Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 10 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 911/22

Uzasadnienie

R. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 września 2022 r., nr SKO Gd/1985/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S., w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., z 15 marca 2022 r., nr 5231.000091.OPŚ.03.22, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

R. U. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką D. M. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego, D. M. (ur. 8 kwietnia 1952 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 30 stycznia 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 40-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 sierpnia 2013 r.

Do wniosku skarżący dołączył orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 1 w E. z 20 września 1993 r., z którego wynika, iż R. U. został zaliczony do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia wraz ze stwierdzeniem ograniczonej zdolności do zatrudnienia (przeciwskazania do zatrudnienia jak przy padaczce). Skarżący przedłożył także oświadczenie D. M., z którego wynika, że od kilku lat syn R. U. pobiera na nią zasiłek w wysokości 620 zł. Jej mąż J. M. nadużywa alkoholu, jest nieodpowiedzialny i w związku z tym może ona liczyć wyłącznie na syna.

Jak ustalił organ I instancji, skarżący w związku ze sprawowaną opieką nad matką od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący do wniosku dołączył oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W trakcie przeprowadzonego w dniu 7 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest samotnym ojcem, wychowuje dwóch synów w wieku 12 i 14 lat, mieszka w jednym domu z matką D. M. i jej mężem J. M. Matka skarżącego jest osobą schorowaną, przeszła dwie operacje kręgosłupa, ma niedoczynność tarczycy, nadciśnienie, cukrzycę. Nie jest osobą leżącą, ale ma problemy z chodzeniem ze względu na uszkodzenie nerwu podczas operacji, porusza się o kulach lub przy pomocy elektrycznego wózka (gdy wychodzi na spacery lub do sklepu). Matka skarżącego nie jest pampersowana, kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne (mycie, czesanie, korzystanie z toalety), sama się ubiera i rozbiera, samodzielnie spożywa posiłki. D. M. potrzebuje pomocy syna przy myciu kończyn dolnych i obcinaniu paznokci u nóg, przy zakładaniu skarpet, rajstop i spodni.

Skarżący codziennie przygotowuje leki i podaje je matce w wyznaczonym czasie, pomaga jej w prowadzaniu gospodarstwa domowego, tj. sprząta, gotuje, pierze, pali w piecu. Z wywiadu wynika, iż matka skarżącego nie porusza się po schodach, korzysta z wykonanego podjazdu. Jej mąż – J. M. nie pomaga w opiece, jest osobą nieodpowiedzialną, ma problemy z alkoholem i często nie ma go w domu. Pracownik socjalny ustalił, że R. U. ma wykształcenie podstawowe, nigdy nie pracował zawodowo, posiada III grupę inwalidzką orzeczoną na stałe, urodził się z chorobą dziedziczną – sferocytozą. Wnioskodawca nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, jak również ze względu na swoją chorobę. Pracownik socjalny stwierdził, że D. M. potrzebuje pomocy przy pracach domowych, świetnie zaś radzi sobie w czynnościach dnia codziennego (czynności higieniczne i pielęgnacyjne).

Decyzją z 15 marca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką. Przyczyną odmowy było ponadto niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała przed ukończeniem przez nią 25. roku życia.

Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 6 września 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wyjaśniło, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, fakt pozostawania przez D. M. w związku małżeńskim z J. M. (nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) wyklucza możliwość przyznania R. U. świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę. Oceny tej ponadto nie zmienia okoliczność, iż J. M. nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem żony, bowiem jest uzależniony od alkoholu.

