Uzasadnienie
A. M. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 7.02.2023 r. (znak: SKO-NP-4115-521/22) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z 19.10.2022 r. (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 26.07.2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia uwarunkowaną opieką nad matką. Do wniosku skarżąca załączyła:
- • orzeczenie z 13.07.2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki;
- • oświadczenie o zaprzestaniu - z dniem 26.07.2022 r. - prowadzenia gospodarstwa rolnego;
- • zakres czynności wykonywanych podczas opieki.
W przeprowadzonym w dniu 9.08.2022 r. wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca od kilku lat opiekuje się matką, a w ramach tej opieki wykonuje: codzienną higienę osobistą, przygotowuje posiłki, dawkuje leki oraz sprząta otoczenie. Zapewnia też matce kontakt z lekarzem rodzinnym i specjalistami (k. 17). Pracownik socjalny odnotował, że skarżąca nigdy nie pracowała i nie pracuje zawodowo. Nadto zapisał, że niepełnosprawna cierpi na demencję i otępienie starcze. Ma problemy z poruszaniem się, do łazienki przemieszcza się z trudem używając w tym celu balkonika i asekuracji innej osoby. Matka skarżącej korzysta z pieluchomajtek, większość dnia spędza w łóżku. Z uwagi na ból ramion i niesprawne dłonie, niepełnosprawna nie spożywa samodzielnie posiłków. W zależności od samopoczucia jest możliwość porozumiewania się i logicznej z nią rozmowy. Pracownik socjalny ustalił, że skarżąca codziennie rano przyjeżdża do matki.
Wówczas zajmuje się poranną pielęgnacją, podaniem jej śniadania i karmieniem, następnie też podaje leki oraz sprząta, zrobi zakupy, gotuje obiadu. Te czynności mają zajmować skarżącej około 4 godzin. Następnie, skarżąca ponownie przyjeżdża do matki około godziny 17, kiedy to przygotowuje kolację i posiłek ten podaje (karmi matkę), dawkuje leki, zajmuje się wieczorną higieną, zmienia pieluchomajtki i układa matkę do snu. Te czynności, wg oświadczenia skarżącej, mają trwać około 4-5 godzin. Opieka nad matką obejmuje także – w zależności od potrzeb – uczestnictwo w wizytach lekarskich (okulisty, kardiologa i psychiatry) oraz realizację recept.
Pracownik socjalny ustalił, że w domu, w którym mieszka niepełnosprawna, zamieszkuje (na piętrze) jej najmłodsza córka (M.). Prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, ma troje nieletnich dzieci i – w dacie sporządzania wywiadu – był w zaawansowanej ciąży. Jak odnotowano w wywiadzie – ostatnio wskazana córka skarżącej (domownik) – wstaje w nocy i sprawdza, czy z matką wszystko jest w porządku. W wywiadzie zapisano, że inne dorosłe dzieci niepełnosprawnej mają rodziny, pracują i utrzymują swoje dzieci.
W oświadczeniu złożonym w dniu przeprowadzania wywiadu skarżąca podała, iż jej mąż przebywa na zasiłku chorobowym, zaś córka studiuje i pracuje. Podała też, iż nie pracowała i nie pracuje zawodowo, opiekuje się córką.
W toku postępowania organ I instancji zwrócił się do właściwych jednostek o ustalenie, czy w przypadku rodzeństwa skarżącej (5 osób) zachodzą przesłanki pozwalające uznać, że osoby te są w stanie wywiązać się z obciążającego je obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki. Z otrzymanych oświadczeń rodzeństwa wynika, że żadna z tych osób ma nie być w stanie współpartycypować w pomocy nad matką. Sytuacja rodzeństwa skarżącej przedstawia się następująco:
- 1. córka M. – mieszka z matką, lecz prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jest w zaawansowanej ciąży, w związku z czym musiała ograniczyć zakres swojej pomocy wobec matki i nie jest w stanie partycypować w pomocy finansowej;
- 2. syn S. – pracuje zawodowo, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i córką, opiekuje się chorą teściową i ma na utrzymaniu nieletnią córkę, z uwagi na co nie jest w stanie partycypować w opiece nad matką;
- 3. córka H. – pracuje zawodowo, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, oświadczyła, że nie jest w stanie partycypować w opiece ze względu na pracę zawodową;
- 4. córka B. – mieszka w N., prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci, oświadczyła, że nie może partycypować w opiece nad matką z uwagi na miejsce zamieszkania;
- 5. córka E.– mieszka w S., prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci, oświadczyła, że nie może partycypować w opiece ze względu na miejsce zamieszkania.
