. 15zzzzn(2) ust. 2 ustawy o COVID-19 w zw. z art. 57 § 4 k.p.a. i art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.), skarżąca wniosła o przywrócenie terminu.
Odmawiając przywrócenia terminu organ pierwszej instancji wskazał, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). W ocenie organu pierwszej instancji skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku.
W zażaleniu wniesionym od ww. postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenie art. 15zzzzn(2) ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19 w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. i wniósł o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ewentualnie o przywrócenie terminu do dokonania czynności zgodnie z wnioskiem strony.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, w opisanym na wstępie postanowieniu z dnia 14 lipca 2022 r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia, skarżąca złożyła w dniu 22 marca 2022 r. Wraz z wnioskiem skarżąca złożyła oświadczenie, że wymagany do przyznania wnioskowanego świadczenia stopień niepełnosprawności, został ustalony dopiero na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego [...] z dnia 2 listopada 2021 r. sygn. akt. [...], który stał się prawomocny w dniu 24 listopada 2021 r.
Następnie Kolegium wskazało, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia, obowiązywał art. 15zzzzn(2) ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym, w przypadku uchybienia terminu, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o tym uchybieniu i w zawiadomieniu wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji w trybie art. 15zzzzn(2) ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19, skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku.
Następnie Kolegium powołało art. 58 § 1 k.p.a. i wskazało, że przesłanką przywrócenia uchybionego terminu, jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. O braku winy można mówić jedynie wówczas, gdy dopełnieniu obowiązku, stanęła na przeszkodzie okoliczność nie do przezwyciężenia, eliminująca nie tylko możliwość złożenia pisma procesowego w terminie, ale wykluczająca w ogóle normalne działanie. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej, można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć.
Zdaniem Kolegium, skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Również, złożone przez skarżącą wraz z wnioskiem oświadczenie z dnia 22 marca 2022 r., nie może być uznane za wystarczające uprawdopodobnienie, iż złożenie wniosku o przyznanie świadczenia po terminie nastąpiło bez jej winy. W oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że wymagany do przyznania wnioskowanego świadczenia stopień niepełnosprawności został ustalony dopiero na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia 2 listopada 2021 r., który stał się prawomocny w dniu 24 listopada 2021 r. Niemniej jednak skarżąca wskazała, że pełnomocnik wystąpił w dniu 7 stycznia 2022 r. do Sądu o wydanie prawomocnego wyroku z dnia 2 listopada 2021 r.
W ocenie Kolegium, ogólne stwierdzenia zawarte w oświadczeniach skarżącej, nie pozwalają na przyjęcie, że nie była ona w stanie dokonać w terminie (3 miesięcy od daty uprawomocnienia się ww. wyroku Sądu) czynności złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, tym bardziej, że była wówczas reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skutki czynności podejmowanych przez pełnomocnika, obciążają samą stronę.
Mając na uwadze powyższe, Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie wykazała istnienia okoliczności, którym można przypisać charakter przeszkody niedającej się przezwyciężyć, a zatem nie spełnił przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia wniosku.
Końcowo Kolegium zaznaczyło, że art. 58 § 1 k.p.a. przewiduje uprawdopodobnienie, co nie oznacza, że strona zwolniona jest z obowiązku przedstawienia i konkretyzowania swoich twierdzeń, jeśli wnosi o przywrócenie terminu. Natomiast przepisy ustawy o COVID-19, stanowią pewne rozwinięcie dla instytucji przywrócenia terminu, jednakże nie zmieniają jej istoty. Nawet jeśli wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ramach wyznaczonego stronie terminu 30 dni, nie oznacza to, że nie ma w tej sytuacji konieczności uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony, a tym samym nie można wywodzić, że organ pierwszej instancji w ramach tego trybu z założenia powinien bezrefleksyjnie przywrócić termin.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 24 ust. 2a u.ś.r. i art. 58 k.p.a. w związku z art. 15zzzzn(2) ustawy o COVID-19, poprzez uznanie przez organ II instancji, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przeszkody niedającej się przezwyciężyć.
