Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z 13 sierpnia 2020 r. znak [...] Starosta [...], na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust.1-3a i art. 142 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku: M. Ś.- F., S. Ś., A. K. i J. S. o zwrot nieruchomości oraz po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego orzekł:
- - w pkt. 1 o zwrocie udziału w wysokości [...] części w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0110 ha, poł. w obr[...]. ewid. Ś. m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. K., na rzecz M. Ś.-F.;
w pkt. 2 - o zobowiązaniu osoby wymienionej w punkcie 1 do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty [...]zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w wysokości odpowiadającej zwracanemu udziałowi w prawie własności nieruchomości wynoszącemu [...] części;
* w pkt. 3 - o tym, że należność określoną w punkcie 2 należy wpłacić w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, na konto Urzędu Miasta K.; do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego;
* w pkt. 4 - o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow.
0,0110 ha, poł. w obr. [...]. ewid. Ś. m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. K., na rzecz: S. Ś., A. K. i J. S..
W uzasadnieniu organ podał, że został wyznaczony do załatwienia niniejszej sprawy postanowieniem Wojewody z 18 października 2016 r.
Objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...], b. gm. kat. K. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z przeznaczeniem pod budowę zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych, która została wydana zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta K. znak [...] z 30 maja 1973 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zespołu budynków mieszkalnych administracyjnych [...] przy ul. [...], Pl. [...], ul. [...] i ul. [...] oznaczonych częścią A, B, C, D ze świetlicą przy ul. [...] łącznie z projektami budowlanymi. Współwłaścicielami nieruchomości w dacie wywłaszczenia byli: Ł. A. Ś. w [...] części oraz M. Ś. w [...] części.
Organ ustalił, że obecna działka nr [...], poł. w obr. [...]. ewid. Ś. m. K., powstała z wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. K., nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, tj. pod budowę zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych, zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym przez Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z 30 maja 1973 r., albowiem od początku przedmiotowa nieruchomość znajdowała się poza granicami lokalizacji inwestycji.
Odmowa zwrotu nieruchomości na rzecz S. Ś., A. K. i J. S. wynikała z kolei z ustalenia, że część wnioskodawców nie potwierdziła swojej czynnej legitymacji procesowej do występowania z wnioskiem o zwrot udziałów w przedmiotowej nieruchomości. Przedłożone dokumenty potwierdziły, że ww. osoby są spadkobiercami po M. Ś., a nie M. Ś..
Odwołanie od punktów 1, 2 i 3 decyzji nr [...] Starosty [...] z 13 sierpnia 2020 r. znak [...], złożyła Gmina K., zarzucając, że organ I instancji ograniczył postępowanie dowodowe do ustalenia, że nieruchomość objęta wnioskiem znajdowała się poza granicą lokalizacji inwestycji ujętej w decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...] Zdaniem odwołującej powyższa okoliczność nie przesądza automatycznie o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Z kolei odwołanie od punktu 4 decyzji w zakresie w jakim rozstrzygnięcie dotyczy jej osoby złożyła J. S., zarzucając tej części zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji dowolne ustalenie, jakoby wnioskodawcy nie wykazali następstwa prawnego pomiędzy K. Ś. vel Ś. a M. Ś. vel Ś., a w konsekwencji nie wykazali legitymacji do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zwrot udziału w nieruchomości na jej rzecz.
Wojewoda decyzją z 3 grudnia 2021 r., znak: [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zaskarżona decyzja Starosty [...] jest prawidłowa, w związku z czym należało utrzymać ją w mocy.
Zgodnie z art. art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (w brzmieniu obowiązującym od 14 maja 2019 r.), zwrotowi podlega nieruchomość lub udział w tej nieruchomości albo jej część lub udziału w tej części, jeżeli została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie indywidulanej decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu.
