Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 31 maja 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. (dalej: organ I instancji lub Wójt) z 6 kwietnia 2023 r. w sprawie odmowy przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką E. K..
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:
M. K.(dalej: strona, skarżąca) w dniu 20 października 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką E. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności wydanym do 31.08.2023 r.
Odmawiając wnioskowanego świadczenia, organ I instancji przedstawił tok postępowania i powołał przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390). Podał, że sprawę rozpoznaje po raz trzeci. Wskazał, iż skarżąca ma 42 lata, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie posiada gospodarstwa rolnego, nie pracuje zawodowo, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, sprawuje stałą opiekę nad matką, nadal z nią mieszka oraz z 10- letnią córką K., prowadzą odrębne gospodarstwo domowe.
Dalej opisał charakter sprawowanej opieki wnioskodawczyni nad niepełnosprawną matką. Dodał, iż E. K. ma jeszcze pięcioro dzieci, ale skarżąca jako jedyna sprawuje opiekę nad swoją matką, dba o nią jak tylko potrafi. Ze względu na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji odmówił jednak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od tej decyzji strona wskazała, że Wójt ponownie odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie została spełniona przesłanka dotycząca powstania niepełnosprawności jej mamy. Podała, że mama ze względu na wiek, ograniczoną zdolność ruchową wymaga pomocy drugiej osoby. Porusza się wyłącznie z jej pomocą lub balkonika. Skarżąca rano pomaga mamie dojść do łazienki, w porannej toalecie, ubieraniu, co zajmuje około 30 minut. Następnie przygotowuje śniadanie, podaje leki, robi pomiar cukru i ciśnienia. Około godz. 11.00 przygotowuje obiad i karmi matkę, co zajmuje jej około 2,5 godziny, podaje leki, mierzy cukier i ciśnienie.
Następnie skarżąca sprząta, pierze, prasuje, około godz. 17,00 podaje podwieczorek, około godz. 19.00 szykuje kolację, następnie pomaga przy kąpieli, podaje leki. Do obowiązków skarżącej należy również umawianie wizyt lekarskich, wykupowanie recept, robienie zakupów, palenie w piecu oraz wykonywanie wszystkich innych czynności niezbędnych do życia codziennego. Rodzeństwo nie może sprawować opieki nad matką, dlatego zdana jest wyłącznie na pomoc skarżącej.
Kolegium zaskarżoną i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiło na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania. Podniosło następnie, że 20.10.2022 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. K., która jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 31.08.2022 r. (nr [...]), zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31.08.2023 r. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19.07.2022 r., nie można jednak ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.
Kolegium zaznaczyło, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez organ odwoławczy, który dwukrotnie uchylił decyzje organu
I instancji odmawiające skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania ze wskazaniem w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. Koniecznym okazało się bowiem wyjaśnienie, czy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, czy też jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a także wyjaśnienie, czy pozostałe dzieci E. K.(rodzeństwo skarżącej) mogą osobiście lub za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić jej opiekę. Kolegium zaleciło jednocześnie organowi I instancji, aby ponownie rozpoznając sprawę podjął rozstrzygnięcie z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w sposób niekonstytucyjny różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Odnosząc się następnie do meritum wskazało, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003r.
o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: ustawa, u.ś.r.).
Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż w świetle wyroku TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wskazało, iż sądy podkreślają, że bezczynność ustawodawcy niewykonującego zaleceń Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyżej powołanym wyroku, tj. brak nowelizacji lub uchylenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywołała skutek w postaci braku ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu.
Z tych względów SKO, akceptując w pełni stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych uznało, że nie ma znaczenia w sprawie, w jakim wieku powstała niepełnosprawność E. K..
