Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Technologii (dalej: Minister) decyzją z 23 listopada 2021 r., działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), umorzył postępowanie z wniosku M. S., działającej w imieniu własnym oraz w imieniu P. K. i W. K., o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 20 stycznia 2000 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Polską Pocztę, Telegraf i Telefon w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w obrębie [...], gmina S., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2, [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.
W uzasadnieniu decyzji Minister zauważył, że Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 stycznia 2000 r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741, ze zm., dalej: u.g.n.), w tym art. 200 tej ustawy, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120, ze zm.) oraz art. 41 ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. Nr 106, poz. 675), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polską Pocztę, Telegraf i Telefon w W. prawa użytkowania wieczystego opisanego wyżej gruntu oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.
Pismem z 16 lipca 2007 r., uzupełnionym pismem z 24 listopada 2007 r., M. S., działając w imieniu własnym, jak również w imieniu P. K. i W. K., wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej.
Decyzją z 13 sierpnia 2008 r. Minister Infrastruktury odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej. Następnie, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister Infrastruktury decyzją z 20 marca 2009 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Infrastruktury z 13 sierpnia 2008 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 631/09, na skutek skargi M. S. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z 20 marca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 13 sierpnia 2008 r.
Następnie decyzją z 19 czerwca 2013 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, umorzył postępowanie wszczęte z wniosku M. S., działającej w imieniu własnym jak i swoich córek P. K. i W. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 20 stycznia 2000 r., jako bezprzedmiotowe. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 12 maja 2014 r.
Wyrokiem z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14 Wojewódzki Sąd
Administracyjny w Warszawie, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 12 maja 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 19 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 990/15, oddalił skargę kasacyjną Ministra Infrastruktury i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14.
Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 23 listopada 2021 r. umorzył postępowanie akcentując, że merytoryczne rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić dopiero po zbadaniu przez organ, że zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące dopuszczalność wszczęcia tego postępowania z wniosku skarżącego. Zaznaczył zatem, że zasadą jest, iż w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni. Występują jednakże sytuacje, w których stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Stroną postępowania nieważnościowego może być także podmiot, któremu przysługują obecnie prawa rzeczowe do nieruchomości, która była przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego, a która nie była stroną tego postępowania.
Mając zatem na uwadze, że na każdym etapie postępowania organ administracji jest obowiązany badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., w przedmiotowej sprawie zachodzi pytanie o interes prawny M. S., działającej w imieniu własnym oraz: P. K. i W. K. do udziału w niniejszym postępowaniu z uwagi na ewentualny brak tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości.
Minister podkreślił, że kwestionowana decyzja Wojewody [...] z 20 stycznia 2000 r. została wydana m.in. na podstawie art. 200 u.g.n. Interes prawny w postępowaniu, którego przedmiotem jest uwłaszczenie przedsiębiorstwa w trybie tego przepisu przysługuje jedynie Skarbowi Państwa lub gminie - jako właścicielowi nieruchomości z jednej strony i państwowej lub komunalnej osobie prawnej z drugiej - jako beneficjentowi uwłaszczenia. Inne podmioty będą legitymowane do udziału w tym postępowaniu o ile wykażą, że legitymują się tytułem prawnorzeczowym do objętej postępowaniem uwłaszczeniowym nieruchomości. Uwłaszczenie wszak nie może naruszać praw osób trzecich.
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Starosty Powiatu W. z [...] lipca 1999 r., nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], [...], o pow. [...] m2 w dniu [...] grudnia 1990 r. była własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 poz. 87). Natomiast na prawo zarządu wskazuje pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] z [...] listopada 1950 r. o przekazaniu Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów [...] gruntu o pow. około [...] m2 wraz z budynkiem [...] pokojowym o kubaturze [...] m2, dotyczące nieruchomości w miejscowości [...] nr [...]. W dniu [...] grudnia 1990 r. państwową osobą prawną była też państwowa jednostka organizacyjna "[...]", co wynikało z ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o łączności (Dz. U. Nr 54 poz. 275). Zgodnie z powyższym oraz ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie, Minister stwierdził, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiła własność Skarbu Państwa, natomiast prawo własności do ww. działki nie przysługiwało osobom fizycznym.