W przedmiotowej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w drodze decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu m. in. działki nr [...] (z której powstała działka nr [...] obr. [...]. ewid. Ś.), b. gm. kat. K., w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a zatem stosują się do niej przepisy art. 136 i następne u.g.n.
Po drugie w zaskarżonej decyzji organ I instancji rozpatrzył wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości: J. S. i A. K. z 9 stycznia 2017 r., S. Ś. z 16 stycznia 2017 r. i M. S.-F. - z 6 grudnia 2018 r., tj. tych osób, które z uwagi na konieczność poczynienia dodatkowych ustaleń nie zostały objęte decyzją nr [...] Starosty [...] z 12 lutego 2020 r. znak [...], utrzymanej w mocy decyzją Wojewody z 10 listopada 2020 r. znak [...], w której organ I instancji orzekł o zwrocie udziałów w przedmiotowej nieruchomości na rzecz: H. Ś., J. S., M. Ś. i H. K..
W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż działka nr [...], b. gm. kat. K. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z przeznaczeniem pod budowę zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych, która została wydana zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta K. znak [...] z 30 maja 1973 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zespołu budynków mieszkalnych administracyjnych [...]. przy ul. [...], Pl. [...], ul. [...] i ul. [...] oznaczonych częścią [...] ze świetlicą przy ul. [...] łącznie z projektami budowlanymi.
Ustalono, iż operatem [...] z 21 września 1976 r. działka nr [...] wraz z innymi działkami została włączona do działki nr [...], która zmieniła konfigurację i oznaczenie na działkę nr [...] obr. [...]. ewid. Ś. m. K..
Następnie operatem modernizacji ewidencji [...] działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...]. Z kolei decyzją znak [...] z 26 lutego 2003 r. działka nr [...] zmieniła konfigurację, powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...], która decyzją [...] z 20 marca 2003 r. została podzielona na działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...]. ewid. Ś. m. K..
W dniu wywłaszczenia działki nr [...] b. gm. kat. K., zgodnie z wykazem hipotecznym [...] i kw [...] prawo własności ujawnione było na rzecz: Ł. A. Ś. w [...] cz., R. R. w [...] cz., A. H. w [...] cz., M. Ś. w [...] cz. i M. Ś. w [...] cz. Powyższe informacje wpisano na podstawie postanowienia spadkowego sygn. Rep. akt [...] Sądu Grodzkiego w S. z 4 kwietnia 1941 r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-P. w K. z 22 kwietnia 2004 r. znak Dz. Kw [...] sprostowano usterkę wpisu [...]: "na [...] częściach tej nieruchomości Ł. A. 2-im. Ś. własnych" w miejsce "na [...] częściach tej nieruchomości Ł. A. 2-im[...]".
W oparciu o ww. dokumenty organ I instancji ustalił zatem, że współwłaścicielami nieruchomości w dacie wywłaszczenia byli: Ł. A. Ś. w [...] części oraz M. Ś. w [...] części.
Organ II instancji podzielił ustalenia Starosty [...], że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza czynnej legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości w odniesieniu do: J. S., S. Ś. i A. K.. Z postanowienia Sądu Powiatowego w J. z 10 maja 1967 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. Ś. nabyła H. Ś. w całości, zaś zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w J. z 4 lutego 2000 r. sygn. akt [...], spadek po H. M. Ś. nabyli: S. W. Ś., A. K. i J. S..
Tymczasem powołane powyżej postanowienie Sądu Rejonowego w S. z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt [...], zmieniające postanowienie Sądu Grodzkiego w S. z 4 kwietnia 1941 r. Rep. A [...] określa, iż prawo do spadku po zmarłym [...] 1940 r. ówczesnym właścicielu przedmiotowej nieruchomości panu K. Ś. w [...] części nabył M. Ś., a nie M. Ś. jak wskazano w skorygowanym postanowieniu.