Decyzją z 19.10.2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, zakres opieki skarżącej nad matką nie uniemożliwia jej wykonywania aktywności zawodowej, chociażby w ograniczonym zakresie godzinowym. Organ podkreślił, że czynności, które wykonuje skarżąca, nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby jednocześnie pracujące i opiekujące się starszymi rodzicami. Charakter czynności opiekuńczych jest tego rodzaju, że nie wymagają one wykonywania ich przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach dnia – zazwyczaj rano i wieczorem.
Dodatkowo organ zaznaczył, że w stosunku co do innych osób zobowiązanych do opieki nad matką, tj. rodzeństwa skarżącej, nie występują obiektywne okoliczności, które uniemożliwiałyby uczestnictwo w tej opiece. Jak zaznaczył Wójt G., opieka ta nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może obejmować łożenie środków finansowych.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżąca zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie może mieć on zastosowania w sprawach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki, oraz naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 7.02.2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przedstawiło opisane wyżej ustalenia wywiadu środowiskowego. Podzieliło stanowisko organu I instancji, że zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawna nie jest tego rodzaju aby uniemożliwiał skarżącej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Czynności wykonywane przez skarżącą (przygotowanie posiłków, podanie leków, umawianie wizyt lekarskich, zakupy, wykup recept) – nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają takiego charakteru, że należy je wykonywać cały dzień, lecz tylko w ściśle określonych porach (rano, wieczorem), co nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu gospodarstwa rolnego. SKO zwróciło uwagę na rodzeństwo skarżącej zobowiązane do alimentacji matki (w sumie 5 osób). Przedstawiając sytuację każdej z tych osób (opisaną wyżej), organ odwoławczy stwierdził, po stronie rodzeństwa nie zachodzą obiektywne okoliczności wyłączające ich współudział w opiece nad matką.
Podniósł organ odwoławczy, że matka skarżącej istotnie wymaga opieki, jednakże jest to opieka, jaką może zapewnić jej najbliższa rodzina. Niekoniecznie musi to być pomoc finansowa, w której rodzeństwo skarżącej zgodnie ze swoimi oświadczeniami, nie jest w stanie uczestniczyć, ale z racji pobliskiego zamieszkania mogą współdzielić opiekę ze skarżącą tak, aby nie musiała rezygnować z dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium, rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą nie pozostaje w związku przyczynowym ze sprawowaną opieką ze względu na jej zakres oraz możliwość współdzielenia jej z rodzeństwem podczas nieobecności skarżącej.
W skardze na opisaną wyżej decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności;
- 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, będącą jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że jej rodzeństwo nie może partycypować w opiece nad matką, podczas gdy funkcjonalna wykładnia tych przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Skarżąca żądała uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Domagała się także zasądzenia kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała więc oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z kolei w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Stosownie do ustępu 2 cytowanego ostatnio przepisu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.
Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).
Z akt sprawy wynika, że inicjując postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie (k. 2), iż z dniem 26.07.2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to jest – w realiach tej sprawy – o tyle niezrozumiałe i niejasne, że z bezspornych ustaleń organu administracji (opartych na twierdzeniach samej skarżącej – por. wywiad środowiskowy k. 17v oraz oświadczenia k.