W oparciu o powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że wprowadzenie nowej regulacji - instytucji przywrócenia terminu prawa materialnego przewidzianej w art. 15zzzzn(2) ustawy o COVID, wymaga od organu szczególnej rozwagi we wszelkich sprawach, które w normalnych okolicznościach byłyby rozpatrywane negatywnie dla strony z uwagi na przekroczenie przez nią terminu. Istotne jest również to, że ustawodawca nie zadbał o przepis przejściowy w przypadku tej regulacji, więc należy dopuścić założenie, że terminy, którym uchybiono przed wejściem w życie omawianego przepisu, ale w okresie obowiązywania stanu epidemii, mogą zostać przywrócone. Biorąc więc pod uwagę, że termin z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest terminem prawa materialnego, to art. 15zzzzn(2) ustawy COVID jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 24a ust. 2 u.ś.r. Z jego treści jednoznacznie wynika, że odnosi się on do terminów materialnych prawa administracyjnego.
Skarżąca zwróciła uwagę, że wniosek o wydanie wyroku wraz z klauzulą prawomocności, został wysłany w dniu 7 stycznia 2022 r. Wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 2 listopada 2021 r. ustalający stopień niepełnosprawności został wysłany przez Sąd na adres pełnomocnika dopiero w dniu 25 lutego 2022 r. i został przez niego odebrany w dniu 28 lutego 2022 r., tj. już po upływie terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Uchybienie ww. terminu nie nastąpiło zatem z winy skarżącej, a wynikało z winy Sądu, spowodowanej ograniczeniami w funkcjonowaniu sądów związanych z pandemią COVID-19, który pomimo prawidłowo złożonego wniosku oraz kilku przeprowadzonych rozmów telefonicznych z sekretariatem Sądu, mających na celu ustalenie przyczyn niewydania wyroku z klauzulą prawomocności, nie przesłał przedmiotowego wyroku w terminie umożliwiającym skarżącej terminowe złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Wobec powyższego skarżąca uważa, że termin do złożenia wniosku powinien zostać przywrócony bowiem do jego uchybienia nie doszło z jej winy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Przedmiotem kontroli Sądu była prawidłowość wydania postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji - Wójta Gminy B. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.
W ocenie Sądu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało ustalenia i wystarczająco wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy.
Podstawę materialnoprawną działania organów w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Organy odmówiły przywrócenia terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a w konsekwencji zastosowania tego przepisu, uznając z jednej strony, że wniosek o przyznanie świadczenia skarżąca złożyła po upływie trzymiesięcznego okresu, o którym mowa w tym przepisie, z drugiej zaś strony odmawiając jego przywrócenia. Organy przyjęły przy tym, że bieg trzymiesięcznego okresu, o którym mowa we wskazanym przepisie, rozpoczyna się od daty uprawomocnienia się opisanego powyżej wyroku Sądu Rejonowego [...], a tak liczony termin na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia, nie został przez skarżącą dotrzymany.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do określenia daty początkowej biegu trzymiesięcznego okresu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia tej kwestii spornej, istotne znaczenie ma fakt, że w rozpoznawanej sprawie ustalenie niepełnosprawności, od którego to ustalenia zależy prawo do świadczenia, nastąpiło wyrokiem sądu powszechnego, a nie orzeczeniem wydawanym przez powiatowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Art. 24 ust. 2a u.ś.r. dotyczy wprost sytuacji, w której o niepełnosprawności lub o jej stopniu orzekają powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności i daty wydania orzeczenia przez te zespoły. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano "1. Trzeba dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.), które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, które to orzeczenia wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia.
2. Konieczność złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność - zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych - powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu I instancji, a inny dla wyroku sądu II instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni po nim, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy - w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2143/15, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. III SA/Kr 553/16 i z dnia 4 września 2018 r. sygn. III SA/Kr 789/18, w Gliwicach z dnia 7 września 2022 r., sygn. II SA/Gl 857/22, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Sytuacja osoby skarżącej komplikuje się jeszcze bardziej, jeżeli, tak jak w niniejszej sprawie, wyrok sądu powszechnego wydawany jest na posiedzeniu niejawnym. O ile bowiem w przypadku wyroku wydawanego na rozprawie, termin do złożenia wniosku o uzasadnienie takiego wyroku, dla obu stron biegnie od dnia jego ogłoszenia, który to termin jest zatem obu stronom postępowania znany, to w przypadku wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, biegnie od dnia doręczenia tego wyroku, dla każdej ze stron odrębnie, zatem już na tym etapie postępowania może nastąpić przesunięcie terminów, nie można też wykluczyć różnych dat prawidłowej wysyłki odpisów wyroku do stron, reklamacji przez sąd doręczenia przesyłki, odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, odrzucenia apelacji, czy też innych przyczyn przesunięcia terminu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrażone w wyroku z dnia 7 września 2022 r., sygn. II SA/Gl 857/22, zgodnie z którym zwykle data uprawomocnienia się wyroku nie będzie pokrywać się z datą, w której sąd powszechny stwierdził jego prawomocność. Dla wnioskodawcy chcącego skorzystać z art. 24 ust. 2a u.ś.r., ma to praktyczne znaczenie, bowiem przed stwierdzeniem prawomocności nie będzie on mógł uzyskać informacji o tym, że zapadły wyrok stał się już prawomocny, ani tym bardziej informacji o dacie jego uprawomocnienia się.