Postanowienia: Sądu Powiatowego w J. z 10 maja 1967 r. sygn. [...] i Sądu Rejonowego w J. z 4 lutego 2000 r. sygn. akt [...], nie potwierdzają zatem nabycia praw do spadku po M. Ś., bowiem dotyczą dziedziczenia praw przez wskazane w postanowieniu osoby po M. Ś..
Z uwagi na powyższe, w piśmie z 16 sierpnia 2019 r. organ I instancji zwrócił się do: S. Ś., A. K. i J. S. o dostarczenie dowodów posiadania czynnej legitymacji procesowej do występowania z wnioskami o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Niemniej do chwili wydania zaskarżonej decyzji takie dowody nie zostały organowi przedstawione.
Legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Prawną formą udokumentowania spadkobrania po poprzednim właścicielu jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez sąd rejonowy właściwy wg ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, bądź przedstawienie notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego przed notariuszem.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości organu odwoławczego, iż M. Ś.-F. posiada czynną legitymacją procesową w ww. postępowaniu o zwrot udziału w przedmiotowej nieruchomości. Natomiast wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożony przez J. S., S. Ś. i A. K., którzy według dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy są spadkobiercami po M. Ś., a nie M. Ś.. Strony nie wykazały, że M. Ś. jest tożsamy z M. Ś..
Organ II instancji nie zgodził się ze stanowiskiem prezentowanym w odwołaniu, że to na organie prowadzącym postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ciążą obowiązki w zakresie inicjowania postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, albo podmiotów dziedziczących po takich osobach lub też występowanie do sądu o badanie tożsamości określonych osób, czy ustalanie właściwej pisowni nazwiska zainteresowanych podmiotów. Zgodnie bowiem z powyżej wskazanymi regulacjami prawnymi zawartymi w u.g.n. jak również orzecznictwem sądów administracyjnych, to wnioskujący o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wykazać i udowodnić swoją czynną legitymację procesową do udziału w tym postępowaniu. W podobnym tonie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w wyroku z 15 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 281//15.
W konsekwencji w powyższym zakresie (pkt 4 sentencji) zaskarżona decyzja była prawidłowa.
W dalszej kolejności organ II instancji powołał treść art. 137 ust. 1 u.g.n., a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11. Wyjaśnił, że skutkiem powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest to, że przepisów art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nie powinno stosować się do spraw o zwrot nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie - odpowiednio -ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r. - art. 137 ust. 1 pkt 1) oraz ustawy z 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj. przed 22 września 2004 r. - art. 137 ust. 1 pkt 2).
W związku z powyższym, nawet ewentualne przekroczenie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. przy realizacji inwestycji wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej bądź umowie sprzedaży nie może mieć istotniejszego znaczenia w kwestii zbędności danej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia (nabycia).
Jak wynika z regulacji art. 136 i art. 137 u.g.n., obowiązkiem organów prowadzących postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest w pierwszej kolejności możliwie najbardziej precyzyjne określenie celu wywłaszczenia nieruchomości, a następnie -w drodze dostępnych środków dowodowych - ustalenie, czy stała się zbędna na ten cel, w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., ustalenia w tej kwestii mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy czym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z niej po odjęciu prawa własności, który co do zasady powinien być identyczny z celem wskazanym w decyzji bądź umowie sprzedaży.
W przedmiotowej sprawie ustalono, że decyzją Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa m.in. działka nr [...], b. gm. kat. K. (z której powstała działka nr [...] obr. [...]. ewid. Ś.) z przeznaczeniem pod budowę zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych, zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta K. znak [...] z 30 maja 1973 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych [...]. przy ul. [...], Pl. [...], ul. [...] i ul. [...] oznaczonych częścią [...] ze świetlicą przy ul. [...] łącznie z projektami budowlanymi.
Powyższe potwierdza także pismo [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z 15 listopada 1976 r. znak [...] stanowiące wniosek o wywłaszczenie m. in. część działki nr [...] b. gm. kat. K., po podziale oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 171 m2, przeznaczone były pod budowę budynków mieszkalnych i administracyjnych.