Następnie Minister podkreślił, że wnioskodawczynie wywodzą swój interes prawny z aktu nadania nr [...] z [...] lutego 1948 r., wydanego na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rojnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R.P. Nr 49, poz. 279). Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy treści aktu nadania, S. S. otrzymała stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne w gromadzie R., gmina S., obejmujące: grunty o pow. ok. [...] ha, budynki w postaci spalonego domu (z prawem do zamieszkiwania pod nr [...] w okresie do 5 lat) oraz budynki gospodarcze, a także inwentarz żywy i martwy.
Natomiast, jak wskazuje treść orzeczenia nr [...] Starostwa Powiatowego [...] z [...] marca 1949 r. o określeniu granic i ustaleniu ceny gospodarstwa, zostały określone granice gospodarstwa nadanego S. S., w skład którego weszły działki nr: [...], uwidocznione na planie w wyniku pomiarów dokonywanych na gruncie przez mierniczego W. D., zatwierdzonych przez Urząd Wojewódzki [...] w dniu 9 września 1948 r. Następnie na wniosek Starostwa Powiatowego W. z 15 kwietnia 1949 r. Sąd Grodzki [...] założył dla działek nr [...] księgę wieczystą nr [...], w której jako właściciel została ujawniona S. S. Z wyciągu z wykazu zmian gruntowych wsi R. znajdującego się w aktach ww. księgi wieczystej nr [...] jednoznacznie wynika, że stare działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (przyznane na własność S. S.) odpowiadają działkom nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (por. fotokopie akt księgi wieczystej nr [...] przesłane przy piśmie Starostwa Powiatowego [...] z [...] kwietnia 2011 r.).
Zatem na podstawie powyższego dokumentu stwierdzić należy, że zmieniło się tylko oznaczenie nieruchomości objętej księga wieczystą nr [...]. Ponadto ze znajdującej się w aktach niniejszej sprawy umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 20 lipca 1979 r. Nr [...] r., S. S., będąca właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], o łącznej pow. [...] ha, przekazała własność i posiadanie ww. nieruchomości na syna – S. S. oraz na synową – K. S. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, spadek po zmarłej w dniu 16 listopada 1991 r. S. S. nabył w całości syn – S. S., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] we W. Wydziału I Cywilnego z dnia [...] lutego 1992 r., sygn. akt [...].
Następnie aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] lutego 2020 r. Rep. A Nr [...], spadek po zmarłym w dniu [...] stycznia 2005 r. – S. S., nabyli: żona – K. S., syn – S. S. oraz córka – M. S., każde po 1/3 części spadku.
Następnie umową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1994 r. Rep. A Nr [...], małżeństwo: S. i K. S. przekazali działkę nr [...] wnuczkom: P. K. i W. K., każdej po 1/2 części.
Natomiast umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1994 r. Rep. A Nr [...], małżeństwo: S. i K. S. sprzedali działki [...], małżeństwu: L. i S. S. Z powyższych dokumentów Minister wywiódł, że działka [...], nie stanowiła części gospodarstwa rolnego przekazanego S. S. W tym miejscu Minister wskazał, że w przedmiotowej sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 990/15. Zgodnie zaś z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14 Sąd zobowiązał organ do ustalenia w jaki sposób powstała różnica w powierzchni gruntu otrzymanego w latach 40. przez poprzedniczkę prawną stron – S. S. i następnie przekazanego na własność w 1979 r., przede wszystkim ustalenie daty powstania przedmiotowej działki nr [...], położonej w obrębie [...], a także jakie działki ostatecznie przekazano na własność S. S. Opisane zalecenia Sądu I instancji zostały podtrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 990/15. Wypełniając wytyczne Sądu, organ ustalił (m. in. w oparciu o opinię geodezyjną z dnia [...] października 2020 r.), iż różnica w powierzchni gruntu i w numeracji działek otrzymanych w latach 40 przez poprzedniczkę prawną stron – S. S., tj. pow. [...] ha, a następnie przekazanych na własność w 1979 r., tj. pow. [...] ha, była związana z założeniem operatu ewidencji gruntów i budynków oraz prawdopodobnie przeprowadzanymi przy zakładaniu ewidencji nowymi pomiarami, co zostało potwierdzone także przez Starostwo Powiatowe [...] przy piśmie z 19 lutego 2008 r., z którego wynika, iż dla obrębu [...] mapa ewidencyjna została założona w 1962 r., a rejestr gruntów w 1963 r. Powyższe wskazuje również, że działka nr [...] powstała wraz z założeniem mapy ewidencyjnej w 1962 r. Ponadto analiza pozyskanych z Archiwum Państwowego we W., archiwalnych planów wsi R. z 1958 r. wskazuje, iż budynek poczty znajdował się na obszarze gospodarstwa oznaczonego nr [...], które bezpośrednio graniczyło z gospodarstwem nr [...], należącym do S. S. Odnosząc się następnie do kwestii, jakie działki ostatecznie zostały przekazane na własność S. S., Minister zauważył, że opinia geodezyjna z [...] października 2020 r. wykazała, iż aktem nadania nr [...] z dnia 20 lutego 1948 r., S. S. otrzymała stanowiące własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne w gromadzie R., gmina S., obejmujące: grunty o pow. ok. [...] ha, budynki w postaci spalonego domu (z prawem do zamieszkiwania pod nr [...] w okresie do 5 lat) oraz budynki gospodarcze, a także inwentarz żywy i martwy.