Nie sposób bowiem zakładać, ze pracownik sądu powszechnego, udzielając informacji na temat stanu sprawy, poinformuje wnioskodawcę o uprawomocnieniu się wyroku w sytuacji, w której nie doszło jeszcze do stwierdzenia jego prawomocności. Wszystkie te względy powodują, że upatrywanie daty początkowej terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. w dacie uprawomocnienia się wyroku, jest rozwiązaniem zawodnym. Oznaczałoby to bowiem, że w poszczególnych sytuacjach okres, w którym wnioskodawca może uzyskać informację o uprawomocnieniu się wyroku, będzie się różnić i będzie tym krótszy, im później stwierdzono prawomocność wyroku w danej sprawie.
Nie można przy tym wykluczyć nawet i takiej sytuacji, w której stwierdzenie prawomocności nastąpi już po upływie trzymiesięcznego terminu liczonego od daty uprawomocnienia się wyroku. Z tych względów trzymiesięczny okres, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., należy liczyć od daty stwierdzenia prawomocności.
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, przedmiotowy wyrok Sądu Rejonowego [...], został wysłany do pełnomocnika w dniu 25 lutego 2022 r. Oznacza to, że najpóźniej w tej dacie stwierdzono prawomocność tego wyroku. Jednak akta sprawy nie pozwalają na ustalenie dokładnej daty, w której doszło do stwierdzenia prawomocności przez ten Sąd. Brak ten nie został dostrzeżony przez organy, co stanowi skutek odmiennego ich stanowiska co do daty początkowej, od której liczony powinien być termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela zapatrywania organów w tym zakresie, zatem kontrolowana decyzja Kolegium, a wcześniej utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji organy przedwcześnie uznały, że wniosek o przyznanie świadczenia został przez skarżącą złożony po upływie terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Dopiero jeżeli po ustaleniu przez organy daty stwierdzenia prawomocności wyroku przez Sąd Rejonowy [...], i ustaleniu, że licząc od tej daty, wniosek skarżącą został złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., rozważyć należało możliwość przywrócenia skarżącej terminu do złożenia wniosku.
Zgodnie bowiem z art. 15zzzzn(2) ust. 1 ustawy o COVID, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
- 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
- 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
- 3) przedawnienia,
- 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
- 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
- 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2).
Stan epidemii ogłoszono od dnia 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Został on natomiast odwołany z dniem 16 maja 2022 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 1027).
Art. 15zzzzn(2) ustawy o COVID jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 24 ust. 2a u.ś.r. Z jego treści jednoznacznie wynika, że odnosi się on do terminów materialnych prawa administracyjnego (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 28 października 2021 r., sygn. I SA/Wa 918/21, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. II SA/Go 1022/21, w Poznaniu z dnia 24 maja 2022 r. sygn. II SA/Po 3/22, w Gliwicach z dnia 7 września 2022 r., sygn. II SA/Gl 857/22, opubl. w CBOSA).