W świetle pozyskanego do akt sprawy ww. planu realizacyjnego na który została nałożona aktualna mapa zasadnicza (obejmująca działkę nr [...]) ustalono, iż wnioskowana do zwrotu przedmiotowa działka, która powstała z części wywłaszczonej działki nr [...], b. gm. kat. K., nie została objęta granicami lokalizacji inwestycji przewidzianej decyzją o wywłaszczeniu z 14 października 1977 r. znak [...]
Ponadto, w celu ustalenia sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości po dacie wywłaszczenia, organ I instancji pozyskał z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W., archiwalne zdjęcia lotnicze obrazujące stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w latach: 1975, 1982, 1993, 1998 i 2003.
Zdjęcie wykonane 22 sierpnia 1975 r. (tj.: przed datą wywłaszczenia) ukazuje, iż obecnie oznaczona nieruchomość jako działka nr [...] stanowiła teren dziedzińca pomiędzy zabudowaniami. Kolejne zdjęcie wykonane 4 maja 1982 r. uwidacznia, iż zabudowania po północno-zachodniej stronie przedmiotowej działki zostały wyburzone, a teren został uporządkowany i pozostał niezabudowany. Natomiast zdjęcia wykonane w latach: 1993, 1998 i 2003 dokumentują, iż zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości pozostało bez zmian, zaś wokół przedmiotowej działki powstały nowe budynki.
Ponadto organ I instancji przeprowadził w dniu 28 listopada 2017 r. rozprawę administracyjną wraz z oględzinami ww. nieruchomości w trakcie której ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość nie jest zabudowana i w całości stanowi podwórze budynku mieszkalnego przy ulicy [...]
W ocenie Wojewody pozyskane przez organ I instancji dowody, tj. archiwalne zdjęcia lotnicze z lat: 1975, 1982, 1993, 1998 i 2003 obejmujące przedmiotową nieruchomość jak również decyzja Prezydium Rady Narodowej Miasta K. znak [...] z 30 maja 1973 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zespołu budynków mieszkalnych i administracyjnych [...]. przy ul. [...], pl. [...], ul. [...] i ul. [...] oznaczonych częścią [...] ze świetlicą przy ul. [...] łącznie z projektami budowlanymi, wraz z załącznikiem stanowiącym plan zagospodarowania terenu wraz z naniesioną mapą zasadniczą (obejmującą działkę nr [...] obr. [...]. ewid. Ś. powstałą z wywłaszczonej działki [...] b.gm. kat. K.) - potwierdzają, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, tj. obecnej działce nr [...], nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia określonego w decyzji Naczelnika Dzielnicy K.-Ś. z 14 października 1977 r. znak [...]
Przedmiotowa nieruchomość nie została objęta granicami planu realizacyjnego, a na przedmiotowej działce nigdy nie powstała inwestycja dotycząca budowy budynków mieszkalnych w ramach wniosku [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, z 15 listopada 1976 r. o wywłaszczenie m. in. przedmiotowej nieruchomości.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przemawia za uznaniem przedmiotowej nieruchomości za zbędną na cel jej wywłaszczenia.
Ponadto z uwagi na fakt, że na terenie objętym roszczeniem o zwrot nie poczyniono żadnych nakładów, które mogły zmienić wartość zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, organ I instancji słusznie poprzestał na waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, dokonując stosownie do treści art. 140 ust. 1, 2 i 3a u.g.n. rozliczeń finansowych związanych ze zwrotem części wywłaszczonej przedmiotowej nieruchomości - z uwzględnieniem skutków ustawy z 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. z 1994 r. Nr 84, póz. 386 ze zm.) - uzyskując w jej wyniku kwotę [...]zł.
Skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła J. S., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:
- 1) art. 220 § 1 pkt 2 lit. c) k.p.a. poprzez bezpodstawne zażądanie od wnioskodawców przedstawienia dowodów na potwierdzenie, że M. Ś. i M. Ś. to ta sama osoba, podczas gdy fakt ten był możliwy do ustalenia przez organy obu instancji poprzez zwrócenie się drogą elektroniczną do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., który to organ wystawił akt zgonu M. Ś. [...];
- 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania w sprawie pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji dowolne ustalenie, jakoby wnioskodawcy nie wykazali następstwa prawnego pomiędzy K. Ś. [...] a M. Ś. [...], a w konsekwencji nie wykazali legitymacji do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości;
- 3) art 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, a w szczególności pominięcie, że następstwo prawne pomiędzy K. Ś. [...] a jego bratem M. Ś. [...], a także między nim a jego następcami prawnymi: H. Ś., a po niej wnioskodawcami, m.in. J. S., zostało udowodnione treścią prawomocnego wpisu w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. - P. w K., Wydział IV Ksiąg Wieczystych;
- 4) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Starosty [...].
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji wydanej w I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Jednocześnie skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu - odpisu zupełnego aktu zgonu M. Ś. [...] na okoliczność, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. decyzją z 31 stycznia 2002 roku (nr [...]) sprostował akt zgonu M. Ś., w miejsce dotychczasowego nazwiska zmarłego wpisując nazwisko Ś., co jednoznacznie potwierdza, że M. Ś. - spadkobierca K. Ś. na podstawie postanowieniu Sądu Rejonowego w S. z 10 stycznia 2010 r. (sygn. akt I Na [...]) jest tożsamy z M. Ś. - spadkodawcą, po którym na podstawie postanowienie Sądu Powiatowego w J. z 10 maja 1967 r. (sygn. akt [...] dziedziczyła H. Ś., a po której z kolei dziedziczyli wnioskodawcy m.in. J. S..
Skarżąca wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że ustalenie, że M. Ś. - poprzednik prawny H. Ś., będącej z kolei bezpośrednią poprzedniczką prawną wnioskodawców, był tożsamy z M. Ś., był następcą prawnym K. Ś. [...] wynika z treści prawomocnego wpisu w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. - P. w K., Wydział IV Ksiąg Wieczystych. Pomimo powołania przez skarżącą dowodu w postaci wydruku pełnego z ww. księgi wieczystej, organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tego dowodu, mimo że Sąd wieczystoksięgowy, na podstawie tych samych dokumentów, które były znane organowi I instancji, dokonał wpisu prawa współwłasności na rzecz S. Ś., A. K. i J. S. jako następców prawnych K. Ś..
Nawet wówczas, gdyby na etapie postępowania przed Starostą K. lub Wojewodą zachodziły co do tego wątpliwości, to w ocenie skarżącej kwestia ta powinna zostać wyjaśniona przez organ administracji publicznej, poprzez zwrócenie się drogą elektroniczną do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., który wystawił akt zgonu M. Ś.. Żądanie przedstawienia dowodów w tym zakresie przez wnioskodawców było więc sprzeczne z art. 220 § 1 pkt 2 lit. c) k.p.a.