Następnie orzeczeniem nr [...] z dnia 8 marca 1949 r. o określeniu granic i ceny gospodarstwa, zatwierdzono granice gospodarstwa nadanego S. S., oznaczonego nr [...], wykazanego na planie i w rejestrze pomiarowym, sporządzonym przez mierniczego W. D. W wyniku ww. pomiarów dokonanych na gruncie przez mierniczego W. D. w 1948 r., określono granice i obszar gospodarstwa, który wynosił [...] ha i składał się z działek nr [...]. Powyższe zostało potwierdzone orzeczeniem nr [...] z dnia [...] marca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania. Ponadto jak wynika z akt sprawy, pomimo poszukiwań planu i rejestru pomiarowego, sporządzonego przez mierniczego W. D. w 1948 r., nie udało się odnaleźć. Z akt osiedleńczych natomiast wynika, iż na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego we W. z dnia [...] kwietnia 1949 r. dla gospodarstwa rolnego Nr [...] w R., gm. S. o pow. [...] ha została założona księga wieczysta nr [...].
W dziale I księgi wieczystej wpisano działki nr [...] planu gromady R. o łącznej pow. [...] ha. W dziale II powyższej księgi na postawie wniosku z [...] kwietnia 1949 r. nr [...] oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] marca 1949 r., została wpisana S. S. W aktach księgi wieczystej nr [...], znajduje się wykaz zmian gruntowych, z którego wynika, iż działkom nr [...] o łącznej pow. [...] ha, ujawnionym w księdze w 1948 r., wg stanu z dnia [...] września 1969 r. odpowiadają działki nr [...] o ogólnej pow. [...] ha.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Minister stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] m2, była kiedykolwiek własnością S. S., bądź jej następców prawnych. Zatem, w dniu złożenia przez M. S., działającą w imieniu własnym oraz P. K. i W. K., wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r., wnioskodawczynie nie legitymowały się prawem do przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...]. Ponadto, jak wynika z akt niniejszej sprawy, budynek nr [...], posadowiony na działce nr [...] o pow. [...] m2, został przyznany S. S. do czasowego zamieszkania, na okres 5 lat, a nie na własność i brak jest w aktach dokumentów, wskazujących na późniejsze przekazanie przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], S. S., bądź jej następcom prawnym. Skoro więc wnioskodawczynie nie legitymują się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Minister stwierdził, że wszczęte na ich wniosek postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
W skardze na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii M. S., działając w imieniu własnym oraz w imieniu P. K. i W. K., podniosła zarzut naruszenia art. 210 ust. 4 u.g.n., wynikające z braku jego zastosowania w sprawie, poprzez błędne przyjęcie, iż brak jest praw osób trzecich do działki nr [...] ([...]), co uniemożliwiało dokonanie uwłaszczenia w sposób jaki ma to miejsce w decyzji, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności (abstrahując od tego, że działka nr [...] nadana została S. S. w 1949 r.), to dodatkowo, w chwili wydawania orzeczenia, rodzina następców prawnych S. S. zamieszkiwała od ponad 60 lat w budynku, który to budynek (zajmowany do dnia dzisiejszego przez skarżących) częściowo znajduje się na działce nr [...] (oraz na działce nr [...]).