Następnie podało, że z akt sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego z 2.11.2023 r. (powinno być 2.11.2022 r. – dopisek Sądu) i złożonych oświadczeń wynika, że skarżąca mieszka z 10-letnią córką i matką, prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. E.K.zajmuje jeden pokój, skarżąca z córką dwa pozostałe, kuchnię i łazienkę mają wspólne. Skarżąca utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych i dobrowolnych alimentów otrzymywanych na córkę, a jej matka z emerytury. Skarżąca, w dniu 19.10.2022 r. oświadczyła, że matka porusza się za pomocą balkonika. Matka wstaje o godz. 7,00. Skarżąca pomaga jej zrobić poranną toaletę, ubrać się, przygotowuje śniadanie, po którym matka odpoczywa.
W międzyczasie skarżąca zajmuje się domem, sprząta, prasuje. W południe przygotowuje obiad. Po obiedzie (jeśli jest ładna pogoda) idą na krótki spacer po tarasie. Po obiedzie matka odpoczywa. Wieczorem pomaga jej umyć się, robi kolację i podaje leki trzy razy dziennie, mierzy ciśnienie i cukier, umawia wizyty u lekarza. Wskazała, że matka wymaga pomocy przy ubieraniu się, myciu, poruszaniu.
W dniu 2.11.2022 r. skarżąca podała, że pomaga matce zrobić toaletę poranną, ubrać się, przygotowuje śniadanie, zajmuje się domem, sprząta, robi obiad. Po obiedzie, jeśli jest ciepło, matka idzie na taras. Wieczorem pomaga jej umyć się, robi kolację, daje leki, trzy razy dziennie mierzy ciśnienie i cukier, umawia wizyty u lekarza. W nocy pomaga dość do łazienki. W dniu 18.01.2023 r. wskazała również te czynności, które wykonuje w związku z opieką.
Kolegium podkreśliło, że nie należy do gestii organu ustalenie zakresu niezbędnej opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną, gdyż wynika on jednoznacznie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ jest natomiast obowiązany ustalić faktyczny zakres sprawowanej opieki, w szczególności z uwzględnieniem przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Znajdujący się w aktach wywiad środowiskowy zawiera informację, że opiekę nad matką sprawuje skarżąca.
Za istotne w rozpoznawanej sprawie uznało regulacje zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższego przepisu, w ocenie Kolegium wynika, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, po drugie na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, oraz po trzecie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Istotne nadto jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania.
W tym kontekście zauważyło, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Odnosząc powyższe do ustaleń faktycznych stwierdziło, że 14.03.2023 r. skarżąca oświadczyła, że jej ostatnie zatrudnienie było w 2013 r. w zakładzie cukierniczym. Po urodzeniu córki nie podjęła pracy, bo córka urodziła się w 6 miesiącu, jej stan zdrowia nie pozwalał na podjęcie zatrudnienia. Obecnie również nie może podjąć zatrudnienia, bo nie pozwala na to stan zdrowia matki. Skoro zatem ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w 2013 r. (10 lat temu), to zdaniem organu odwoławczego nie można przyjąć, że strona zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Brak jest zatem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawną matką.
W takiej sytuacji SKO rozważyło, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Podniosło, iż w rozpoznawanej sprawie ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia stanowi kluczową przesłankę w rozpoznawaniu sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście uznało, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką i jednocześnie niezbędnej dla niej w chwili obecnej, nie wyklucza podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Matka skarżącej, pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności, jest w ocenie Kolegium w miarę samodzielna jeśli chodzi o funkcjonowanie w domu. Nie jest bowiem osobą leżącą, w domu porusza się przy pomocy balkonika lub skarżącej. Co prawda ma trudności w poruszaniu się, bowiem jak zostało ustalone porusza się przy pomocy balkonika, ale jest w miarę samodzielna w przemieszczaniu się w domu. Nie jest też pampersowana, nie wymaga przewijania. Po stronie E. K. nie ma też większych przeszkód, aby sama spożywała posiłki, jak również załatwiała potrzeby fizjologiczne.
