Uzasadnienie
III SA/Łd 405/13
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 405/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej: Spółka lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu, przyznając adwokatowi M. W. kwotę 984 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 lipca 2014 r., sygn. akt I GSK 1754/13 oddalił skargę kasacyjną A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 405/13 zasądzając od skarżącej spółki na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Ł. kwotę 1.000 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Z protokołu rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z dnia 31 lipca 2014 r. wynika, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik – adwokat M. W., nie uczestniczył w rozprawie (k. 131 akt sądowych).
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. Referendarz sądowy przyznał adwokatowi M. W. kwotę 492 zł, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z uwagi na wielość tożsamych spraw spółki zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, w których pełnomocnikiem z urzędu został wyznaczony wnioskodawca oraz poczyniony przez niego nakład pracy, konieczny do sporządzenia i wniesienia skarg kasacyjnych zasadnym jest miarkowanie wysokości zasądzonych adwokatowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Od powyższego postanowienia adwokat M. W. wniósł sprzeciw. Wskazał, że referendarz sądowy ograniczył drastycznie wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu do 1/3 stawki określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 461). W ocenie wnioskodawcy, brak jest podstaw do procentowego różnicowania wynagrodzenia pełnomocnika organu i pełnomocnika skarżącej spółki ustanowionego z urzędu, skoro w obu przypadkach podstawą miarkowania przyznanych kosztów była wielość tożsamych spraw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Stosownie natomiast do treści art. 258 § 2 pkt 8 ustawy p.p.s.a., postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy p.p.s.a. W przypadku wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, wobec wniesienia sprzeciwu przez adwokata M. W., postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2014 r. utraciło moc. W takiej sytuacji sąd rozpatrzył wniosek zawarty w skardze kasacyjnej.
Kwestię kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a powołanego rozporządzenia, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – stawkę obliczoną na podstawie § 6 tego rozporządzenia. Powołany przepis § 6 pkt 5 rozporządzenia stanowi, że stawka minimalna przy wartości przedmiotu sprawy w przedziale 10.000 – 50.000 zł (wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosiła 17.501 zł) wynosi 2.400 zł. Natomiast zgodnie z § 18 ust.1 pkt 2 lit b rozporządzenia stanowi natomiast, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, nie mniej jednak niż 120 zł.
Wskazać nadto należy, że przepis § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia stanowi, iż zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 9 października 2013 r., III SA/Łd 398/13 wskazał, że na tle powyżej powołanych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu sformułowano kilka wniosków. Po pierwsze, przyjmuje się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FSK 83/09, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; postanowienie NSA z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317).
Po drugie, orzecznictwo przyjmuje, że przepis art. 250 ustawy p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10). Wręcz przeciwnie Sąd ma uprawnienie i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Przykładowo sądy administracyjne odmawiają przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu popierania wniesionej skargi (por. postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 214/12) czy z tytułu zapoznania się z aktami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11).
Po trzecie, poprzez przyznanie pomocy prawnej Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Dokonując ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu sąd ma również na uwadze, że pełnomocnikowi skarżącego w osobie adwokata przyznaje się wynagrodzenie za świadczoną z urzędu nieopłaconą pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie § 19 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę za czynności adwokackie w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych. Określona w nim stawka stanowi maksymalną (nie zaś minimalną) wysokość opłaty (por. wyrok WSA w z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 375/12; wyrok NSA z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 371/08).
Mając powyższe na uwadze, ustalając koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu, na etapie postępowania kasacyjnego sąd dokonał ich miarkowania. Sąd wziął bowiem pod uwagę okoliczność, że pełnomocnik skarżącej spółki sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji, nie występował jednakże bezpośrednio na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sąd miał także na uwadze okoliczność, że w III Wydziale tut. sądu adwokat M. W. został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu skarżącej spółki w kilkudziesięciu sprawach, w których stan faktyczny i prawny jest prawie identyczny, jak w przedmiotowej sprawie. Wszystkie te sprawy dotyczą określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu, również sporządzane i wnoszone przez wnioskodawcę w imieniu skarżącej spółki kolejne skargi, opierały się na tych samych podstawach i pełnomocnik używał w nich tych samych argumentów.
W praktyce każda kolejna skarga kasacyjna była powtórzeniem (powieleniem) argumentacji zawartej w pierwszej wniesionej skardze kasacyjnej. Tym samym w ocenie sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek przedstawione powyżej okoliczności uzasadniały przyznanie adwokatowi M. W. wynagrodzenia w kwocie 400 zł, podwyższonego o właściwą stawkę podatku od towarów i usług, stanowiącą 1/3 stawki określonej w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, § 18 ust. 1 pkt 1 lit a i pkt 2 lit. b, § 6 pkt 5, § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzekł jak w postanowieniu.
R.A.