Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 2222/15

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 7/12 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. M. B., reprezentowany przez radcę prawnego, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania wskazano art. 271 pkt 1 i 2, art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). W związku z powyższym M. B. wniósł o uchylenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 736/13 oraz poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 7/12 a także rozpoznanie sprawy ze skargi J. B. i umorzenie postępowań przed sądami obydwu instancji z uwagi na ich bezprzedmiotowość. Jednocześnie domagał się zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

NSA postanowieniem z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2222/15 odrzucił skargę o wznowienie postępowania.

Od tego postanowienia skarżący wniósł skargę kasacyjną. Zarzucił naruszenie:

W trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił sądowi orzekającemu naruszenie: art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78, art. 175 ust. l, art. 176, art. 184 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sądu polegające na przeprowadzeniu merytorycznego badania podstaw skargi na etapie przeznaczonym do badania warunków formalnych, co doprowadziło do uniemożliwienia dokonania pogłębionej analizy zarzutów skargi w sytuacji, gdy warunki formalne zostały przez skarżącego spełnione i wymagały przyjęcia skargi do rozpoznania.

Zarzucił też sądowi orzekającemu naruszenie:

1. 1. art. 280 p.p.s.a. w zw. z art. 281 p.p.s.a. poprzez nietrafne zastosowanie, polegające na przeprowadzeniu merytorycznego badania podstaw skargi o wznowienie na posiedzeniu niejawnym i odrzucenie skargi w sytuacji, gdy zgodnie z przytoczonymi przepisami winno nastąpić najpierw wyłącznie badanie warunków formalnych skargi, a rozpoznanie skargi winno nastąpić podczas rozprawy;
2. 2. art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 264 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez ignorowanie uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, I OPS 10/09 z dnia 26 października 2009 r., wydanej w celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywoływało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych;
3. 3. art. 33 § 1 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie, że J. B. jest uczestnikiem postępowania, co spowodowało nieprawidłowe określenie kręgu uczestników postępowania wznowieniowego. Do powyższego uchybienia doszło mimo, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygnaturze akt I OSK 736/13 toczyło się ze skargi kasacyjnej J. B., a dodatkowo, J. B. przed wydaniem postanowienia z dnia [...] listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi M. B. o wznowienie postępowania wniósł o dopuszczenie do udziału w sprawie ze skargi M. B. pod sygnaturą akt I OSK 2222/15.
4. 4. art. 33 § 2 p.p.s.a. poprzez nie rozpoznanie merytoryczne wniosku J. B. o dopuszczenie do udziału w sprawie przed wydaniem postanowienia z dnia [...] listopada 2015 r. o odrzuceniu skargi M. B. o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt I OSK 2222/15, art. 243 i n. p.p.s.a. poprzez nie rozpoznanie wniosku M. B. złożonego przy skardze o wznowienie postępowania o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu I OSK 2222/15 i ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa i wydanie w dniu 6 listopada 2015 r. postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania,
5. 5. art. 243 i n. p.p.s.a. poprzez nie rozpoznanie wniosku J. B. z dnia [...] października 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu I OSK 2222/15 i ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika na koszt Skarbu Państwa i wydanie w dniu 6 listopada 2015 r. postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania,
6. 6. art. 111 § 1 p.p.s.a. poprzez nie połączenie z urzędu, do wspólnego rozpoznania, skarg o wznowienie postępowania, wniesionych przez J. B. i M. B., mimo że skargi dotyczyły tej samej sprawy administracyjnej, względnie
7. 7. w przypadku uznania przez Sąd braku podstaw do połączenia spraw w trybie art. 111 § 1 p.p.s.a., zarzucam naruszenie art. 111 § 2 p.p.s.a. poprzez pominięcie wniosków J. B. oraz M. B. z [...] października 2015 r. o połączenie do wspólnego rozpoznania postępowania ze skargi J. B., I OSK 2633/15 i postępowania prowadzonego ze skargi M. B., I OSK 2222/15 o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r., I OSK 736/13.

