Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] w Ś.W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego i omowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Skarżące stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nieruchomości i ruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji oszczędności, ani konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit".
Postanowieniem z dnia 22 marca 2016r. referendarz sądowy rozstrzygając wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek.
Nadto wskazując na znajdujący się w aktach statut uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarżące stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno – prawny polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy decyzji Burmistrza Ś.W. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań inwestycji polegającej na budowie elektrowni wiatrowych na terenie gminy Ś.W.
Ponadto skarżące stowarzyszenie wskazało, że akta wymagają uzupełnienia o skargę Stowarzyszenia [...]. Dalej wnioskodawca zarzucił, że nie zbadano stanu formalno – prawnego i materialnego stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie nie uiszczają składek członkowskich, skoro stowarzyszenie złożyło oświadczenie, że fundusze na korespondencję pochodzą z dobrowolnych składek członków. W związku z powyższym, stowarzyszenie wniosło o zwolnienie z kosztów sądowych, w części dotyczącej opłaty sądowej od postanowienia, jak również o uzupełnienie części orzekającej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu).
Przechodząc do kontroli wydanego w sprawie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy wskazać należy, iż uwadze orzekającego w sprawie referendarza sądowego umknęło, iż skarżące stowarzyszenie w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy poszerzyło zakres złożonego wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy i ostatecznie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powyższe oznacza, iż zasadną była ocena złożonego wniosku w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., a nie jak to uczyniono w zaskarżonym postanowieniu w oparciu o art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a. Tym niemniej stwierdzić należy, że skarżące stowarzyszenie składając sprzeciw zmodyfikowało swe pierwotne żądanie i ostatecznie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Powyższe oznacza, iż zasadną jest ocena złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Stowarzyszenie [...] powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit".
Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stwierdzono, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, lub tez przyjęcie składek członkowskich w minimalnej wysokości wystarczającej tylko na opłacenie korespondencji, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przy uwzględnieniu treści statutu, wysokość składek zapewniała możliwość zapewnienia stowarzyszeniu środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym.
Końcowo odnosząc się do zarzutów dotyczących zakresu kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiotowej sprawie i ewentualnej odrębnej skargi złożonej przez uczestnika niniejszego postępowania wskazać należy, iż zarzuty te nie podlegają badaniu we wpadkowym postępowaniu dotyczącym prawa pomocy.
W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 2 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.