Ponadto, zdaniem Kolegium, nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej R. U., a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką, z uwagi na zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających ją w funkcjonowaniu. Z dokonanych bowiem w toku postępowania ustaleń (w ramach wywiadu środowiskowego, złożonych oświadczeń) nie wynika, by rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na skarżącym niepodejmowanie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Jak wskazał organ odwoławczy, D. M. nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą, porusza się po domu przy pomocy kul, na zewnątrz przy pomocy wózka elektrycznego, nie jest też niesprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane i podane posiłki, nie wymaga pomocy przy czynnościach fizjologicznych, jest samodzielna w większości czynności higieniczno - pielęgnacyjnych (wymaga tylko pomocy przy myciu nóg i obcinaniu paznokci nóg), ubieraniu się (wymaga pomocy wyłącznie przy nakładaniu skarpet, spodni czy rajstop), wymaga też towarzyszenia w wizytach lekarskich i spacerach, załatwiania spraw urzędowych i opłacania rachunków.

W ocenie Kolegium, na podstawie dokonanych ustaleń przyjąć należy, że rozmiar obowiązków wnioskodawcy związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia mu całkowicie podjęcia zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, leków, pomoc w myciu nóg i obcinanie paznokci, przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, czytanie gazet, czy także umawianie i towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności wnioskodawcy.

W związku z tym czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez skarżącego nie zajmują stale i codziennie jego czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej. Odpowiednia ich organizacja nie wyklucza kategorycznie aktywizacji wnioskodawcy i podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zaznaczyło, że wymienione wyżej czynności, które wykonuje wnioskodawca w ramach opieki nad matką nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy.

Zrozumiałe jest też, w ocenie organu odwoławczego, że skoro wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z matką i przebywa z nią w domu, to pomaga jej w wykonywaniu wskazanych czynności i je ułatwia matce, to jest przygotowuje i podaje jej posiłki. Jednak jak ustalono w sprawie, przez długie okresy w ciągu dnia wnioskodawca nie wykonuje przy matce żadnych specjalistycznych czynności opiekuńczych, a takie czynności jak np. kąpiel, czy obcinanie paznokci można wykonywać również w godzinach wolnych od pracy zarobkowej.

Z powyższego wynika, że D. M. nie wymaga stałej obecności syna, a to w ocenie Kolegium przesądza o tym, że opieka nad nią nie musi mieć charakteru stałego i może być tak zorganizowana, aby wnioskodawca mógł choć w niepełnym wymiarze czasu podjąć zatrudnienie lub pracę zarobkową. Zdaniem Kolegium, stan zdrowia matki wnioskodawcy powoduje, że wymaga ona wsparcia i opieki, jednak opieka ta nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi mu codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki. D. M. nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi ze strony syna, co ma bezpośredni wpływ na uznanie, że wnioskodawca ma faktyczną możliwość podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, i przy sprawnej organizacji opieki nad matką jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia jej opieki.

Zdaniem organu odwoławczego, pozostałe czynności, takie jak np. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również wnioskodawca i jego dwaj synowie, i które mogą być wykonywane poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

Jak wskazał organ II instancji, ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że R. U. orzeczeniem z 20 września 1993 r. został zaliczony do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia wraz ze stwierdzeniem ograniczonej zdolności do zatrudnienia (przeciwskazania do zatrudnienia jak przy padaczce). Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, iż nie pracował on zawodowo i według jego oświadczenia stan jego zdrowia wyklucza podjęcie przez niego zatrudnienia. Oznacza to, zdaniem Kolegium, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego, realnego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką i nie jest na nią ukierunkowane, co skutkuje uznaniem, iż nie spełnia on przesłanki "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

W ocenie Kolegium, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, nie można przyjąć, iż 50-letnia osoba, która od wielu lat nie pracuje zawodowo, posiada schorzenia i przez ostatnie 30 lat była osobą o ograniczonej zdolności do zatrudnienia chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można uznać istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki oraz wieloletni brak jego aktywności zawodowej. Powyższe zaś przesądza o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wymienionego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił:

1. 1. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym;
2. 2. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą jej ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Poprzestanie na wykładni językowej i niezastosowanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu w ocenie skarżącego nie jest wystarczające.

Skarżący powołał przy tym wyrok NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 1200/14, w którym Sąd stwierdził, że "negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP.

Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

Ponadto, skarżący wyjaśnił, iż z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje

Skarga podlega oddaleniu, albowiem Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 15 marca 2022 r., w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu;

1. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
2. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
3. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Językowa wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim dopiero wówczas, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej też legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył skarżący R. U., który jest synem wymagającej opieki D. M., legitymującej się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z 30 stycznia 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niesporną okolicznością w sprawie jest fakt, że D. M. pozostaje w związku małżeńskim z J. M., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko organu odwoławczego i jego wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w świetle której tylko posiadanie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności – w niniejszej sprawie synowi.

Na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwa poglądy co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jeden z nich opierał się na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji, sądy dopuszczały możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, np. z uwagi na wiek lub stan zdrowia (zob. wyroki NSA: z 25 stycznia 2013 r., I OSK 1899/12; z 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12; z 20 września 2013 r., I OSK 46/13; z 6 listopada 2014 r., I OSK 251/14; z 13 listopada 2015 r., I OSK 1230/14; z 18 listopada 2015 r., I OSK 1200/14; z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2103/20; z 14 lipca 2021 r., I OSK 394/21; z 10 grudnia 2021 r., I OSK 817/21, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Drugi pogląd opierał się na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyroki NSA: z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19; z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20; z 18 stycznia 2021 r., I OSK 2164/20; z 24 lutego 2021 r., I OSK 2422/20; z 14 października 2021 r., I OSK 627/21; z 23 lutego 2022 r., I OSK 1015/21; z 16 marca 2022 r., I OSK 1232/21; z 28 marca 2022 r., I OSK 1244/21; z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1285/21, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozbieżności te stanowiły podstawę wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie powyższej kwestii i ustalenie, czy przepis ten powinien podlegać ścisłej wykładni językowej czy też dopuszczalne jest zastosowanie wykładni celowościowej i odstąpienie od literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Ostatecznie kwestia ta została rozstrzygnięta uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W rozstrzygnięciu tej uchwały skład orzekający stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności.

Wobec tego, na gruncie przepisów u.ś.r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., opieki nad inną osobą legitymującą się takim orzeczeniem lub orzeczeniem ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zatem, ustawodawca zastąpił przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. NSA stwierdził, że wyjściowo, działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej. Wskazano przy tym, że kryterium wprowadzone do art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie było przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego po zmianie brzmienia przepisów.

Skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego we wskazanej uchwale zaakceptował tezę, że wykładnia powyższych przepisów powinna mieć charakter kompleksowy, powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Zatem, posłużenie się argumentami systemowymi, celowościowymi, czy funkcjonalnymi ma na celu usunięcie wątpliwości spowodowanych wieloznacznością czy nieostrością wyrażeń użytych w tekście prawnym. Jednak NSA podkreślił, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Zdaniem NSA, z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym.

Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Podano, że stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Wskazano, że orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. NSA uznał zatem, że pod względem językowym przepis nie budzi wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu.

Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Zdaniem NSA, jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej. Według NSA, regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.

NSA wskazał również, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Zatem, przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. NSA zaznaczył, że być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. NSA podkreślił jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów NSA nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające.

Podkreślono, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami.

W ocenie NSA, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza - w ocenie NSA - wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił bowiem katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.).

Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W ocenie NSA, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.

Wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest też - zdaniem NSA - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Wskazano, że sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej.

Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza - w ocenie NSA - w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Należy wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego może zostać podważona jedynie w trybie przewidzianym w art. 269 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Odpowiednie zastosowanie znajduje wtedy przepis art. 187 § 1 i 2 tej ustawy. Istota tej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

Tym samym alternatywą dla zastosowania się do uchwały przez rozpoznający skargę skład orzekający, jest uruchomienie procedury uregulowanej w art. 269 § 1 p.p.s.a., w celu przełamania wyrażonego w niej stanowiska. W rozpatrywanym przypadku procedura taka nie została zainicjowana. Rozpoznający niniejszą sprawę skład orzekający w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, że mąż D. M. nie może być uznany za osobę zwolnioną z obowiązku alimentacyjnego, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co nie jest niemożliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, nie można uznać, że pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki ze współmałżonkiem nie posiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności - w niniejszym przypadku synowi.

