Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 lutego 2015 r. sygn. IV SA/Wa1629/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T.O. i A.O. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego terenu.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., działając na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.), nakazał T.O. i A.O., właścicielom działki nr ew. [...] w obrębie K., gmina S., podjęcie niezbędnych czynności w celu przywrócenia stanu poprzedniego poprzez usunięcie całej warstwy nawiezionego żwiru i ziemi z wymienionego terenu działki do poziomu gruntu macierzystego oraz wykonanie dwóch oczek wodnych dla płazów pod nadzorem pracownika W. Parku Narodowego, ustalając termin realizacji ww. zadania do dnia 30 listopada 2011 r.
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] września 2012 r. w wyniku rozpatrzenia odwołania T.O. i A.O. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania nakazanych robót, ustalając nowy termin (do dnia 30 listopada 2012 r.), natomiast w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że na terenie działki nr ew. [...] w obrębie K., gmina S., zostały przeprowadzone prace ziemne polegające na nawiezieniu warstwy ziemi i żwiru, co doprowadziło do zniszczenia znajdującego się na tym terenie mokradła, które stanowiło siedlisko kilku gatunków roślin i zwierząt objętych ochroną ścisłą (wawrzynka wilczełyko Dapbne mezereum, kukułki krwistej Dactylorhizą incarnata, kumaka nizinnego, żaby moczarowej Rana arvalis, żaby trawnej Rana temporaria, żaby jeziorkowej Rana lessonae, ropuchy szarej Bufo bufo).
Ponadto w sąsiedztwie wymienionej działki znajduje się kilka typów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, tj. łęg olszowo-jesionowy (Circaeo-Alnetum, kod 91E0-3) w odległości ok. 100 m, bór sosnowy bagienny (Vaccinio ídiginosi-Vinetum, kod 91D0) w odległości 140 m. Oprócz tego, w odległości 55 m na wschód od tego terenu zlokalizowany jest zbiornik dystroficzny S. II, stanowiący siedlisko przyrodnicze - naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne (kod 3160), otoczony mszanem o charakterze torfowiska przejściowego (kod 7140-1) z elementami torfowiska wysokiego (kod 7110, siedlisko priorytetowe), a w odległości 150 m położony jest kolejny zbiornik dystroficzny, S.I. Wszystkie wymienione siedliska stanowią przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 [...]. Organ odwoławczy wskazał, że teren analizowanej działki przed podjęciem robót ziemnych, na której występował kumak nizinny, stanowił typowe siedlisko tego gatunku z uwagi na podmokły obszar (mokradło) z bujną roślinnością hydrofilną.
Nawiezienie na ten teren warstwy ziemi i żwiru spowodowało całkowite zniszczenie tego ekosystemu, a tym samym fragmentu siedliska gatunku chronionego w obszarze Natura 2000. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wskazał, że ocenę Dyrektora Wigierskiego Parku Narodowego o występowaniu na tym terenie i w jego otoczeniu cennych gatunków i siedlisk przyrodniczych potwierdził w swojej opinii biegły sądowy dr inż. Władysław Kasjanowicz, którego zdaniem działania poczynione na działce nr ew. 505/1 w obrębie Krzywe spowodowały istotną szkodę dla środowiska naturalnego.
W wyniku rozpoznania skargi T.O. i A.O. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2797/12 uchylił powyższą decyzję organu odwoławczego i utrzymaną nią w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2011 r. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżących, w sprawie zostały spełnione przesłanki pozwalające na zastosowanie sankcji wymienionych w art. 37 ustawy o ochronie przyrody. Na terenie działki zostały bowiem przeprowadzone prace ziemne polegające na nawiezieniu warstwy ziemi i żwiru, co doprowadziło do zniszczenia znajdującego się na tym terenie mokradła, które stanowiło siedlisko chronionego kumaka nizinnego będącego przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Ostoja Wigierska. Bezspornym jest, że na podjęcie tych działań skarżący nie uzyskali zezwolenia, o którym mowa w art. 34 lub decyzji, o której mowa w art. 35a ustawy o ochronie przyrody.
W ocenie Sądu, organy w toku postępowania wykazały również, że podjęte działania należy uznać za mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony ww. obszaru Natura 2000 W ocenie Sądu, przywrócenie stanu poprzedniego terenu przedmiotowej działki to przywrócenie na niej zasypanego mokradła. Natomiast wykonanie dwóch oczek wodnych dla płazów o określonych parametrach nie jest przywróceniem stanu poprzedniego terenu, gdyż na tym terenie takie oczka wodne nie występowały. Zatem organy w tym zakresie przekroczył dyspozycję art. 37 ustawy o ochronie przyrody, co stanowiło przyczynę uchylenia decyzji organów obu instancji. Organy ponownie rozpoznając sprawę powinny ustalić zakres czynności w celu przywrócenia poprzedniego stanu terenu przedmiotowej działki odpowiadający dyspozycji art. 37 ustawy o ochronie przyrody.
Ponownie rozpoznając sprawę Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku decyzją z dnia 18 września 2013 r. nakazał T.O. i A.O. podjęcie niezbędnych czynności w celu przywrócenia stanu poprzedniego terenu działki nr ew. [...] poprzez: 1) usunięcie całej warstwy nawiezionego żwiru i ziemi do poziomu gruntu macierzystego, 2) wykonanie zaleconych działań pod nadzorem pracownika Wigierskiego Parku Narodowego w terminie do dnia 30 listopada 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ oparł się na ustaleniach przyjętych w poprzednim rozstrzygnięciu, przyjmując, że usunięcie nawiezionego żwiru i ziemi do poziomu gruntu macierzystego pozwoli na odtworzenie stosunków wodnych na terenie działki, a tym samym w dalszej perspektywie na odtworzenie siedliska dogodnego dla bytowania kumaka nizinnego.
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] maja 2014 r. uchylił decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Białymstoku w części dotyczącej obowiązku wykonania zaleconych działań pod nadzorem pracownika Wigierskiego Parku Narodowego i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie oraz uchylił zaskarżoną decyzję w odniesieniu do ustalonego terminu wykonania prac, orzekając na nowo w ten sposób, że nieprzekraczalny termin wykonania działań naprawczych został ustalony na dzień 30 września 2014 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w uzasadnieniu decyzji, odwołując się do dyspozycji art. 153 p.p.s.a., wskazał, że przesłanki wydania decyzji wynikały z oceny Sądu wskazującej na wystąpienie w sprawie przesłanek do zastosowania art. 37 ustawy o ochronie przyrody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wypowiedział się już bowiem o tym, że działania podjęte przez skarżących należało uznać za mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 oraz że zostały one podjęte bez uzyskania stosownego zezwolenia.
W odniesieniu do zakresu nałożonych działań naprawczych organ odwoławczy podał, że usunięcie nawiezionego żwiru i ziemi do gruntu macierzystego jest koniecznym i zarazem wystarczającym warunkiem dla odtworzenia się stosunków wodnych na terenie działki nr ew. [...], nie zachodziła przy tym podstawa, by te czynności odtworzeniowe musiały odbywać się w obecności pracownika Wigierskiego Parku Narodowego.
Oddalając T.O. i A.O. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że konieczność zastosowania w ustalonym stanie faktycznym normy art. 37 ustawy o ochronie przyrody wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2797/12. Sąd w przywołanym wyroku przede wszystkim nie zakwestionował stanu faktycznego przyjętego przez organy przy wydawaniu poprzednich rozstrzygnięć. Te ustalenia co do stanu nieruchomości przed czynnościami podjętymi przez skarżących polegającymi na nawiezieniu ziemi i żwiru zostały w poprzednich decyzjach oparte na konkretnie wskazanych dowodach. W oparciu o te dowody organy przyjęły, że teren analizowanej działki przed podjęciem robót ziemnych, na której występował kumak nizinny, stanowił typowe siedlisko tego gatunku z uwagi na podmokły obszar (mokradło) z bujną roślinnością hydrofilną.
Nawiezienie na ten teren warstwy ziemi i żwiru spowodowało całkowite zniszczenie tego ekosystemu, a tym samym fragmentu siedliska gatunku chronionego w obszarze Natura 2000. Stanowisko powyższe, iż działanie skarżących wypełniło znamiona czynności opisanych w art. 37 ustawy o ochronie przyrody zostało zaakceptowane przez Sąd w podanym wyżej wyroku, co oznacza, że przyjęcie odmiennej oceny powyższych ustaleń faktycznych jest niedopuszczalne ze względu na treść art. 153 p.p.s.a. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się zatem jedynie do kontroli tego, czy organ administracji uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz ewentualnie oceny nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Odnośnie do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego tego, że organ odwoławczy w osnowie decyzji nie odniósł się do całości rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem wprowadził określone zmiany w rozstrzygnięciu podjętym przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Organ zastosował przywołany przepis literalnie, ponieważ uchylił decyzję w części i w tym zakresie orzekł na nowo, nie wypowiadając się co do tej części decyzji organu pierwszej instancji, którą utrzymał w mocy. Niemniej w procedurze administracyjnej decyzja stanowi całość łącznie z jej uzasadnieniem.
Z uzasadnienia niewątpliwie zaś wynika, że organ odwoławczy w całości zaakceptował rozstrzygnięcie dotyczące nałożonego obowiązku usunięcia warstwy nawiezionego żwiru i ziemi do poziomu gruntu macierzystego działki nr ew. [...]. Z tego powodu nie zostały naruszone przepisy prawa procesowego w stopniu kwalifikowanym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał jednocześnie, że ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1101) wprowadziła zmianę art. 37 ustawy poprzez dodanie ust. 4 w następującym brzmieniu: "4. W przypadku działań, o których mowa w ust. 1 i 2, do których mają jednocześnie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 210), nie prowadzi się postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w ust. 1.". Powyższa regulacja weszła w życie z dniem 5 września 2014 r., a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji, przez co nie mogła ona wpłynąć na uznanie, że w rozpoznawanej sprawie ocena prawna wyrażona na podstawie art. 153 p.p.s.a. w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. przestała mieć moc wiążącą.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli T.O. i A.O., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili naruszenie:
- 1) art. 37 i art. 33 ustawy o ochronie przyrody poprzez błędne zastosowanie, mimo braku przesłanek do wszczęcia postępowania;
- 2) art. 37 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego nieuwzględnienie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie w stosunku do skarżących wydana została decyzja na podstawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku (Dz.U. Nr 75, poz. 493 ze zm.);
- 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego, który organy I i II instancji ustaliły bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny;
- 4) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy I i II instancji przepisów prawa materialnego: art. 37 i art. 33 ustawy o ochronie przyrody a także następujących przepisów postępowania: art. 6, art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 89 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został wydany w oparciu o stan faktyczny, który organy I i II instancji ustaliły bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny. Wynika to między innymi z oparcia się na jedynie trzech pismach (z dnia [...] sierpnia 2010 r. Klubu Przyrodników ze S., pisma z dnia [...] sierpnia 2010 r. Centrum Ochrony Mokradeł oraz pisma Wigierskiego Parku Narodowego z dnia [...] lipca 2010 r.), czy też z niedopuszczenia dowodu z trzeciej opinii biegłego w sytuacji istnienia dwóch przeciwstawnych opinii.
Ponadto Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów dotyczących sposobu ustalenia stanu początkowego. Skarżący wskazali na opinię biegłego M.C.A., w której stwierdzono, że wykonane w 2009 i 2010 roku na terenie działki nr ew.[...] prace ziemne polegające na nawiezieniu żwiru nie spowodowały istotnej szkody w środowisku naturalnym na samej działce ani w terenie do niej przyległym. Na terenie działki jak i na terenach przyległych nie nastąpiło też zachwianie stosunków wodnych. Oznacza to, że zgromadzony materiał dowodowy nie dawał absolutnie podstaw do uznania wystąpienia jakiejkolwiek szkody w środowisku. Nieprawidłowe, zdaniem skarżących, ustalenie, że wystąpiła konieczność zastosowania normy art. 37 ustawy o ochronie przyrody spowodowało nieuzasadnione oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organ I i II instancji wskazanych przepisów procedury administracyjnej.
Skarżący wskazali jednocześnie, że zmiana art. 37 wprowadzona ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw powodowała, że ocena prawna wyrażona w poprzednim wyroku straciła moc wiążącą. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być bowiem wyłączony w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Zważywszy, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom powołanego wyżej przepisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał bowiem podstawę prawną wyroku (art. 151 p.p.s.a.) i wyjaśnił przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. W odniesieniu do przyjętego za podstawę wyroku stanu faktycznego Sąd I instancji w sposób wyczerpujący podał z jakich przyczyn uznał, że podważenie ustaleń faktycznych na jakich oparta była zaskarżona decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2014 r. było w rozpatrywanej sprawie niedopuszczalne. W odniesieniu do tejże kwestii Sądowi I instancji nie można przypisać naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., skoro Sąd w uzasadnieniu wyroku zawarł wniosek, że powyższa kwestia mieści się w zakresie związania Sądu na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym prawomocnym wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2797/12.
Podważenie powyższego stanowiska nie jest możliwe poprzez zakwestionowanie konstrukcyjnej poprawności orzeczenia sądowego, ale wskutek zanegowania zasadności odwołania się w sprawie przez Sąd do dyspozycji art. 153 p.p.s.a. W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie został jednak podniesiony zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., toteż powyższemu stanowisku Sądu wyrażonemu w treści wyroku z formalnego punktu widzenia powinno się przypisać charakter niesporny.
Należy przypomnieć, że Sąd I instancji uznał, iż ocena, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada dyspozycji art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wynikała z wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2797/12, którym tenże Sąd był związany. Ocena ta zawierała w sobie tak akceptację dokonanych przez organy na wcześniejszym etapie postępowania ustaleń faktycznych, jak i ich odniesienie do treści powołanej normy prawnej. Z tego powodu nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd art. 151 i art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 37 i art. 33 ustawy o ochronie przyrody, a także przepisami prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 89 k.p.a.). Pogląd, że w toku postępowania nie zostało udowodnione, by prace ziemne przeprowadzone przez skarżącego na terenie działki nr ew. [...] stanowiły działanie mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 należy bowiem zdecydowanie odrzucić jako sprzeczny z wnioskami, jakie na podstawie art. 153 p.p.s.a. należało w odniesieniu do zaznaczonej kwestii wywieść.
Nie stanowi uzasadnionej podstawy kasacyjnej również zarzut naruszenia art. 37 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody. Stanowisko Sądu I instancji oparte było na stwierdzeniu, że nowelizacja ustawy o ochronie przyrody nie mogła wpłynąć za kierunek kontrolowanego rozstrzygnięcia, albowiem zmiana art. 37 cyt. ustawy polegająca na dodaniu do niego ustępu 4 weszła w życie w dniu 5 września 2014 r., a więc po wydaniu decyzji ostatecznej i zakończeniu postępowania w przedmiocie nakazu przywrócenia przez skarżącego poprzedniego stanu obszaru działki nr ew. [...]. Prawidłowość decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wynikała ze zgodności podjętego rozstrzygnięcia z zastosowanym kryterium zgodności decyzji z prawem, którym – co trafnie przyjął Sąd I instancji - była zgodność decyzji z dnia [...] maja 2014 r. z przepisami ustawy o ochronie przyrody obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej do Sądu decyzji.
Wzgląd na powyższe czyni nieuprawnionym równocześnie pogląd, zgodnie z którym wprowadzona przywołaną wyżej nowelizacją zmiana ustawy o ochronie przyrody prowadziła do wyłączenia w sprawie obowiązku podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. IV SA/Wa 2797/12. Formułując powyższy zarzut, wnoszący skargę kasacyjną trafnie odwołał się do stanowiska, zgodnie z którym ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, który skutkuje tym, że pogląd sądu staje się nieaktualny.
Skarżący nie zwrócił jednak uwagi na to, że chodzi w tym przypadku o taką zmianę stanu prawnego następującą po wydaniu przez sąd wyroku, która może podlegać uwzględnieniu, mając na uwadze reguły kształtowania podstawy prawnej decyzji administracyjnej, przez organ w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. A więc taką zmianę normatywną, która weszła w życie przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji kończącej postępowanie. Późniejsza zmiana prawa ma znaczenie irrelewantne dla prawidłowości decyzji ostatecznej, a jednocześnie zakresu stosowania art. 153 p.p.s.a., chyba że przepisy, które weszły w życie po wydaniu decyzji kontrolowanej przez sąd administracyjny są tego rodzaju, że w danym przypadku nakazują zmodyfikować zasadę ogólną postępowania sądowoadministracyjnego, zgodnie z którą sąd administracyjny ocenia legalność decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty jej wydania.
W rozpoznawanej sprawie ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw takiej regulacji szczególnej nie przewidywała, wobec czego w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji prawidłowo pominął znaczenie jakie dla legalności zaskarżonej decyzji miało wydanie w trybie przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2013 r.
W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.