Dopiero zatem w przypadku stwierdzenia, że skarżąca nie dotrzymała terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., organ winien był poinformować ją o jego uchybieniu i wyznaczyć 30-dniowy termin na złożenie wniosku, o jakim mowa w art. 15zzzzn(2) ust. 2 ustawy o COVID, pouczając jednocześnie, że powinna uprawdopodobnić okoliczności, które stanowiły przeszkodę do tego, aby z zachowaniem powyższego terminu wystąpić o przyznanie świadczenia. Nie pouczając skarżącej o trybie, w którym wniosek ten może być złożony, tj. o przesłankach z art. 58 k.p.a., organ I instancji dopuścił się uchybienia, które umknęło również organowi odwoławczemu. Pominięcie tego pouczenia oraz brak dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, zdaniem Sądu, stanowiło naruszenie ogólnych zasad k.p.a. w szczególności art. 9 k.p.a., w którym ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należnego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwania nad tym aby strona i inne osoby uczestniczące w postępowaniu, nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to przez udzielenie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Naruszenie art. 9 k.p.a. w konsekwencji spowodowało również naruszenie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy stoją na straży praworządności, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zgodnie z zasadą ustaloną w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Prowadzenie postępowania w taki sposób, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej w przypadku organu odwoławczego koresponduje z wynikającą z art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania.
Z zasady tej wynika bowiem obowiązek organu odwoławczego, ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dostrzegło wadliwości postępowania pierwszoinstancyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 marca 2022 r., sygn. II SA/Op 13/22, opubl. w CBOSA).
Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się - zgodnie z art. 153 p.p.s.a. - do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wynikających z powyższych rozważań. W pierwszej kolejności ustalić należy datę, w której Sąd Rejonowy [...] stwierdził z urzędu prawomocność wskazanego powyżej wyroku. Jeżeli w rezultacie tych ustaleń okaże się, że skarżąca nie dotrzymała trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. liczonego od daty stwierdzenia prawomocności, to wówczas należy poinformować ją o jego uchybieniu i wyznaczyć 30-dniowy termin na złożenie wniosku, o jakim mowa w art. 15zzzzn(2) ust. 2 ustawy o COVID, pouczając jednocześnie, że powinna uprawdopodobnić okoliczności, które stanowiły przeszkodę do tego, aby z zachowaniem powyższego terminu wystąpić o przyznanie świadczenie. Przy rozpoznawaniu takiego wniosku należy uwzględnić, iż ta regulacja - jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2021 r., sygn. I GSK 498/21 (opubl. w CBOSA - wymaga od organu szczególnej rozwagi we wszelkich sprawach, które w normalnych okolicznościach byłyby rozpatrywane negatywnie dla strony z uwagi na przekroczenie przez nią terminu.
Na gruncie niniejszej sprawy należy wziąć pod uwagę, że z wyroku Sądu Rejonowego [...] nie wynika, aby w postępowaniu przed tym Sądem, syn skarżącej był reprezentowany przez pełnomocnika, nie zostały bowiem na jego rzecz zasądzone koszty zastępstwa procesowego przez pełnomocnika, co potwierdzałoby taką okoliczność, natomiast organy nie przeprowadziły żadnego dowodu, z którego miałoby wynikać, powoływana przez nie okoliczność, że skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika. Ponadto skarżącej nie może obciążać fakt, że proces wydawania odpisu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności, w istocie skonsumował ok. 60% terminu.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia organów obu instancji.
O kosztach postępowania w pkt II sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 206 p.p.s.a., kwota opłaty za czynności adwokackie została miarkowana z uwagi na nakład pracy niezbędny do wniesienia skargi, przy uwzględnieniu jej w istocie tożsamej treści w czterech analogicznych sprawach, dotyczących tej samej skarżącej. Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego "zgodnie z art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z powołanego przepisu wynika, że katalog sytuacji, w których sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania lub je miarkować, jest otwarty. Uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu jest tylko jednym uzasadnionym przypadkiem uzasadniającym takie rozstrzygnięcie, wskazanym przez ustawodawcę.
Świadczy o tym użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności". Zastosowanie w konkretnej sprawie miarkowania kosztów ma charakter uznaniowy. Z powyższego nie można natomiast wywieść, że miarkowanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawki minimalnej jest możliwe tylko w przypadku częściowego uwzględnienia skargi... Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, miarkowanie kosztów dopuszczalne jest w sytuacji, gdy ten sam pełnomocnik reprezentuje stronę skarżącą w podobnych sprawach (zob. postanowienia NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt II OZ 319/20; 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OZ 237/21)" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2021 roku, sygn. II OZ 646/21, opubl. LEX nr 3247060, analogicznie postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2021 roku, sygn. II OZ 515/21, opubl. LEX nr 3231894).