W świetle bowiem przywołanej uchwały NSA, w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie – w miejsce tego współmałżonka – sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zaznaczyć przy tym należy - na co wskazywano już w orzecznictwie - że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanego małżonka - chodzi o zapewnienie opieki, co oznacza, że obowiązek ten może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2023 r., I OSK 377/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopóki zatem wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę nie wykaże, iż mąż D. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na jego uzależnienie od alkoholu, brak odpowiedzialności i częstą nieobecność w domu, nie stanowi podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wykładnia językowa przywołanego przepisu pozwala bowiem stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do uzyskania świadczenia nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W okolicznościach niniejszej sprawy brak było zatem podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu jako synowi z tytułu opieki nad niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organy zasadnie odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś podnoszone w skardze okoliczności nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi.

Wystąpienie w sprawie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowiło zasadniczą przyczynę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Dla kompletności wywodu i zachowania rzetelności orzeczniczej Sąd wskazuje, że w pełni zaakceptował stanowisko Kolegium odnośnie interpretacji art. 17 ust. 1b u.śr., której dokonywać należy z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.

W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia prawo do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności, i która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd podzielił także stanowisko orzekających obu w sprawie organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Jak wynika z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego matka skarżącego jest osobą schorowaną, przeszła dwie operacje kręgosłupa, ma niedoczynność tarczycy, nadciśnienie, cukrzycę. Nie jest osobą leżącą, ale ma problemy z chodzeniem ze względu na uszkodzenie nerwu podczas operacji, porusza się o kulach lub przy pomocy elektrycznego wózka (gdy wychodzi na spacery lub do sklepu). Matka skarżącego nie jest pampersowana, kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne (mycie, czesanie, korzystanie z toalety), sama się ubiera i rozbiera, samodzielnie spożywa posiłki. D. M. potrzebuje pomocy syna przy myciu kończyn dolnych i obcinaniu paznokci u nóg, przy zakładaniu skarpet, rajstop i spodni.

Skarżący codziennie przygotowuje leki i podaje je matce w wyznaczonym czasie, pomaga jej w prowadzaniu gospodarstwa domowego, tj. sprząta, gotuje, pierze, pali w piecu. Z wywiadu wynika, iż matka skarżącego nie porusza się po schodach, korzysta z wykonanego podjazdu.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia należy stwierdzić, że pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, matka skarżącego wykazuje się samodzielnością, która nie wymaga pozostawania jej opiekuna w stałej gotowości do niesienia jej pomocy i sprawowania opieki w sposób nieprzerwany. Podopieczna nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. D. M. porusza się samodzielnie (o kulach lub przy pomocy elektrycznego wózka), sama zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje lekarstwa, wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne (mycie, czesanie), sama się ubiera i rozbiera. Również zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Wskazane przez stronę skarżącą czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i – przy uwzględnieniu opisanej wyżej samodzielności podopiecznej - nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Nie wykonuje on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż D. M. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

O ile sprawowanie przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez niego pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.

Stanowisko to potwierdzają dodatkowo wyniki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego, w wywiadzie środowiskowym sam skarżący oświadczył, że nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, jak również ze względu na swoją własną chorobę. W judykaturze podkreśla się zaś, że zaprzestanie aktywności zawodowej bądź niepodejmowanie jej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko opiekunowie zdolni do podjęcia zatrudnienia, którym na przeszkodzie nie stoją własne ograniczenia zdrowotne, mogą ubiegać się o świadczenie związane z rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wyłącznie w takiej sytuacji pozbawieni dochodu opiekunowie mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r., I OSK 695/17, z 6 kwietnia 2017 r., I OSK 2950/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodzić należy się więc z organem odwoławczym, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył skarżący oraz organ administracji publicznej.