Decyzji tej zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
- 1. naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak wykonania wiążącej organ administracji ocen prawnych i wskazań, co do dalszego postępowania zawartych w:
- - wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 631/09
- - wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14
- - oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 990/15
- 2. naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, poprzez brak dokonania wyczerpujących ustaleń w sprawie, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, przy uwzględnieniu wiążących organ zaleceń sądu administracyjnego, polegające na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez dokonanie ustaleń niezgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz dokonanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedopuszczalne założenia, przypuszczenia i domniemania organu niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przy czym - co istotne - żaden dowód znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na ustalenie, jak i kiedy powstała działka ewidencyjna oznaczona obecnie jako działka nr [...], brak ustalenia jaki numer miała wcześniej przed zmianami z lat 60. ta konkretnie działka i z jakiej działki została wydzielona, bo oczywiste jest, że "kiedyś" działki - obecnie oznaczone numerem [...] i numerem [...] - stanowiły jedną działkę ewidencyjna, zabudowaną jedynym budynkiem (bo przecież choćby do dzisiaj jeden budynek, stanowiący jedną bryłę budynku, "sztucznie" i w niewyjaśnionych okolicznościach stoi na działkach nr [...] i nr [...]);
- 3. naruszenie art. 6-11, art. 75, art. 77, art. 80 k.p.a. polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności wynikających z zebranych dowodów, mających znaczenie dla sprawy, a w szczególności:
- - które działki o numeracji: [...] o powierzchni [...] ha odpowiadają późniejszej ich numeracji, w jaki sposób i kiedy doszło w ogóle do wyodrębnienia zarówno działki nr [...] jak i działki nr [...] (na których posadowiony jest jeden budynek sztucznie podzielony w wyniku kwestionowanych działań), przy czym w zakresie działki nr [...] nie ustalono konkretnie i nie zebrano materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie, kiedy działka ta formalnie powstała, z jakiej działki gruntu została wydzielona oraz jaką numerację miała ta działka przed zmianami geodezyjnymi, które miały miejsce na początku lat 60. ubiegłego wieku;
- - brak jakiegokolwiek uwzględnienia (a właściwie nieuzasadnione pominięcie) pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu Powiatowy Zarząd Rolnictwa Inżyniera ds. Urządzeń Rolnych z 12 lutego 1955 r., w którym organ ten na podstawie dokumentów znajdujących się w Zarządzie Rolnictwa kategorycznie stwierdza, iż S. S. jest prawną właścicielką użytkowanej nieruchomości, na co posiada akt nadania, a tym samym, że przedmiotowa nieruchomość jest zatwierdzona przez sąd, a dalej że organ ten zwraca uwagę na niewłaściwe postępowanie w sprawie Powiatowemu Zarządowi Łączności, które to pismo stanowi reakcję na pismo Powiatowego Zarządu Łączności we W. z dnia [...] sierpnia 1955 r. ([...]) do S. S., w którym "wypowiada się mieszkanie i pomieszczenia gospodarcze w budynku nr [...] stanowiące własność Zarządu Pocztowego w terminie do [...].09.1955 r." pod groźbą eksmisji.
- - brak wyjaśnienia w jakich okolicznościach gospodarstwo o powierzchni [...] ha, w skład którego wchodziła również działka obecnie oznaczona numerem ewidencyjnym [...], zmieniło swoją powierzchnię do [...] ha, jak wynika z umowy o przekazania gospodarstwa rolnego z [...] lipca 1979 r., co zdaje się potwierdzać wbrew twierdzeniom organu, że w tej różnicy mieściła się działka nr [...], mająca powierzchnię [...] m2, tj. brak konkretnego wyjaśnienia, a opieranie się o założenia zawarte w sporządzonej opinii geodezyjnej (użycie słowa "prawdopodobnie") różnicy w powierzchni gruntu otrzymanego przez rodzinę skarżących w latach 40. do lat późniejszych, przy jednoczesnym całkowicie dowolnym - niepotwierdzonym dowodowo – domniemaniu organu, że zmiana powierzchni wyniknąć mogła z dokładniejszych pomiarów przeprowadzonych w latach późniejszych – bez przedstawienia jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność.