Sprawowanie opieki nad nią wymaga niewątpliwie, w ocenie Kolegium, pomocy ze strony skarżącej, niemniej jednak przy prawidłowej organizacji dnia możliwe jest uzyskanie takiego stanu, który pozwoliłby jej na podjęcie zatrudnienia. Jeżeli natomiast chodzi o pranie, to nie należy do czynności codziennych, a nadto również może być wykonywane w godzinach popołudniowych, jak czyni się to w rodzinach osób zatrudnionych. Gotowanie obiadu, czy też robienie śniadania, kolacji również może odbywać się w określonych godzinach dnia nie kolidujących z zatrudnieniem.
Natomiast podawanie matce leków może polegać na ich porcjowaniu w odpowiednie pojemniki, aby mogła ona bez większego trudu zażyć je w odpowiednich porach dnia. Jeśli chodzi natomiast o wizyty lekarskie, to z pewnością nie zachodzi codzienna potrzeba takich wizyt. Wskazało nadto, że osoby pracujące i członkowie rodzin tych osób korzystają z wizyt lekarskich i wówczas dotarcie na wizytę do lekarzy wiąże się albo z koniecznością wzięcia urlopu, albo zaplanowania wykonywanej pracy w taki sposób, aby wyjazd na wizytę do lekarza był możliwy. Z kolei takie czynności, jak realizacja recept, robienie zakupów są to czynności standardowo wykonywane przez osoby pozostające w zatrudnieniu, a więc mogą być wykonywane w godzinach po skończonej pracy. Podobnie oceniło potrzebę pomocy skarżącej przy kąpieli matki, która to czynność również może być wykonywana zarówno w godzinach po skończonej pracy, jak też w dni wolne od pracy.
Reasumując wywiodło, że konieczność wykonywania niektórych czynności, które wykonuje skarżąca, a mianowicie zakupy, wizyty lekarskie, realizacja recept, przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie nie są czynnościami uniemożliwiającymi skarżącej podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wyżej wskazano, czynności te mogą być wykonane w dowolnym czasie, a nadto czynności te w większości związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykluczają więc podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest oczywiste, skoro większość pracujących osób zarówno pracuje, jak też prowadzi gospodarstwo domowe. Wówczas po zakończeniu pracy wykonują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego poprzez odpowiednią ich organizację.
Obowiązki związane z wykonywaniem przez skarżącą opieki nad matką można więc określić jako jej pomoc niepełnosprawnej matce. Nie wyklucza to zaś podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zauważyło, że ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił również takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, umowa o dzieło). Analiza treści przepisów cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie.
W takich sytuacjach wykluczona jest faktycznie aktywność zawodowa osoby sprawującej opiekę i dlatego taka osoba otrzymuje wsparcie w formie świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji, zdaniem Kolegium w sprawie nie wystąpiła przesłanka określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, tj. konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania tej opieki. Zdaniem Kolegium, przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Z taką sytuacją nie mamy zaś do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Podniosło także, iż nie powinno ulegać wątpliwości, że intencją ustawodawcy było, aby poprzez świadczenie pielęgnacyjne nieść pomoc tym osobom, które rzeczywiście nie mogą pracować, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W żadnym wypadku, regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. O kolizji między możliwością sprawowania opieki, a aktywnością zawodową można mówić wyłącznie wówczas, gdy zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy. Większość z czynności wymienionych w wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu skarżącej nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącej (pranie, pomoc w kąpieli i ubieraniu się, zakupy, wykupienie recepty, wizyty lekarskie, sprzątanie, przygotowanie posiłków). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zakupy, wizyty lekarskie, wykupienie recept). Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy balkonika, proste czynności higieny osobistej również wykonuje samodzielnie, ewentualnie z pomocą córki.
Nie wymaga czynności pielęgnacyjnych, a jedynie pomocy i nadzoru w wykonywaniu niektórych z nich. Zakres samodzielności jej matki, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Podniosło, iż nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, codzienne, ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Podobnie, nawiązując do orzecznictwa należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka.
Dodało, iż w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz wyłącznie do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stała, długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).
Podniosło, iż fakt, że skarżąca dba o gospodarstwo domowe matki, ale również i swoje oraz 10-letniej córki nie oznacza, że nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zarobkowania, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium nie zakwestionowało osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką, ale stwierdziło, że nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej. To zaś oznacza, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącej o braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką.
