Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 marca 2022 r., II SA/Lu 50/22 oddalił skargę E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła E. K., zaskarżając wyrok w całości w zarzucając naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od dnia 1 lipca 2021 r.
W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Analiza okoliczności sprawy, a w szczególności treść zarzutu kasacyjnego wskazuje, iż kontrowersja na obecnym etapie postępowania ogranicza się do kwestii określenie daty początkowej należnego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku ze zbiegiem prawa do tegoż świadczenia z prawem do emerytury organ odwoławczy prawo to przyznał od początku miesiąca, w którym skarżąca przedłożyła organowi decyzję ZUS zawieszającą wypłatę emerytury, tj. od dnia 1 listopada 2021 r. Stanowisko to zostało zaakceptowane zaskarżonym wyrokiem. Skarżąca natomiast uważa, iż świadczenie pielęgnacyjne winno zostać jej przyznane od początku miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 lipca 2021 r. W powyższym sporze prawnym rację należy przyznać organowi odwoławczemu i Sądowi I instancji.
W skardze kasacyjnej nie jest kwestionowane, iż skarżąca w dniu [...] października 2021 r. złożyła w organie I instancji decyzję ZUS zawieszającą wypłatę świadczenia emerytalnego od dnia 1 listopada 2021 r. Okoliczność ta, co wynika z motywów decyzji odwoławczej, usunęła przeszkodę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia wstrzymania wypłaty emerytury. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest zapatrywanie, że w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do świadczenia emerytalnego, z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 95 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), dalej jako "u.e.r.FUS"; wynika norma prawna wskazująca, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, ma możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Swój wybór osoba ta może zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury w trybie art. 103 ust. 3 u.e.r.FUS. Świadczenie rentowe jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jego zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty wynikająca z powyższego przepisu winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczeń emerytalno-rentowych lecz z ich realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK 2918/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji, tak długo jak pobierane jest świadczenie emerytalno-rentowe występuje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo strony do wyboru innego świadczenia niż to, które jest jej aktualnie wypłacane, urzeczywistnia się w momencie zaniechania pobierania drugiego ze zbiegający się świadczeń.
Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Moment, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych oznacza początek miesiąca, w którym spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne, a jednocześnie nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty i eliminuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to prawo do tegoż świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona zaniecha pobierania świadczenia emerytalnego wskutek decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty.
Należy uznać, iż wówczas wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 u.ś.r., bowiem w tym momencie usunięta została ostatnia przesłanka tamująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., I OSK 209/21; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022 r., I OSK 1590/21; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2022 r., I OSK 1970/21; wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., I OSK 2312/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie strona nie może żądać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprzed daty zawieszenia wypłaty emerytury i to bez względu na powody wcześniejszego niewstrzymania jej pobierania. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. jakkolwiek ma procesowy charakter, to reguluje także materialne prawo strony, określając m.in. moment początkowy prawa do świadczeń rodzinnych.
W sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń emerytalno-rentowych, okoliczności i przyczyny wcześniejszego niezłożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w tym także ewentualny brak winy strony w tym zakresie, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 15 października 2021 r., I OSK 642/21; wyrok NSA z dnia 3 września 2021 r., I OSK 207/19; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., I OSK 1315/21; wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., I OSK 2312/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.