Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 września 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 17, art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówiono D. G. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. G. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu organ przywołał podstawę prawnomaterialną rozstrzygnięcia, następnie na podstawie dokumentacji ustalił, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności [...] z dnia [...] r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Osobistą opiekę nad matką sprawuje Strona. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia została oparta o ustalenie, iż nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności matki Strony, a także w związku z prawem Strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., ustalonego decyzją nr [...]. Decyzja została doręczona w dniu 2 listopada 2022 r.
Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem nadanym w dniu 14 listopada 2022 r., złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji, podnosząc zarzut naruszenia:
- - art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, tj. uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,
- - art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego do dnia 31 października 2022 r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
- - art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że z treści oświadczenia złożonego przez Skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3404/2022/19190, działając w oparciu o art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję oraz przyznało Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 2.119,00 zł miesięcznie i od 1 stycznia 2023 r. na stałe w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie, oraz odmówiło przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r.
Organ odwoławczy wskazał na aktualny stan sprawy, podał, iż jak wynika z akt sprawy postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony z dnia 1 września 2022 r. (data wpływu do organu), Strona sprawuje osobistą opiekę nad matką i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia, Strona uprawniona była do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką przyznanego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., natomiast w dniu 30 sierpnia 2022 r. oświadczyła o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie podzieliło przyczyny odmowy przyznania prawa do świadczenia wskazanej przez organ I instancji (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) powołując w tym zakresie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Następnie stwierdziło, iż z dniem 31 października 2022 r. wygasła decyzja Prezydenta Miasta Z. z dnia 21 grudnia 2021 r., na mocy której strona była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym odpadała przesłanka negatywna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W związku z tym, iż Strona spełnia wszystkie ustawowe kryteria do przyznania jej wnioskowanego świadczenia Kolegium przyznało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2022 r. tj. od miesiąca, w którym Strona nie jest już uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że jest związany treścią decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta Z. z dnia 21 grudnia 2021 r. oraz zobowiązany był uwzględnić okoliczność, że decyzja ta nie została uchylona przez organ I instancji przed upływem okresu, na który została wydana.
Decyzja została doręczona w dniu 20 grudnia 2022 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania 18 stycznia 2022 r.). W skardze sformułowano zarzuty naruszenia: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy wykładnia językowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku, iż w sytuacji, gdy wobec tej osoby występuje zbieg uprawnień do wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w sprawie miało miejsce.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, iż Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia, tym samym dokonała wyboru świadczenia, zatem nie może zostać pozbawiona świadczenia za okres od złożenia wniosku. Wybór świadczenia korzystniejszego był wyrażony przez Skarżącą już w dniu złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r. oraz poprzedzająca je decyzja organu I instancji w tej samej części, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na zgodny wniosek stron, złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę, o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2023 r. mocą której: 1) uchylono w całości decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 29 września 2022 r. odmawiającą przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 2) przyznano Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. oraz od 1 stycznia 2023 r. na stałe, natomiast odmówiono przyznania prawa do tego świadczenia za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny dokonanej przez organy orzekające w sprawie wykładni i zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., w sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przy szczególnym uwzględnieniu początkowej daty przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na dwie niezależne przesłanki odmowy, pierwszą – moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r., oraz drugą – pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił pierwszej przyczyny odmowy, natomiast w związku z okolicznością, iż od 1 listopada 2022 r. Strona nie była już uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznał od tej daty wnioskowane świadczenie.
W odniesieniu do pierwszej przesłanki odmowy (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) wymaga jedynie odnotowania, iż zasadnie nie została ona podzielona przez Kolegium. Przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
W odniesieniu natomiast do odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r. organ odwoławczy podał, iż związany był ostateczną decyzją o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, która nie została uchylona przed upływem okresu, na który została wydana. Powyższe wymaga dalszej analizy.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 1 września 2022 r. wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (karta nr 20 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. nr [...] o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji (karta nr 7 akt administracyjnych), orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] r. nr [...] wydanym na stałe (karta nr 8 akt administracyjnych).
Ponadto jak wynika z akt, decyzją z dnia 25 listopada 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta Z. przyznał Stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 610,00 zł miesięcznie (karta nr 6 akt administracyjnych), natomiast decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. nr [...] przyznał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. (karta nr 31 akt administracyjnych).
W sprawie organy nie kwestionowały sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką. Ustalony stan faktyczny nie budził wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu.
Negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się, na gruncie rozpatrywanej sprawy, przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia za okres do 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r., regulowana jest treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Uwagi w tym zakresie wymaga również przepis art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., stanowiący, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobą uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Sąd, nie podziela przedstawionych przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie skutków, jakie zostały przez organy wyprowadzone z ustalonej okoliczności przysługiwania Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za sporny okres. Co do zasady, Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego. Do wskazanego wniosku prowadzi bowiem wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., jednak nie sposób przyjąć, że pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Powyższe pomijałoby w istocie możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z pozostających w zbiegu świadczeń.
Oparcie się przez organy wyłącznie na literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie zyskuje akceptacji w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Zagadnienie zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanego z tym zagadnieniem ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była już bowiem rozstrzygana przez sądy administracyjne, w tym przez tutejszy Sąd. Wskazać należy m.in. na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. II SA/Gl 1136/19, z dnia 8 marca 2021 r. sygn. II SA/Gl 1040/20, z dnia 18 maja 2022 r. sygn. II SA/Gl 417/22, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. II SA/Gl 1496/20, z dnia 30 maja 2022 r. sygn. II SA/Gl 383/22 i powołane tam dalsze orzeczenia.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w przywołanych orzeczeniach poglądy. Podobnie w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1263/21 oraz jego argumentację.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu w/w wyroku o sygn. I OSK 1263/21 przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. I OSK 235/18).
Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy mieć na uwadze, że Skarżąca już wraz z wniesieniem wniosku w dniu 1 września 2022 r. (karta nr 20 akt administracyjnych) wyraziła wolę rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Dokonała zatem wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego.
Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 2852/20).
Sąd podziela stanowisko, że to na organach spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby Skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy. W odróżnieniu od poglądu organu odwoławczego, możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska, co do możliwości przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Jedynie wypłata przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego winna uwzględniać techniczną kompensację świadczeń już wypłaconych za ten okres z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o wyborze jednego ze świadczeń.
Jak wyjaśniono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2508/20 (podobnie w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. I OSK 2852/20, oraz wyroku z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1263/21) w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Skarżąca miała prawo oczekiwać od organów podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia, ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wskazać należy, że stosownie do art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, m.in. jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1a zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1263/21).
Zgodzić się należy zatem z poglądem, iż przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., wykładane łącznie, należy rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Rz 135/22).
W świetle przedstawionej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie jest zatem prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, który uznał, że świadczenie pielęgnacyjne w sprawie może być przyznane Skarżącej dopiero po upływie okresu na jaki miała ona wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd stwierdził, że przyjęta w zaskarżonej decyzji data początkowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powiązana z końcową datą przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie znajduje uzasadnienia w świetle powołanych przepisów prawa i w sposób nieuprawniony pozbawia Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, winien rozpoznać sprawę w zakresie wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r., kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Mając na uwadze, iż wobec rozważanego w sprawie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za w/w okres, niewystarczające pozostawało, w realiach niniejszej sprawy, uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji, stąd też konieczne stało się rozstrzygnięcie jak w pkt 1-3 sentencji orzeczenia.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie zasadne pozostawały zatem zarzuty skargi.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania (pkt 4 sentencji orzeczenia), zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.