Zdaniem Kolegium, skarżąca pomaga swojej matce, ale świadczona przez nią opieka nad nią jest pomocą w codziennym funkcjonowaniu i nie można tego nazwać stałą, całodobową opieką, a jej zakres umożliwia skarżącej bycie aktywną zawodowo. Zarówno zakres tej opieki i wykonywanie niektórych czynności samodzielnie przez jej niepełnosprawną matkę wskazują na to, że skarżąca może podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną i ma ono zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, zajmująca się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia jakiejkolwiek pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Końcowo SKO zauważyło, że skarżąca ma pięcioro rodzeństwa. Jej siostry – J. B., H. J., M. K.pracują, J.T. przebywa na zasiłku wychowawczym (nie utrzymuje kontaktów z rodziną), brat N. K. przebywa w domu opieki społecznej w J.. J.B.(lat 51) mieszka w C. W. (w tej samej gminie), pracuje zawodowo. W dniu 28.03.2023 r. podała, że z nią i jej mężem mieszka 90-letnia teściowa, którą obydwoje się zajmują, opiekują się nią na zmianę. Jednakże zauważyło, że skoro J. B. opiekuje się swoją teściową, wobec której nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, to tym bardziej powinna włączyć się w opiekę nad niepełnosprawną matką. M. K. mieszka w P., pracuje w systemie 3-zmianowym, odwiedza matkę w weekendy, umawia wizyty lekarskie.
Z podanych względów, wszystkie zarzuty odwołania Kolegium uznało za nieuzasadnione.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz przyznanie świadczenia objętego niniejszym postępowaniem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do SKO do ponownego rozpoznania, decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację, polegającą na uznaniu, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawną matką E. K. nie pozwala na przyjęcie, że opieka ta pozbawia skarżącą możliwości podjęcia zatrudnienia, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego należy wyciągnąć wniosek przeciwny.
Zdaniem skarżącej SKO w sposób wadliwy przyjęło, że zakres sprawowanej opieki nad matką jest niewystarczający do wypełnienia ww. przesłanki z ustawy. SKO pominęło np., że E. K. wymaga opieki w zasadzie całodobowej, nawet jeżeli czynności związane z tą opieką nie są wykonywane przez stronę w sposób nieprzerwany. SKO nie wzięło pod uwagę chociażby tego, że musi pomagać mamie w toalecie, co wskazywała we wcześniejszych odwołaniach. Nie jest przecież możliwe przewidzenie godzin, w jakich osoba niepełnosprawna będzie musiała wykonać czynności fizjologiczne, a mama wymaga pomocy strony w tym, ponieważ, pomimo tego, że w jakimś zakresie może poruszać się sama z balkonikiem, to do toalety sama nic może dotrzeć i wymaga w tym mojej pomocy.
Również wiele innych czynności nie da się wykonać "na zapas" jak zdaje się twierdzić SKO. Sam obiad można przygotować wcześniej, ale mamie trzeba podać często inne posiłki o różnych godzinach, w miarę potrzeb. Podobnie jest z piciem. Z tego względu jest do dyspozycji mamy w zasadzie przez całą dobę, nawet jeśli w danej chwili nie wykonuje na jej rzecz żadnych czynności. W zasadzie codziennie mama prosi o pomoc w czynnościach, których zaplanować wcześniej nie sposób. Z tego względu nie można jej zostawić samej na taki czas, który pozwoliłby podjąć stronie jakiekolwiek zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze.
Na potwierdzenie swoich argumentów skarżąca wskazała na tezy z wyroków WSA w Gdańsku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1085/22 oraz WSA w Białymstoku z 30.04.20r., sygn. akt II SA/Bk 133/20 dodając, że istotnie fakt, że mama wymaga stałej lub długotrwałej opieki wynika wprost z orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, natomiast fakt, że to strona tą opiekę sprawuje jest niekwestionowany w sprawie.
