Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 23 listopada 2021 r. znak SKO-NP-4115-388/21, wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącej T. O. od decyzji wydanej przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w P. działającego z upoważnienia Burmistrza P. z dnia 29 czerwca 2021 r. znak [...] odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na W. F., działając na podstawie art. 2 i art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem W. F. Organ wskazał, że W. F. w 1980 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, na skutek którego stracił kończyny dolne, porusza się na wózku inwalidzkim i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W. F. ma siedmioro rodzeństwa. Skarżąca sprawuje opiekę nad bratem, pozostałe osoby zamieszkują w znacznej odległości od brat, mają problemy zdrowotne lub sprawują opiekę nad swoimi małoletnimi dziećmi. Ojciec W. F. nie żyje, a matka I. F. z uwagi na podeszły wiek, chorobę onkologiczną, problemy z nadciśnieniem, zwyrodnienia kolan i stany lękowe nie jest w stanie opiekować się synem. Z akt sprawy wynika, że I. F. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ i instancji stwierdził, że w tej sytuacji skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec brata oraz dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy polegającej jedynie na jego literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki ma matkę nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nim opieki. Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu rozpatrując odwołanie powołało treść art. 17 ust. 1 i 5 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111) i orzekło, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca ostatnio była zatrudniona w okresie od 15 lipca 1985 r. do 30 czerwca 1999 r. Do 17 listopada 2012 r. sprawowała opiekę nad A. G., a do 25 kwietnia 2015 r. nad P. G. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ odwoławczy stwierdził jednak, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie z innych przyczyn. Przede wszystkim podkreślił, że skarżąca nie zamieszkuje z bratem, który mieszka w sam w N., natomiast skarżąca zamieszkuje w odległości ok. 25 km w P. W. F. mas amputowane kończyny dolne, porusza się za pomocą wózka. Cierpi na zwyrodnienia kręgosłupa, bóle fantomowe, problemy gastryczne. Nie leczy się na żadne choroby przewlekłe. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w czasie napadów bólu, wymaga pomocy w przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu mieszkania, praniu, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych. Pomocy udziela mu skarżąca w ten sposób, że przyjeżdża 3-4 razy w tygodniu lub częściej w razie potrzeby. Zdaniem organu odwoławczego zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Nadto oprócz skarżącej w równym stopniu zobowiązani do alimentacji brata są M. P., J. F., A. M., B. T. i M. F. Jedynie w odniesieniu do M. P. istnieją obiektywne okoliczności uniemożliwiające jej sprawowanie opieki w sposób bezpośredni, gdyż sama wymaga pomocy i opieki. W stosunku do pozostałych osób takie okoliczności nie zachodzą lub nie zostały w żaden sposób wykazane.
Na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca T. O., która zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad bratem oraz zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji przepisu, podczas gdy opieka stała nie musi być opieką całodobową.
Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu powołała orzecznictwo sądów administracyjnych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem skarżącej.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.
W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że brat skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia 15 września 2005 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 21 czerwca 1980 r., wydanym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. Z orzeczenia wynika, że W. F. jest zdolny do pracy jedynie w zakładzie pracy chronionej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:
- a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż "na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, a lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zasada ta dotyczy też niewątpliwie małżonków. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., IV SA/Gl 639/17, LEX nr 2437760). Powyższe znajduje w pełni zastosowanie do sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny ciąży na dzieciach względem rodziców.
Z akt sprawy wynika, że brat skarżącej W. F. jest osobą nie w pełni samodzielną w czynnościach dnia codziennego, choć zamieszkuje sam. Z akt sprawy oraz twierdzeń skarżącej wynika, że sprawuje ona opiekę obejmującą czynności dnia codziennego, nie zamieszkując wspólnie z bratem. Pomoc polega na robieniu zakupów spożywczych, leków, środków czystości, organizacji wizyt lekarskich, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu mieszkania, praniu, załatwianiu spraw urzędowych (k. 16 -v akt administracyjnych). Skarżąca przyjeżdża do brata 3-4 razy w tygodniu, a w razie potrzeby częściej. Nie potrafi sprecyzować, ile godzin tygodniowo poświęca na pomoc bratu (wywiad środowiskowy k. 57 akt administracyjnych).
