Uzasadnienie
J. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z matką, posiada dom wraz z budynkiem gospodarczym, mieszkanie oraz nieruchomość rolną o pow. 5,80 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada lokatę w wysokości 100 tys. zł. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu sprzedaży mleka w wysokości 400 zł miesięcznie, zaś jego matka z tytułu emerytury w wysokości 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu opisał swoją sytuację życiową i materialną, podnosząc w szczególności, iż posiada nieduże gospodarstwo rolne, hoduje bydło, ponosi wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej, a nadto wydaje na telefon około 100 zł. Wskazał, iż kwota 100 tys. zł nie może być podjęta z uwagi na to, że stanowi lokatę roczną i jest przeznaczona na zakup gruntów, a także zakup sprzętu rolniczego.
W innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem ze skargi J. M., zarejestrowanej pod sygn. akt VSA/Wa 1224/14, Skarżący na podstawie art. 255 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 września 2014 r. (oryginał w aktach sprawy o sygnaturze VSA/Wa 1224/14) wyjaśnił, iż mieszka wraz z matką w domu jednorodzinnym, posiada nieruchomość rolną, z której nie osiąga dochodów, bowiem na gruncie tym uprawiane są płody rolne przeznaczone na utrzymanie gospodarstwa rolnego (pasza dla zwierząt) oraz na spożycie przez rodzinę wnioskodawcy. W styczniu 2014 r. Skarżący otrzymał pomoc finansową ze środków unijnych w wysokości 4.552,07 zł, którą przeznaczył na zakup nawozu oraz ziemniaków. Miesięczne wydatki wnioskodawcy i jego matki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, wynoszą około 1.800 zł. Wnioskodawca posiada rachunek bankowy, z którego wyciąg załączył do pisma. Na podstawie zarządzenia z 14 października 2014 r. Sąd wykonał odpis pisma procesowego Skarżącego z 8 października 2014 r. wraz z załącznikami i włączył do akt sądowych niniejszej sprawy.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada.
Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
Na podstawie oświadczeń i informacji przedstawionych przez Skarżącego w rozpoznawanej sprawie oraz przedstawionych przez Skarżącego w sprawie VSA/Wa 1224/14 (odpisy złożonych oświadczeń załączono do niniejszej sprawy) stwierdzić należy, że przyznanie Skarżącemu prawo pomocy nie jest zasadne, bowiem nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby.
Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż wnioskodawcę nie sposób zaliczyć go do kategorii osób, które z uwagi na swoje ubóstwo zasługują na udzielenie prawa pomocy.
Przede wszystkim wskazać należy, iż posiada on oszczędności pieniężne w postaci lokaty na rachunku długoterminowym w wysokości 100.401,67 zł. Zauważyć przy tym należy, iż z przedstawionego wyciągu z rachunku długoterminowego z dnia 4 września 2014 r. wynika, iż wnioskodawca dokonał w dniu 31 lipca 2014 r. dopłaty do lokaty w wysokości 50.401,67 zł, a zatem już po zainicjowaniu postępowania sądowego w sprawie skargą z dnia 16 kwietnia 2014 r. Okoliczność ta wpływa negatywnie na rozpoznawany wniosek, bowiem Skarżący winien liczyć się z tym, iż inicjując postępowanie sądowe będzie ponosił związane z tym koszty sądowe, których wysokość jest wielokrotnie niższa aniżeli dokonana dopłata do lokaty.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej "długoterminowości" lokaty podnieść należy, iż skoro ulokowane środki nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to należy je traktować jako zasoby pieniężne, które wnioskodawca może spożytkować na koszty sądowe. Nie można bowiem przyjąć, żeby inne wydatki czy zobowiązania, które nie mają charakteru "niezbędnych dla utrzymania" mogły być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Pogląd taki jest również prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zwrócono uwagę, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez Skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Następnie zauważyć należało, że zarówno wnioskodawca, jak też jego matka uzyskują stałe miesięczne dochody. Matka wnioskodawcy uzyskuje świadczenie emerytalne, natomiast wnioskodawca zajmuje się hodowlą bydła i sprzedażą mleka. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż otrzymuje on regularnie wpływy z tego tytułu. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06).
Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku".
Należało mieć również na uwadze to, że wnioskodawca posiada nieruchomości, w tym rolne, budynki gospodarcze, sprzęt rolniczy, a zatem majątek o znacznej wartości. Należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13).
W końcu należało zauważyć, iż wnioskodawca oświadczył, że ponosi wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego, a także na telefon (w wysokości około 100 zł). Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Omawiane wydatki nie mogę być uznane za niezbędne dla utrzymania. Należy przy tym mieć na uwadze to, iż Skarżący korzysta z pomocy finansowej związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (płatności na 2013 r. w wysokości 4.552,07 zł), która ze swej istoty przeznaczona jest na związane z tym wydatki. W powyższym kontekście należało mieć na uwadze to, iż wysokość wpisu należnego w sprawie (100 zł), nie może być – jak to się przyjmuje w orzecznictwie – obojętna dla oceny kondycji finansowej strony i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08).
Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe
Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.