W odpowiedzi na skargę, SKO wystąpiło o oddalenie skargi wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo, co uzasadnia uwzględnienie skargi.
Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium odmówiło przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na niewykazanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a roztoczeniem opieki na niepełnosprawną matką.
Analiza powyższego przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęło się, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20).
W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznały jednakże, że stan podopiecznej skarżącej ani zakres czynności podejmowanych w ramach opieki przez skarżącą nie powodują, że sprawowana opieka wyklucza możliwość podjęcia nawet częściowego zatrudnienia.
W tych okolicznościach, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji konieczne jest rozstrzygnięcie kwestii, czy organ odwoławczy w prawidłowy sposób ocenił, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Tym samym Sąd uznał za konieczne dokonanie w tym kontekście oceny, czy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prawidłowo przyjęto, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawną matką.
Ustalenie powyższego związku powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego, kształtujących postępowanie dowodowe w sprawie. Organ odwoławczy nie może przy tym zapominać, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy, wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym tej racji odmówił (art. 80 k.p.a.). Obowiązek prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena ta winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego, opierać się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, uwzględniać całokształt materiału dowodowego.
Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem przedstawionych podstawowych zasad postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał w pełni powyższym obowiązkom.
Za słuszne należy uznać stanowisko, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ma zastosowanie wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż zarówno moralny jak i prawny obowiązek sprawowania takiej opieki istnieje niezależnie od przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). Musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką. Brak wskazanego związku wyklucza możliwość przyznania świadczenia, przez co obowiązkiem organu administracji jest ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej.
Poza sporem w sprawie jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką E. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 31 sierpnia 2022 r., wydanym na okres do 31 sierpnia 2023r. Skarżąca nie pracuje zawodowo, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, sprawuje stałą opiekę nad matką, mieszka z matką oraz z 10- letnią córką K., z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Jednocześnie z wywiadu środowiskowego z 2 listopada 2022 r. i złożonych oświadczeń wynika, że matka skarżącej porusza się za pomocą balkonika i przy pomocy skarżącej. Potrzebuje pomocy przy dojściu do toalety. Matka skarżącej wstaje o godz. 7,00. Skarżąca pomaga jej zrobić poranną toaletę, ubrać się, przygotowuje śniadanie, po którym matka odpoczywa. W tym czasie skarżąca zajmuje się domem, sprząta, prasuje. W południe przygotowuje obiad. Po obiedzie (jeśli jest ładna pogoda) idą na krótki spacer po tarasie. Po obiedzie matka odpoczywa. Wieczorem pomaga jej umyć się, robi kolację. Podaje leki trzy razy dziennie, mierzy ciśnienie i cukier, umawia wizyty u lekarza. Wskazała, że matka wymaga pomocy przy ubieraniu się, myciu, poruszaniu. Skarżąca podała także, iż matka wymaga stałej całodobowej opieki, ponieważ jest osoba niesamodzielną i wymaga pomocy przy wszystkich czynnościach. W związku ze stanem zdrowia matki skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, ponieważ sprawuje całodobową opiekę nad matką.
Przytaczając powyższe okoliczności SKO uznało, że sprawowany przez skarżącą zakres opieki nie świadczy o bezpośrednim związku z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką w niezbędnych obecnie zakresie, nie wyklucza podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Kolegium wskazało bowiem, iż matka skarżącej pomimo znacznego stopnia niepełnosprawności jest w miarę samodzielna, jeśli chodzi o funkcjonowanie w domu, poruszanie się po domu, nie ma też większych przeszkód, aby sama spożywała posiłki i załatwiała potrzeby fizjologiczne. W ocenie Kolegium sprawowanie opieki nad matką, przy prawidłowej organizacji dnia, umożliwiłoby uzyskanie takiego stanu, który pozwoliły na podjęcie zatrudnienia i funkcjonowanie w sposób, w jaki ma to miejsce w rodzinach osób zatrudnionych.