15) wynika, iż skarżąca "nigdy nigdzie nie pracowała". Budzi więc wątpliwości to, dlaczego skarżąca złożyła oświadczenie o zaniechaniu pracy w gospodarstwie rolnym, skoro sama podawała, iż dotychczas nie przejawiała żadnej aktywności zawodowej. Abstrahując jednak nawet od powyższego stwierdzić trzeba, że ogół ujawnionych w toku postępowania okoliczności i faktów nakazywał przyjąć, iż niewadliwie stwierdziły organy administracji, że zakres opieki realizowanej przez skarżącą względem matki nie jest tego rodzaju aby uniemożliwiał (wykluczał) aktywność zawodową, w tym pracę w gospodarstwie rolnym, której skarżąca miała zaniechać. Dostrzec bowiem trzeba, iż z bezspornych ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca przyjeżdża do matki z rana. Z oświadczenia skarżącej na k. 5 wynika, że jest to około godziny 6.30. Wykonuje ona wówczas czynności opiekuńcze, które obejmują "poranną pielęgnację, przygotowanie śniadania, pokarmienie, przypilnowanie zażycia leków, sprzątanie, zakupy". Wymienione wyżej czynności zajmować mają ok. 4 godzin (por. k 17v). Następnie skarżąca opuszcza dom matki i przyjeżdża ponownie do niepełnosprawnej około godziny 17.00. Wówczas realizować ma zadania polegające na "przygotowaniu kolacji, karmieniu matki, dawkowaniu leków, wieczornym myciu, zmianie pieluchomajtek oraz ułożeniu do snu." Te z kolei czynności mają, wg twierdzeń skarżącej, zajmować ok. 4-5 godzin. Nawet zatem przyjmując, że wskazany przez skarżącą czas potrzebny na realizację opisanych aktywności jest adekwatny, to jednak dostrzec trzeba, iż skarżąca rozpoczynając około godz. 6.30 trwające 4 godziny poranne czynności opiekuńcze, kończy je w okolicach godziny 10.30. Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca podała, że po wykonaniu porannych czynności (jak wskazano wyżej czynności te trwać mogą do około godziny 10.30), ponownie wraca ona do matki ok. godz. 17.00. Skarżąca opuszcza zatem dom matki na 6,5 godziny (10.30-17.00). W tym kontekście dostrzec trzeba, że choć na k. 4 a.a. skarżąca deklarowała, że w godz. 9-17 zajmuje się czytaniem matce książek, oklepywaniem, rozmasowywaniem stawów, przygotowaniem obiadu, zakupami, odpoczynkiem, sprzątaniem, praniem i prasowaniem, to jednak – jak już akcentowano wyżej, podczas wywiadu środowiskowego skarżąca odmiennie podała, że po wykonaniu porannych czynności opiekuńczych (ok. 10.30), ponownie wraca do domu matki ok. godz. 17.00. Deklarowane więc w piśmie znajdującym się na k. 4 czynności opiekuńcze skarżącej, mające być wykonywane we wskazanym wyżej okresie czasu, nie znalazły potwierdzenia w ustaleniach organu administracji poczynionych podczas bezpośrednio przeprowadzonego dowodu, tj. podczas wywiadu środowiskowego. Te natomiast ustalenia dokonane zostały w oparciu o oświadczania samej skarżącej. Oświadczeń tych skarżąca nie negowała, ani nie podważała na dalszym etapie postępowania. Skoro tak, to nie sposób odmówić im wiarygodności. Przyjmując natomiast, że w przedziale czasowym 10.30 – 17.00 (czyli od momentu opuszczenia domu matki po wykonaniu porannych czynności, do czasu powrotu do domu matki w godzinach popołudniowych) skarżąca niewątpliwie dysponuje czasem, którego nie poświęca na opiekę nad niepełnosprawną matką. Czas ten – w ocenie Sądu - może więc zostać wykorzystany na aktywność zawodową, w tym pracę w gospodarstwie rolnym, z której – wg oświadczenia – skarżąca miała zrezygnować. Już z powyższego wynika więc, że deklarowana pasywność zawodowa skarżącej, nie jest uwarunkowana potrzebą opieki nad matką. Dostrzec przy tym także trzeba, że z niepełnosprawną matką skarżącej mieszka (w jednym domu) inna jej córka (M.). Choć osoba ta w dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego była w ciąży, a oczywistym jest, że stan ten może istotnie ograniczać możliwość realizacji znacznej części czynności opiekuńczych nad będącą w zaawansowanym wieku i obciążoną rożnymi chorobami matką, to jednak z akt wynika, że córka ta (domownik) jest jednak w stanie wybudzić się w nocy i sprawdzić, czy z matką wszystko jest w porządku (k. 17v). Skoro przebywa ona w domu matki, to jest też pierwszą osobą, która jest w stanie nie tylko czuwać nad niepełnosprawną i reagować stosownie do pojawiających się potrzeb tej osoby ale także i wykonać pewne czynności opiekuńcze deklarowane przez skarżącą, które nie wymagają obciążenia fizycznego np. ćwiczenia rozwijające mowę i myślenie, czytanie książek, pism urzędowych, czy podanie leków (por. wykaz k. 4 i 5). Skoro te czynności mają być przy tym wykonywane w godzinach, w których skarżąca opuszcza dom matki (por. k. 4), to tym bardzie nie sposób logicznie przyjmować, że będąca w ciąży córka niepełnosprawnej, mieszkająca z nią w jednym domu, nie realizuje względem matki wyżej wskazanych czynności, niewymagających fizycznego obciążenia organizmu. W tych okolicznościach nie sposób przyjmować więc, że pełną (wyłączną) opiekę nad matką zapewnia skarżąca, która – jak ustalono - dojeżdża do niepełnosprawnej jedynie rano i wieczorem.