- - brak uwzględnienia i wyjaśnienia faktu, iż działka nr [...] znajduje się niejako w środku gospodarstwa rolnego, przyznanego na własność S. S. orzeczeniem z dnia [...] marca 1949 r. (co wynika choćby z opisu na wypisie i wyrysie z dnia [...] kwietnia 1966 r., gdzie wprost zaznaczone jest, że działka nr [...] otoczona jest gruntami należącymi do S. S.), a zatem przed wydaniem decyzji o przekazaniu gruntu o powierzchni [...] m2 w zarząd Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów we W. część budynku położona na obecnej działce nr [...] stanowi fragment jednego całego budynku leżącego - obecnie - częściowo na działce nr [...] (stanowiącej uprzednio cześć gospodarstwa rolnego poprzedniczki skarżących, a własność części budynku położona jest obecnie na działce nr [...], co do której to działki nie wiadomo kiedy i na jakiej podstawie powstała, i z jakich działek poprzednio została wydzielona, przy czym doświadczenie życiowe oraz zasady logicznego myślenia wykluczają możliwość przekazania gospodarstwa rolnego z wyłączeniem takiej części, która faktycznie uniemożliwiała jakiekolwiek przechodzenie z jednej części gospodarstwa, tj. części zabudowanej budynkiem mieszkalnym (obecnie działka nr [...]) do pozostałej części tego gospodarstwa.
- - brak zwrócenia się do organów architektoniczno-budowlanych o przekazanie posiadanej dokumentacji dotyczącej budynku posadowionego na działce nr [...] i nr [...], jak również brak dokładnego przeanalizowania przebiegu granic działek, punktów granicznych, które istniały na długo zanim powstała działka nr [...] oraz działka nr [...] (a które przed niewyjaśnionymi zmianami z początku lat 60. Stanowiły jedną działkę gruntu) i które nie przystają do aktualnie forsowanego przez organ stanu faktycznego, jak również brak zwrócenia się do następcy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. Powiatowy Zarząd Rolnictwa Inżyniera ds. Urządzeń Rolnych, które było autorem pisma z 12 lutego 1955 r., w którym to piśmie wskazano, że w oparciu o posiadane przez to Prezydium dokumenty wynika, iż S. S. jest właścicielką budynku posadowionego zarówno na działce gruntu, na którą obecnie składa się działka nr [...] i nr [...].
- 4. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie.
Zdaniem skarżących, w sprawie organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, która to wadliwość miała istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności:
- - doszło do błędnego ustalenia, że skarżąca i inni następcy prawni S. S. nie posiadają żadnych praw do nieruchomości objętej uwłaszczeniem,
- - dokonano błędnego ustalenia, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby działki nr [...] obejmowały swoim obszarem działkę zabudowaną budynkiem nr [...], podczas gdy okoliczność ta w sposób bezsprzeczny wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. Powiatowy Zarząd Rolnictwa Inżyniera ds. Urządzeń Rolnych z dnia 12 lutego 1955 r.,
- - organ błędnie ustalił, że działki nr [...] odpowiadają działkom nr [...], bowiem opinia geodezyjna, w oparciu o którą organ czyni w tym zakresie ustalenia, nie jest kategoryczna i zawiera przypuszczenia a nie stwierdzenia.
Wskazując na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r. dotyczącej uwłaszczenia Polskiej Poczty, Telegraf i Telefon w W. działką nr [...] położoną w obrębie [...].
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 30 czerwca 2022 r. Poczta Polska S.A. reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżących kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów i uwarunkowań Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa.
W myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W wyroku z 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 818/20 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania obejmuje zarówno przyczyny podmiotowe, jak i przyczyny przedmiotowe. Bezprzedmiotowość zachodzi zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania.
Z podmiotową bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy określona osoba nie spełnia warunków uznania jej za stronę postępowania - a więc wówczas, gdy jej interes prawny w jego zainicjowaniu nie wynika wprost z akt sprawy lub nie został przez dany podmiot wykazany. (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 3/21, CBOSA)
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania, w sytuacji gdy organ administracji publicznej może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, wymaga wyraźnego wniosku strony, a więc osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tylko ta jednostka, przez uzewnętrznienie swej woli w sposób niebudzący wątpliwości, a zatem przez złożenie podania spełniającego wymogi określone w art. 63 k.p.a., inicjuje wszczęcie postępowania administracyjnego stając się jego stroną (tak: B. Adamiak, Glosa do wyroku NSA z dnia 16 lipca 1990 r. sygn. akt II SA 307/90, OSP 1991/10/258). Interes prawny dający legitymację strony jest kategorią prawnomaterialną co oznacza, że źródła tego interesu należy poszukiwać w przepisach prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie kluczowym pozostawało, czy spadkobiercy S. S. mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczającej Przedsiębiorstwo Państwowe Polska Poczta, Telegraf i Telefon w W., który mógłby aktualizować się jedynie w sytuacji posiadania przez nich praw rzeczowych do działki nr [...] objętej decyzją uwłaszczeniową.