Niezależnie od powyższego wskazano, że z przedłożonego wraz z niniejszą skargą odpisu zupełnego aktu zgonu M. Ś. [...] wynika bezsprzecznie, że M. Ś. - spadkobierca K. Ś. na postawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 10 stycznia 2010 r. (sygn. [...]) jest tożsamy z M. Ś. - spadkodawcą, po którym na podstawie postanowieni Sądu Powiatowego w J. z 10 maja 1967 r. (sygn. akt [...]) dziedziczyła H. Ś., będąca poprzednikiem prawnym J. S., A. K. i S. Ś.. Legitymacja skarżącej i jej rodzeństwa do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie budzi wobec tego żadnych wątpliwości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że przedstawienie dokumentu z którego wynika, że kierownik Urzędu Stanu Cywilnego sprostował akt zgonu M. Ś. nie wpływa na prawidłowość podjętej decyzji, gdyż organ nie jest uprawniony do orzekania w kwestii w której właściwy jest sąd powszechny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Zgodne z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron nie zgłosi we właściwym terminie sprzeciwu, który to przypadek zaistniał w niniejszej sprawie.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem postępowania. Tymczasem, zważywszy na art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż jedynymi podmiotami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są: jej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Przepis nie przewiduje w tym zakresie żadnych szerszych uregulowań, jak również nie posługuje się zwrotem niedookreślonym "w szczególności", który zwykle pozwala na szerszą wykładnię danego zagadnienia określonego w ustawie. W tym przypadku o zwrot nieruchomości wystąpiła skarżąca, która powoływała się na swoją podmiotowość spadkobiercy, zatem to ta okoliczność musiała zostać zbadana przez organy w toku prowadzonych postępowań.
Wedle bowiem wykreowanego modelu postępowania administracyjnego, to na organach administracji publicznej spoczywa zasadniczo obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten musi być realizowany w sposób rzetelny i dokładny, aby możliwe stało się wyjaśnienie w danej sprawie wszystkich istotnych okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się jednak pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, że nie jest to zasada bezwzględna. Ten brak bezwzględności objawia się w tym sensie, że obowiązki dowodowe organu administracji publicznej trwają jedynie do pewnego momentu, tj. właśnie do etapu, kiedy wyjaśnione zostaną dostatecznie wszystkie istotne okoliczności sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie końcowego aktu administracyjnego. Jeżeli zaś dana okoliczność, pomimo wyczerpania wszelkich środków dowodowych przez organ, nie została wyjaśniona, bądź zdaniem strony winna ona zostać wykazana w oparciu o inne materiały dowodowe, to wówczas ciężar dowodzenia w sprawie zaczyna spoczywać na konkretnej stronie, która pragnie wykazać ściśle określone fakty lub okoliczności.
Zasada określona w art. 7 k.p.a. nie stanowi bowiem źródła obowiązku organu badania wszystkich okoliczności sprawy, które w jakikolwiek sposób potencjalnie mogą oddziaływać na wynik postępowania (por wyrok NSA w Warszawie z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt II OSK 65/18 LEX nr 2581402). Przytoczyć tu należy dwa judykaty. W pierwszym WSA w Krakowie stwierdził, że "W postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej" (wyrok z dnia 15 stycznia 2021 r. II SA/Kr 1215/20, LEX nr 3129910). Drugie orzeczenie wskazuje, że "Zgodnie z art. 7 k.p.a. inicjatywa w postępowaniu dowodowym należy nie tylko do organu administracji, ale też do stron, które powinny zgłaszać wnioski dowodowe, zwłaszcza, gdy wywodzą z tego korzystne dla siebie skutki prawne.
Obowiązkiem strony postępowania administracyjnego jest naprowadzanie organu na określone czynności dowodowe (co umożliwi przeprowadzenie dowodu z urzędu) przez powoływanie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, które muszą jednak pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą" (wyrok NSA z dnia 5 listopada 2020 r. I OSK 1626/18, LEX nr 3082167).
W kontrolowanym postępowaniu organy w szerokim zakresie wyjaśniały z urzędu status i zagospodarowanie nieruchomości podlegającej zwrotowi (istota sprawy) i w tym obszarze zwracały się do wielu urzędów (por. k. 35-39, 62-67, 75, 123).