Sądowi rozpoznającemu skargę o wznowienie postępowania zarzucił:

1. 1. przedwczesne uznanie, to jest przed zakończeniem postępowania wyjaśniającego, że wniosek o wyłączenie sędziego był oparty o art. 19 p.p.s.a.
2. 2. brak uznania, że J. B. występuje w sprawie jako uczestnik postępowania, co z racji charakteru uprawnień (współwłasność spadku w częściach idealnych) prowadziło do pozbawienia strony prawa do sądu.
3. 3. błędne wnioskowanie, to jest przyjęcie przez Sąd, że "Na tym etapie badania skargi nie jest natomiast dopuszczalne badanie trafności podstaw wznowienia postępowania." przy jednoczesnym stwierdzeniu, że "Sąd odrzuca skargę o wznowienie postępowania (...) gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia."
4. 4. Jedynie pozorne rozpoznanie zarzutów skargi o wznowienie (poprzestanie wyłącznie na omówieniu zarzutu nieprawidłowego składu orzekającego czy też pozbawienia strony możliwości działania);
5. 5. Nie rozpoznanie zarzutów skargi, w tym zarzutu oparcia wyroku na faktach, które nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach;
6. 6. Nie rozpoznanie wniosków zawartych w skardze, w tym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz o wstrzymanie postępowania z niniejszej skargi, na podstawie art. 89 zdanie drugie p.p.s.a., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania M. B. od zarządzenia Sędziego z dnia 27 maja 2015 r., oddalającego wniosek z dnia [...] maja 2015 r. o uzupełnienie i sprostowanie protokołu z rozprawy z dnia 16 kwietnia 2015 r.

Wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie z opłaty od skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. W związku z tym trzeba stwierdzić, że skarga kasacyjna przysługuje od ściśle wskazanych w art. 173 p.p.s.a. orzeczeń. Są to orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych. Nie ma natomiast możliwości zaskarżenia orzeczenia NSA, gdyż są one prawomocne od chwili ogłoszenia. Nie przysługuje zatem od nich jakikolwiek środek odwoławczy. Skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia NSA podlegać musi odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Nie zmienia tego stanowiska podnoszona przez stronę konieczność umożliwienia zaskarżenia postanowienia NSA o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym przysługującym w ściśle określonych sytuacjach. Nie jest ona zatem typowym rozwiązaniem, wobec którego przewidziano ocenę dwuinstancyjną. Ustawa nie przewiduje zatem trybu kwestionowania postanowienia NSA o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Ponadto, ustawodawca, dokonując w ostatnim czasie znacznej nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dostrzegł potrzeby umożliwienia stronie zaskarżenia tego typu orzeczeń.

Ponadto wskazać trzeba, że badanie występowania podstaw wznowienia nie odbywa się dopiero na rozprawie. Ma ono miejsce także na posiedzeniu niejawnym, choć cechuje się nieco innym charakterem. Sąd sprawdza na posiedzeniu niejawnym, czy strona wskazała na przesłanki wznowienia postępowania, czy mieszczą się one w katalogu dopuszczalnych podstaw wznowienia określonych przepisami prawa oraz czy mają one charakter realny – czy mogły zajść w sprawie. Badanie podstaw wznowienia na rozprawie odnosi się bardziej do ich trafności merytorycznej. Ocena podstaw wznowieniowych na posiedzeniu niejawnym w praktyce może sprowadzać się de facto do oceny ich trafności – gdy ze wskazania tych podstaw i uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wynika, że nie miały one charakteru realnego w sprawie (pomimo wskazania nie zachodzą w sprawie te okoliczności, które ustawa określa jako przesłanki wznowienia postępowania).

Zgodnie bowiem z art. 280 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Zgodnie zaś z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Zgodnie z tymi przepisami badanie podstaw wznowienia postępowania odbywa się zatem dwukrotnie. Wystąpienie podstaw wznowienia jest warunkiem formalnym dopuszczenia skargi. Sąd ma zatem prawo i obowiązek badać wskazanie przesłanek wznowienia i realność ich wystąpienia na posiedzeniu niejawnym.

Głównym problemem prawnym w sprawie, przesądzającym o odrzuceniu skargi kasacyjnej, było jednakże to, że przedmiotem skargi kasacyjnej skarżący uczynił postanowienie NSA. Jak wskazał NSA rozpoznający tę sprawę, brak jest podstaw do kwestionowania prawomocnych postanowień NSA, toteż skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 180 p.p.s.a. w związku z art. 178 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną.