Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 24 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 37/16

Uzasadnienie

1. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania
2. 1.1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ("SKO", "Kolegium") decyzją z [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z [...]r. nr [...]orzekającą o odmowie A. S. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z nieruchomości, pod adresem K. ul. O. 14, za okres od 1 września 2014 r. do 30 czerwca 2015 r. w łącznej kwocie 80 zł.
3. 1.2. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z powodu ciężkiej sytuacji rodzinnej A. S. wystąpiła do organu o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podniosła, że nie jest w stanie uregulować tej opłaty.
4. 1.3. Kolegium wskazało na podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej podkreślając, że decyzje wydawane w powyższym trybie mają charakter uznaniowy. Jednocześnie opisało obowiązki organu wynikające z art. 191, art. 122 o art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie Kolegium proces decyzyjny organu spełnił powyższe wymagania. Organ pierwszej instancji w należyty sposób ustosunkował się do twierdzeń wnioskodawczyni i zasadnie orzekł o odmowie umorzenia wnioskowanej zaległości z uwagi na nieudokumentowanie podnoszonych okoliczności podnoszonych przez wnioskodawczynię.

Ocena ważnego interesu strony w kontekście możliwości zastosowania ulgi, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, to przede wszystkim ocena realnych możliwości uregulowania zaległości podatkowych, dokonana w połączeniu z aktualną oceną sytuacji materialnej i zdrowotnej osoby ubiegającej się o umorzenie zaległości podatkowych. Zdaniem Kolegium, organ I instancji przedsięwziął niezbędne środki mające na celu ustalenie okoliczności sprawy i ocenę zasadności wniosku. Po wpłynięciu wniosku o umorzenie wezwał wnioskodawczynię do wypełnienia oświadczenia na temat sytuacji materialnej, rodzinnej i finansowej i przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W dniu 18 sierpnia 2015 r. wnioskodawczyni złożyła pismo, w którym poinformowała, że jest samotną matką wychowującą dwoje pełnoletnich dzieci uczących się oraz niepełnoletnią córkę, którą jej odebrano.

Nadto podniosła, że została poddana leczeniu psychiatrycznemu. Wskazała na niepełnosprawność dzieci, które nie mają możliwości właściwego leczenia i wsparcia jak również na fakt, że żyje w nędzy i nie posiada środków na zapłatę bieżących opłat.

Strona nie złożyła żadnych dokumentów potwierdzających powyższe okoliczności. Brak jest informacji z czego utrzymuje się, zaś organ ustalił, że w okresie, którego dotyczą zaległości, nie korzystała z pomocy społecznej. Wnioskodawczyni została poinformowana, że ciężar dostarczenia dowodów uzasadniających zastosowanie ulgi spoczywa na wnioskodawcy, gdyż tylko wnioskodawca dysponuje wiedzą na temat swojej sytuacji materialnej, zdrowotnej i finansowej, których organ nie jest w stanie ustalić we własnym zakresie. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, powołując wyrok sądu administracyjnego, że wnioski o umorzenie istniejącej zaległości podatkowej mogą być składane wielokrotnie, gdyż podlegają ocenie w zależności od sytuacji materialnej (między innymi) istniejącej w danym okresie, która może przecież ulegać zmianie.

1. 2. Skarga do Sądu
2. 2.1. Na powyższą decyzję A. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniosła o umorzenie opłaty za śmieci. Wskazała, że wielokrotnie zgłaszała bardzo złą sytuację, w której nie ma możliwości opłaty za te śmieci.
3. 2.2. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
4. 3. Wojewódzki Sąd Adminisatrcyjny w K. zważył, co następuje:
5. 3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie noszą znamion wadliwości w rozumieniu art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.".
6. 3.2. Organ prawidłowo powołał podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, tj. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Stosownie do powołanej regulacji organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionym ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Ważny interes podatnika oraz interes publiczny stanowią terminy nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium ważnego interesu podatnika wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które uniemożliwiają wywiązanie się z ciążących obowiązków podatkowych bez doraźnej pomocy ze strony organów podatkowych. Z kolei nakaz uwzględnienia interesu publicznego oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego.

Przepis art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że samo ustalenie istnienia wskazanych w nim przesłanek nie przesądza rozstrzygnięcia, albowiem jego wybór pozostawiony jest organowi rozpoznającemu wniosek podatnika. Stwierdzenie przez organ, że którakolwiek z przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego występuje w sprawie, otwiera organowi jedynie drogę do rozważenia, czy zaległość podatkowa może być umorzona. Organ podatkowy jest skrępowany w zakresie oceny zaistnienia przesłanek zastosowania ulgi, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia. Uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia, nawet przy ich ustaleniu.

3.3. Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny sprawy należy wskazać, że podstawowa argumentacja organu w niniejszej sprawie sprowadzała się do tego, że skarżąca, nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Zatem organ nie mógł dokonać właściwej oceny, czy w ramach uznania administracyjnego należy udzielić wnioskowanej ulgi.

Sąd, kontrolując rozstrzygnięcie organu, wskazuje na specyfikę postępowania w sprawie udzielenia ulgi, gdzie postępowanie wszczynane jest inicjatywy strony (wniosku strony) i dotyczy jej indywidualnej sytuacji (w ramach badania istnienia ważnego interesu), której organ z urzędu nie może ustalić, nie posiada bowiem stosownych uprawnień, a przede wszystkim wiedzy o sytuacji życiowej wnioskodawcy. Postępowanie wszczęte wnioskiem strony o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych (tu: opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi) nie jest postępowaniem, w którym w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej organ ma obowiązek z urzędu dokonać ustaleń, zebrać wszelkie dowody i dokonać ich oceny. W postępowaniu takim, jak niniejsze nie istnieją obiektywne okoliczności, tylko subiektywne, określające sytuację faktyczną konkretnego wnioskodawcy, jego ważny interes.

Powyższe nie zwalnia jednak organu od jakiejkolwiek aktywności. Postępowanie w kwestii udzielenia ulgi obliguje bowiem organ podatkowy do analizy zaistniałego stanu faktycznego z punktu widzenia wystąpienia przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Oceniając okoliczności faktyczne sprawy, organ powinien kierować się zasadami przewidzianymi w przepisach Ordynacji podatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy, organ wywiązał się z obowiązków nałożonych przez przepisy Ordynacji podatkowej. W związku z wnioskiem skarżącej o umorzenie zaległości, wezwał wnioskodawczynię (pismo z 28 lipca 2015 r.) do wypełnienia i przedłożenia załączonego oświadczenia o sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów w okresie, którego dotyczy wniosek. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła jedynie pismo, zawierające ogólnikowe stwierdzenia o trudnej sytuacji zdrowotnej, materialnej, mieszkaniowej oraz o braku możliwości ponoszenia opłat. Nie wypełniła natomiast załączonego do wezwania oświadczenia i nie podała żadnych konkretnych informacji dotyczących źródeł utrzymania jej rodziny, wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.

W ramach obowiązków wynikających z ww. przepisów Ordynacji podatkowej organ zawiadomił ponadto skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie i związanej z tym możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia co do zebranych dowodów (pismo z 4 września 2015 r.). Strona nie skorzystała jednak z przysługujących jej uprawnień. Nie zapoznała się z materiałem dowodowym ani nie przedłożyła żadnych dowodów w sprawie. Istotne przy tym jest, że pisma organu były konkretne, jasne i czytelne.

Organ wprawdzie ustalił, że w wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej. Nie miał natomiast możliwości ustalenia z urzędu charakteru i wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącą. Z uwagi na powyższe braki organ nie mógł ocenić realnych możliwości płatniczych skarżącej

3.4. Podsumowując, w ocenie Sądu argumentacja organu, który odmówił przyznania ulgi skarżącej jest przekonywująca i logiczna, a wybór rozstrzygnięcia nie został dokonany dowolnie, lecz zgodnie z obowiązującymi zasadami prawnymi.

Na marginesie wskazać należy, że wniosek o umorzenie zaległości skarżąca może składać nawet po uzyskaniu decyzji odmownej (która stała się prawomocna). Odmowa umorzenia zaległości podatkowych nie stwarza bowiem stanu powagi rzeczy osądzonej i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje.

W kontekście powyższych rozważań należy wskazać, że w niniejszej sprawie argumentacja skarżącej dotycząca jej sytuacji majątkowej oraz stanu zdrowia, nieudokumentowana przez stronę, która ze zrozumiałych względów nie była poddana ocenie organów w momencie wydawania decyzji i w konsekwencji nie mogła podlegać kognicji Sądu w tym zakresie, może odpowiednio udokumentowana mieć wpływ na rozstrzygnięcie organu w momencie ewentualnego zainicjowania przez stronę ponownego postępowania w sprawie przyznania ulgi.

3.5. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 151 ustawy p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz.U.2013.461).