Matka W. F. – I. F. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z jej oświadczenia wynika, że z uwagi na wiek (77 lat) i stan zdrowia nie czuje się na siłach podjąć się opieki nad synem. Od kilku lat jest pod opieką poradni onkologicznej z uwagi na przebytą chorobę - czerniaka. Cierpi na zawroty głowy, nadciśnienie, zwyrodnienia stawów. Pracownik socjalny ocenił, że nie jest w stanie pełnić roli opiekuna osoby niepełnosprawnej (k. 70 akt administracyjnych).
W. F. ma jeszcze siedmioro rodzeństwa. M. P. otrzymuje świadczenie rentowe, mąż pobiera zasiłek opiekuńczy. J. F. mieszka i pracuje za granicą. A. M. oświadczyła, że nie może opiekować się bratem z przyczyn zdrowotnych, jednak w żaden sposób nie sprecyzowała ani nie wykazała tego twierdzenia. B. T. przebywa za granicą i ma małe dziecko. M. F. pracuje i ma rodzinę.
Przede wszystkim należy podnieść, że Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być w realiach niniejszej sprawy niespełnienie przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W licznych orzeczeniach sądy administracyjne przyjmują, że zasadne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, jeśli "osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad tą osobą, sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić z przyczyn osobistych (w tym zdrowotnych), zarobkowych i majątkowych, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki w dalszej kolejności" (tak WSA w Gdańsku w wyroku z 14.07.2022 r., III SA/Gd 180/22, Lex nr 3379794. Por. też wyrok WSA w Olsztynie z 6.09.2022 r., II SA/Ol 502/22, Lex nr 3406415, wyrok WSA w Gliwicach z 14.07.2022 r., II SA/Gl 531/22, Lex nr 3370197 i wyrok WSA w Kielcach z 21.06.2022 r., II SA/Ke 245/22, Lex nr 3379921).
W powyższej linii orzeczniczej podkreśla się, że "ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r." (wyrok WSA w Poznaniu z 13.07.2022 r., II SA/Po 353/22, Lex nr 3372083).
W niniejszej sprawie zostało wykazane, że matka W. F. z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może sprawować nad nim opieki.
Skarga nie jest jednak zasadna z innych przyczyn. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).
Niemożność sprawowania osobistej opieki przez rodzeństwo osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.
Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie rodzeństwa (poza M. P.) z obowiązku alimentacyjnego wobec brata. Nie stanowi takiej okoliczności zamieszkiwanie w innej miejscowości czy tez za granicą, pozostawanie w stosunku pracy czy też posiadanie własnej rodziny. Obowiązek alimentacyjny rodzeństwa W. F. nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego skarżącej, gdyż rodzeństwo jest równym stopniu zobowiązane do alimentacji.
W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione także jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad bratem a tym, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia. Zdaniem Sądu stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na wyprowadzenie powyższych wniosków. Załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków czy dowożenie na wizyty lekarskie to czynności wykonywane sporadycznie. Również sprzątania czy prania nie robi się codziennie. Z samych twierdzeń skarżącej nie wynika, aby skarżąca wykonywała w związku ze stanem zdrowia brata ekstraordynaryjne, szczególne czynności, pochłaniające tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brat skarżącej porusza się na wózku i jest zdolny do podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2.02.2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z bratem, odwiedza go 3-4 razy w tygodniu, zatem może to robić również w weekendy i popołudniami, poza godzinami pracy.
Zdaniem Sądu zarzuty skargi są nieuzasadnione, organy ustaliły stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany z urzędu:
- 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
- 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);
- 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;
- 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).
Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie, co oznacza, że co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie.
Jeśli organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865).
W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe, nie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania określonego w skardze jako błąd w ustaleniach faktycznych. Nie dostrzegł Sąd również naruszenia art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.