Zauważyć w tym miejscu przyjdzie, że sprawa zakończona zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Ministra Rozwoju i Technologii była rozpoznawana w warunkach związania prawomocnymi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, co zostało przez organ wyeksponowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Wypada zatem podkreślić, iż art. 153 p.p.s.a. przyjmuje, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, pozostając nimi związane.
Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Powyższy obowiązek determinuje również zakres sądowej kontroli legalności orzeczenia wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej. Głównym kryterium kontroli legalności wydanego rozstrzygnięcia staje się wówczas okoliczność, czy organ podporządkował się wskazaniom sądu, pozostawiając poza zakresem zainteresowań badawczych materię objętą zakresem wcześniejszych ocen.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotnym pozostaje, jak zaznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 7 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 631/09, że sporna działka znajduje się niejako w środku gospodarstwa rolnego, przyznanego na własność S. S. orzeczeniem z dnia [...] marca 1949 r., a zatem przed wydaniem decyzji o przekazani gruntu o obszarze [...] m2 w zarząd [...] i stanowi część budynku. Zatem, jeśliby się okazało, że działka o numerze [...] została utworzona z części gruntu przydzielonego wcześniej na własność poprzedniczce prawnej M. S., to nie byłoby możliwe powstanie prawa użytkowania wieczystego na gruncie na rzecz przedsiębiorstwa państwowego. Wg bowiem art. 232 § 1 k.c. w użytkowanie wieczyste mogą być oddawane tylko grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.
Dalszego zauważenia wymaga, że w wyroku z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2134/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 12 maja 2014 r. stwierdził, że organ nie wyjaśnił skąd pochodzi różnica w powierzchni gruntu otrzymanego w latach 40 – tych, a następnie przekazanego w 1963 r. Organy zaniechały w szczególności analizy treści m.in. protokołu przekazania repatriantowi – przesiedleńcowi gospodarstwa w posiadanie przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Rejonowy Inspektorat Osadnictwa w P. z dnia [...] listopada 1945 r., w tym w zakresie przekazanego inwentarza martwego, wniosku o przyznanie prawa własności, złożonego przez S. S., z dnia [...] sierpnia 1947 r., orzeczeniu Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego z dnia [...] stycznia 1948 r. o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa (działki), Aktu Nadania nr [...], protokołu w sprawie oszacowania gospodarstwa (działki) nr [...] z dnia [...] stycznia 1949 r., orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi z dnia [...] marca 1949 r., orzeczenia o określeniu granic i ustaleniu ceny gospodarstwa z dnia [...] marca 1949 r., dokumentów znajdujących się w księdze wieczystej rep.
Kw. Nr [...] - założonej na wniosek Starosty Powiatu W., w szczególności w zakresie ewidencji parceli wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości oraz map, jak też zawartej w dniu 20 lipca 1979 r. umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego. Wnikliwa analiza ww. dokumentów w kontekście posiadanych map, zdaniem Sądu, przez organy jest konieczna, albowiem niezbędne jest określenie nie tylko powierzchni gruntu stanowiącego własność S. S., ale również działek ostatecznie jej przekazanych na własność. Sąd zauważył przy tym, że niemożność uzyskania przez organ planu pomiarowego i opisu nieruchomości sporządzonego przez mierniczego W. D. zatwierdzonego przez Urząd Wojewódzki we W. w dniu 9 września 1948 r., przyjętego do ewidencji w Starostwie Powiatowym we W., nie zwalniało tego organu od podjęcia działań mających na celu jednoznaczne ustalenie obszaru nieruchomości stanowiącej własność poprzedniczki prawnej wnioskodawczyń oraz jednoznacznego określenia działki nr [...], w tym chociażby poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety.
Jednoznaczne określenie ww. obszaru doprowadzi bowiem do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości prawa własności działki nr [...], a tym samym będzie stanowiło podstawę do prawidłowego określenia stron postępowania prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r.