Z kolei, w odniesieniu do problematyki sprawy niniejszej zauważyć trzeba, że w przypadku tak indywidualnej okoliczności, jaką jest fakt bycia spadkobiercą danej osoby, to strona niejako z urzędu, skoro powołuje się na swój status spadkobiercy, winna przedłożyć organowi nawet bez wystosowywania przezeń jakiegokolwiek wezwania, stosowne dokumenty potwierdzające tę okoliczność (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia). W naturalny bowiem sposób to spadkobierca w pierwszej kolejności dysponuje takimi dokumentami i z oczywistych powodów winien on być najbardziej zainteresowany, aby swój status w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzić. Niemniej jednak, organy również nie zaniechały w tym zakresie inicjatywy dowodowej i podjęły działania celem ustalenia statusu osoby występującej o zwrot nieruchomości, zwracając się do właściwych Sądów w S. i J. (k.144,145, 191).
Zatem nie można organom postawić zarzutu, że zaniechały badania tej – skądinąd – kluczowej kwestii. Zgodnie z art. 677 k.p.c. w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów. Analogiczne zapisy winny znaleźć się także w akcie poświadczenia dziedziczenia (zob. art. 95f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie). Są to zatem dowody podstawowe i jedyne (wyłączność dowodowa) pozwalające stwierdzić, czy dany podmiot ma status spadkobiercy (por. z wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 398/17 LEX nr 2361530). Podobne stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie: "Dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
I to tylko takim dokumentem, w myśl art. 1027 k.c., spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego. Dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być zaś jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza i zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. I to tylko takim dokumentem, w myśl art. 1027 k.c., spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia. Zgodnie zaś z art. 1025 § 2 k.c. "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą".
Stąd jak przyjmuje się w orzecznictwie dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. II OSK 458/15, Lex nr 2248346; z 22 czerwca 2017 r. I OSK 2933/16, Lex nr 2347664)" (por. wyrok z dnia 22 października 2019 r. I SA/Wa 898/18, LEX nr 2755051). Zwięźle tę kwestię zaprezentował NSA w wyroku z dnia 9 października 2014 r. I OSK 432/13, LEX nr 1587488: "Następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego. Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy bowiem do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych".
Skarżąca, mimo wezwania ze strony organu, takiego dowodu nie przedstawiła, czy też mówiąc bardziej precyzyjnie, postanowienia spadkowe po M. Ś. i H. Ś. nie wskazują na następstwo prawne po M. Ś. i H. Ś. – następcach prawnych pierwotnych właścicieli.
W niniejszej sprawie decyzja wywłaszczeniowa wymienia jako właścicieli nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot – M. Ś., Ł. Ś., M. Ś., A. H. i R. R., jako że wymienione osoby stanowią grono spadkobierców K. Ś.. Akt zgonu tego ostatniego został sprostowany ze [...]" na [...]". /k.301-315, 302 akt adm./. Postanowieniem z dnia 4.04.1941r. stwierdzono, że do spadku po wymienionym weszli: Ł. Ś. (żona) i M. Ś. (brat) /k.29/. Na k. 204 znajduje się akt zgonu M. Ś., gdzie wymienia się jako małżonkę H. Ś.. Z kolei w akcie małżeństwa widnieje, że /k.212/ H. zd. D. poślubiła M. Ś.. Akt zgonu M. Ś. został natomiast sprostowany przez użycie nazwiska "[...]"/k.178/, co odnotowano w [...] Jak wynika z powyższego, akt małżeństwa stoi na M. "Ś." zaś akt zgonu na "Ś.".
Najistotniejsze są jednak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zgodnie z nimi, spadek po M. Ś. nabyła H. Ś. /k.30/, zaś spadek po H. Ś. nabyli W. Ś., A. K. i J. S. (skarżąca) /k.31/.
Powracając zatem do wcześniejszej myśli: analiza powyższych okoliczności pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iżby należała do kręgu spadkobierców zarówno ustawowych, jak i testamentowych poprzednich właścicieli, zaś art. 136 ust. 3 u.g.n. określa ścisłe ramy podmiotowe do ubiegania się o zwrot nieruchomości i nie wskazuje, że obejmują one następców prawnych (pojęcie szersze), lecz określa wprost, że mogą to być jedynie spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości (pojęcie zawężające następstwo prawne).