Reasumując, przedstawione wyżej oceny co do czasowego zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką (kilka godzin z rana i kilka wieczorem przy istnieniu prawie siedmiogodzinnej przerwy w ciągu dnia i ustaleniu faktu zamieszkiwania w miejscu pobytu matki – drugiej córki) nakazują podzielić stanowisko wyrażone przez organy administracji, iż zakres tej opieki nie uniemożliwia skarżącej pracy w gospodarstwie rolnym. Sam zaś charakter czynności realizowanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej stanowią bez wątpienia tzw. czynności dnia codziennego. Takie czynności, jak: utrzymanie czystości w mieszkaniu (pranie, sprzątanie, prasowanie), przygotowanie posiłków, leków, czy załatwianie spraw urzędowych – są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Powyższe pozwala przyjmować, że analizowane czynności nie mogą mieć decydującego znaczenia przy ocenie skali zaangażowania opiekuńczego skarżącej, skoro przedstawiona wyżej aktywność, z uwagi na jej powszechność i nieodzowność występowania w każdym gospodarstwie domowym, realizowana jest przecież także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21).
Dodać zarazem należy, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. (sygn. I OPS 5/12), przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną
Nadto, Sąd orzekający w tej sprawie podziela pogląd organów administracji, oparty na wypowiedziach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22). Jak wskazano w wyroku WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22 "(...) w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła.
Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują.
Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.
Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22)".
Na kanwie analizowanej wyżej kwestii dostrzec też należy trafny pogląd wyrażony w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt S 1/10) o przedstawieniu Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwag dotyczących niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne jest subsydiarną formą pomocy rodzinie, jest ono wyrazem realizacji zasady pomocniczości. Jak podkreślił Trybunał, rekonstrukcja normy określonej w art. 17 u.ś.r. wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej samej ustawy, jak i innych ustaw m. in. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem (...) osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego.
Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organ odwoławczy słusznie zauważył, że skarżąca ma jeszcze rodzeństwo (brata i cztery siostry), które to osoby w równym stopniu zobowiązane są do alimentacji względem ich niepełnosprawnej matki. Jak wynika z akt sprawy, odnoszące się do tych osób okoliczności nie wskazują, aby obiektywnie wykluczały one rodzeństwo skarżącej z obowiązku alimentacyjnego względem matki, pozwalając na przyjęcie, że jedynie skarżąca może realizować opiekę nad niepełnosprawną, a w rezultacie dające podstawę do stwierdzenia, że rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia jest konieczna do zapewnienia opieki. Rodzeństwo skarżącej nie jest zwolnione z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki z samego tylko faktu, że zamieszkują w pewnej odległości od matki, czy pracują zawodowo lub mają własne rodziny.
Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 354/23). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe. Zarzuty skargi podniesione w tym względzie okazały się nieuzasadnione.
Końcowo podkreślić należy, że Sąd nie neguje faktu, że skarżąca zajmuje się matką, jednak przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest warunkowane jedynie sprawowaniem opieki, jak trafnie podkreśliło Kolegium, lecz wsparcie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci niepełnosprawnej w opiece), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9.08.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 464/23).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), skargę oddalił.