W ocenie Sądu jednak wniosek ten nie jest uprawniony. O niespełnieniu wskazanej przesłanki nie może świadczyć fakt, że tego rodzaju czynności wykonują również z powodzeniem osoby pracujące. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy nie zawiera żadnych szczególnych wymogów co do treści sprawowanej opieki, przez co w rozumieniu powyższego przepisu opieka ta może polegać również na udzielaniu osobie niepełnosprawnej pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Istotne jest jedynie, czy wykonywanie tych czynności uniemożliwia opiekunowi podjęcie pracy zarobkowej, co każdorazowo podlega ustaleniu w postępowaniu. Zdaniem Kolegium wskazane w wywiadzie środowiskowym czynności opiekuńcze nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby strona przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Nadto, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy nie wymaga również, aby opieka sprawowana była nieustannie, bez przerwy i przez całą dobę. Wymóg sprawowania opieki nie został przez ustawodawcę powiązany z jakimkolwiek zakresem godzinowym, w jakim opieka miałaby być sprawowana. Sposób jej sprawowania jest bowiem w każdym przypadku uzależniony od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej i związanych z tym jej indywidualnych potrzeb. W orzecznictwie wskazuje się natomiast, że mając na uwadze cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego przyjąć należy, że punkt ciężkości leży w stałości opieki nad niepełnosprawnym, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie, w takim znaczeniu, że opiekun musi stale pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając mu pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).
Takie zaś okoliczności mają miejsce w realiach niniejszej sprawy. Z całokształtu materiału dowodowego wynika, że poza faktycznie wykonywaną opieką, wskazaną w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym i złożonych oświadczeniach, skarżąca wykazuje również stałą gotowość do udzielania matce pomocy, w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia. W ocenie Sądu, czynności faktycznie wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki w połączeniu z permanentnym stanem gotowości do niesienia pomocy, który skarżąca deklaruje wobec niepełnosprawnej matki łącznie stanowią przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej.
Przyjęcie przez organ odwoławczy jakoby z materiału dowodowego wynikało, że nie występuje związek między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką jest nie do pogodzenia z ustaleniami co do zakresu opieki, jakie przytoczył sam organ. Wynika z nich, że skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu, jak m.in. korzystanie z toalety i spożywanie posiłków, co wymaga stałej obecności i dyspozycyjności opiekuna, dla godnego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej. Sposób sprawowania opieki przez skarżącą nad jej niepełnosprawną matką realizuje wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, której matka skarżącej wymaga.
Z tych względów, Sąd uznał skargę za zasadną, gdyż organ odwoławczy nie dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego i wydał decyzję z naruszeniem art. 80 k.p.a., które doprowadziło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Podnieść jednocześnie wypada, iż w wyroku z 23 listopada 2021 r., sygn. akt
I OSK 786/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W niniejszej zaś sprawie bezspornie zakres sprawowanej przez skarżącą opieki powoduje faktyczny brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy w jakimkolwiek zakresie.
Jednocześnie z akt nie wynika, aby w czasie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zachodziły inne - niż sprawowana opieka - obiektywne przeszkody do podjęcia przez nią zatrudnienia.
Nie ma zatem w tym kontekście istotnego znaczenia, że skarżąca pozostawała w zatrudnieniu przed dziesięcioma laty, licząc od daty ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności jej matki. Istotne znaczenie miało bowiem w tej sprawie jedynie ustalenie czy aktualnie, tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a ten fakt – w ocenie Sądu – nie budzi wątpliwości.
W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że aktualnie jest gotowa do zatrudnienia, jednak nie podejmuje go właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1194/22).
Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia.
Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.
Wskazać jednocześnie należy, iż nie budzi wątpliwości Sądu stanowisko SKO zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie braku zastosowania w tej sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uzależniającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności u osoby nad którą opieka jest sprawowana z uwagi na wyrok TK (K 38/13).
Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w niniejszym wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium weźmie pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego między zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką. Swoje stanowisko w sprawie organ uzasadni zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z treścią art. 119 § 2 p.p.s.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji wyroku.