Należy zaznaczyć, że w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 15 lutego 2000 r. na gruncie m. in. art. 136 u.g.n. uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości był poprzedni właściciel oraz jego następca prawny. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw w miejsce następców prawnych wprowadziła spadkobierców, jako jedynie uprawnionych oprócz poprzedniego właściciela. Krąg podmiotów legitymowanych do zwrotu nieruchomości został więc wyraźnie ograniczony i w związku z tym nie budzi wątpliwości pogląd, że uprawnienie to nie może zostać przeniesione na osobę trzecią w drodze czynności prawnej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 844/06 LEX nr 329149). Skoro zaś z woli ustawodawcy krąg ten został ograniczony, to niedopuszczalne jest prezentowanie przez Sąd w tym obszarze wykładni rozszerzającej, gdyż de facto prowadziłoby to do obejścia legislacyjnych zmian, jakie zostały w powyższym przepisie dokonane już przed wieloma laty.
Jak to już wspomniano, prawo do spadku powinno być przez spadkobierców udokumentowane. Zgodnie z art. 925 k.c. spadek nabywa się z chwilą otwarcia spadku, jednak spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia dopiero stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1025-1028 k.c.). Ustalenie kręgu spadkobierców byłego właściciela na potrzeby postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia (por. P. Czechowski (red.), Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, art. 136 pkt 78, LEX/el.). Podkreślono również, iż w orzecznictwie także nie budzi wątpliwości pogląd, że następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane wg przepisów prawa cywilnego.
Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy bowiem do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 432/14 LEX nr 1587488, wyrok NSA wyrok z dnia 5 stycznia 2012 r. I OSK 148/11, LEX nr 1120598, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2017 r. II SA/Rz 398/17, LEX nr 2361530, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 października 2019 r. I SA/Wa 898/18, LEX nr 2755051, wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r. II OSK 760/12 LEX nr 1559885). Z tego ponownie wynika, że jedynym miarodajnym dowodem mogącym potwierdzić fakt bycia spadkobiercą – w tym przypadku M. Ś. i H. Ś. – jest legitymowanie się przez stronę postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Wprawdzie, jak wspomniano, skarżąca przedstawiła postanowienia spadkowe, ale dotyczą one osób o nazwisku "Ś." a nie Ś.".
Jeśli jest to jedynie omyłka Sądu cywilnego, należy dążyć do jej sprostowania w odpowiednim trybie i przed odpowiednim organem. Jednak ustalanie takiej okoliczności (brzmienia nazwiska wbrew temu, co wynika z sądowego postanowienia o nabyciu spadku), nawet z pomocą innych dokumentów, nie leży w żadnym razie w gestii organu czy też następnie sądu administracyjnego. Jak to trafnie stwierdził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 lipca 2020 r. IV SA/Wa 2988/19. LEX nr 3078189: "Przeprowadzenie postępowania sądowego w przedmiocie sprostowania lub uzupełniania orzeczenia sądowego wymaga inicjatywy osób fizycznych będących stronami postępowania przed sądem powszechnym nie zaś organów państwowych".
Reasumując – dwa najistotniejsze postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku opiewają na inne osoby, niż figurujące w aktach zgonu. Stąd też uznać należy kwestię spadkobrania na tym etapie za niewykazaną.
W tym kontekście Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez podmiot nieuprawniony czynnie, nie podlega swego rodzaju konwalidacji w toku postępowania i nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz implikuje konieczność wydania negatywnego orzeczenia w przedmiocie zwrotu nieruchomości (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 736/08 LEX 477382, wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1385/08, ONSAiWSA 2011/1/9 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 646/18 LEX nr 2551737). Nie jest to też brak formalny podania w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 136 ust. 3 u.g.n. Również inne przepisy, w tym proceduralne, nie zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z tych względów skarga nie mogła zostać uwzględniona i jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.