Oddalając skargę kasacyjną Ministra Infrastruktury i Rozwoju od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 990/15 stwierdził, że celem dokonania oceny przymiotu strony wnioskującej o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej niezbędnym jest wyjaśnienie wątpliwości, jakie nasuwają się przy dokonywaniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów w kontekście przysługującego S. S. prawa własności działki nr [...]. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, akt nadania obejmował wyłącznie gospodarstwo Nr [...], ponadto stwierdzono w nim, że budynek poczty S. S. dostała do czasowego zamieszkania na okres 5 lat. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał zatem, że istotnie najbardziej przydatny dla wyjaśnienia wątpliwości byłby plan pomiarowy i opis nieruchomości sporządzony przez mierniczego W. D. zatwierdzony przez Urząd Wojewódzki we W. w dniu [...] września 1948 r. Skoro jednak nie można tego planu odnaleźć to należałoby rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ds. geodezji i kartografii, który po szczegółowej analizie akt księgi wieczystej, dostępnych rejestrów gruntów, skanów map z lat 50 i innych możliwych metod wypowie się w sprawie.
Realizując wytyczne zawarte w wydanych w sprawie wyrokach organ nadzoru w ponownie prowadzonym postępowaniu pozyskał opinię geodezyjną dotyczącą ustalenia, w jaki sposób powstała różnica w powierzchni gruntu otrzymanego w latach 40-tych przez S. S., ustalenia daty powstania działki nr [...], a także ustalenie jakie działki ostatecznie przekazano na własność S. S. Biegła, odwołując się w dokonanej analizie do zgromadzonych w sprawie dokumentów, wskazała, że zmiana w numeracji działek i powierzchni gruntu otrzymanego w latach 40-tych przez S. S. była związana z założeniem operatu ewidencji gruntów i budynków oraz prawdopodobnie przeprowadzonymi przy zakładaniu ewidencji nowymi pomiarami. W tym miejscu należy zauważyć, że posłużenie się przez biegłą określeniem "prawdopodobnie" wynika z braku odpowiednich w tej mierze dokumentów. Odwołanie się zaś do czynności przeprowadzania pomiarów poprzedzających wpis do ewidencji wynika z wiadomości specjalnych, jakie biegła posiada, a także z logicznej sekwencji działań organów ewidencyjnych.
Powyższe pozwoliło biegłej na ustalenie, że działka nr [...] powstała wraz z założeniem mapy ewidencyjnej w 1962 r. Lokalizując zaś budynek poczty biegła dokonała analizy archiwalnych planów wsi R. z 1958 r. i wskazała, że znajdował się on na obszarze gospodarstwa oznaczonego nr [...], które bezpośrednio graniczyło z gospodarstwem nr [...] należącym do S. S. Skoro działka [...] powstała w 1962 r., to próżno szukać tak zidentyfikowanej ewidencyjnie działki w rejestrach z 1958 r. Nie jest przy tym rolą organów w analizowanym postępowaniu ustalanie innego, prawidłowego w ocenie skarżących, przebiegu granicy działki, czy też wyjaśnianie podnoszonej przez skarżące w toku postępowania kwestii poświadczenia nieprawdy, czy fałszerstwa.
W świetle powyższego Sąd stwierdził, że w oparciu o dokonane ustalenia poczynione w warunkach związania prawomocnymi wyrokami, Minister prawidłowo przyjął, że S. S. nie posiadała uprawnień właścicielskich do działki nr [...]. Podnoszony zaś w skardze argument o zamieszkiwaniu rodziny poprzedniczki prawnej skarżących od ponad 60 lat w budynku, który częściowo znajduje się na działce nr [...], nie mógł samoistnie świadczyć o posiadaniu tytułu prawnego skarżących do przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzenie to pozwalało uznać, że skarżące nie posiadają legitymacji do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r. Postępowanie nie dotyczyło bowiem ich interesu prawnego, gdyż nie odnosiło się do ich sfery prawnej. Zasadnym było zatem umorzenie postępowania przez organ nadzoru, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Dodatkowo Sąd wyjaśnia, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie swojego stanowiska. Pozwalało to, w ocenie Sądu, wypełnić gwarancję prawa do obrony, nie uchybiając standardom ochrony praw stron i uczestników postępowania. Zapewnić trzeba, że poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu niejawnym, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.
W odniesieniu do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku Poczty Polskiej S.A. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Sąd zauważa, że przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawierają regulacji, która mogłaby stanowić podstawę prawną zasądzenia kosztów postępowania na rzecz uczestnika.