Uzasadnienie
W dniu [...] sierpnia 2019 r., w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta S. oraz na tablicy informacyjnej Urzędu (okres publikacji [...] sierpnia 2019 r. - [...] września 2019 r.), zostało opublikowane ogłoszenie na wolne stanowisko urzędnicze, tj. podinspektora ds. podatku od nieruchomości od osób fizycznych w Wydziale Podatków i Opłat Lokalnych(nr [...]).
W dniu [...] września 2019 r. upłynął termin do składania ofert przez kandydatów, którzy zgłosili się do naboru na ww. stanowisko. Pracownik Referatu Kadr i Szkolenia Urzędu Miasta S., dokonując wstępnej weryfikacji ofert pod względem spełnienia wymagań związanych ze stanowiskiem, mając na uwadze określone w ogłoszeniu o naborze wymagania niezbędne (konieczne do podjęcia pracy na danym stanowisku), tj.:
obywatelstwo polskie, wykształcenie wyższe, znajomość przepisów prawa: ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, znajomość obsługi komputera, posiadanie przez kandydata pełnej zdolności do czynności prawnych oraz korzystanie z pełni praw publicznych, nieskazanie kandydata prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, posiadanie przez kandydata nieposzlakowanej opinii oraz wymagania dodatkowe (pozostałe wymagania, pozwalające na optymalne wykonywanie zadań na danym stanowisku), stwierdził, że w odpowiedzi na powyższe ogłoszenie wpłynęło 9 ofert.
Do II etapu naboru - rozmowy kwalifikacyjnej, której termin wyznaczono na dzień [...] września 2019 r., zakwalifikowało się 9 kandydatów, w tym G. B..
W dniu [...] września 2019 r. kandydaci zakwalifikowani do II etapu naboru zostali powiadomieni za pośrednictwem poczty elektronicznej o terminie, miejscu i godzinie rozmowy kwalifikacyjnej.
Po przeprowadzonej rozmowie kwalifikacyjnej z kandydatami zakwalifikowanymi do II etapu postępowania Komisja, działając na podstawie § 3 pkt 4 i 5 Regulaminu pracy komisji ds. naboru na wolne stanowisko urzędnicze w Urzędzie Miasta S., stanowiącym załącznik nr [...] do zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 19 lipca 2013 r. uznała, że wybrany kandydat spełnił oczekiwania komisji, co oznaczało, że dokonano wyboru kandydata, który w największym stopniu spełnił wymagania niezbędne oraz w największym stopniu spełnił wymagania dodatkowe.
Z przeprowadzonego naboru kandydatów sporządzono protokół, w którym między innymi podano, że spośród trzech kandydatów, którzy spełnili wymagania niezbędne i w największym stopniu spełnili wymagania dodatkowe Komisja ds. naboru do zatrudnienia na stanowisku podinspektora ds. podatku od nieruchomości od osób fizycznych w Wydziale Podatków i Opłat Lokalnych rekomendowała I. K.. Informacja o wyniku naboru umieszczona została na tablicy ogłoszeń Urzędu w okresie od dnia [...] września 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r.
G. B., pismem dnia 11 października 2019 r., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na czynność Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2019 r.
W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że w trakcie naboru wykazał się wystarczającą wiedzą z zakresu administracji publicznej, pozwalającą mu na uzyskanie zatrudnienia na stanowisku pracy, o które się ubiegał. Ponadto wskazał, że ukończone studia z zakresu administracji publicznej w Wyższej Szkole Administracji Publicznej i studia z zakresie rachunkowości na Uniwersytecie [...] są wystarczającą przesłanką do zatrudnienia go w administracji publicznej, mimo to tego zatrudnienia jak dotychczas nie uzyskał.
Odpowiadając na skargę Prezydent Miasta wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie jako niezasadnej.
Zdaniem organu, o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), można mówić wówczas, gdy podjęta jest w sprawie indywidualnej, skierowana do oznaczonego podmiotu, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu. Samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy są określone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. W niniejszej sprawie nabór na wolne stanowisko urzędnicze nie odpowiada tym warunkom. Nie ma bowiem charakteru indywidualnego aktu administracyjnego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 ww. ustawy – nie odnosi się bowiem do skonkretyzowanego podmiotu w kontekście jego praw i obowiązków. Z tych samych względów nie ma charakteru innego aktu czy czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy, co winno przesądzić o odrzuceniu skargi.
Wnosząc o oddalenie skargi organ uznał, że procedura naboru na wolne stanowisko została przeprowadzona zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych, a także z wewnętrzną regulacją obowiązującą w Urzędzie Miasta S., tj. zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 19 lipca 2013 r.
Organ wyjaśnił nadto, że skarżący wraz z dokumentami złożonymi w odpowiedzi na ogłoszenie o naborze złożył również kopię dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność, co w myśl art. 13a ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1282) daje kandydatowi pierwszeństwo w zatrudnieniu na stanowiskach urzędniczych, o ile znajduje się w gronie osób spełniających wymagania niezbędne oraz w największym stopniu spełniających wymagania dodatkowe.
W związku z powyższym, mając na uwadze dokumenty złożone przez G. B. w odpowiedzi na ogłoszenie o naborze na stanowisko podinspektora ds. wymiaru podatków w Wydziale Podatków i Opłat Lokalnych komisja ds. naboru na wolne stanowisko urzędnicze uznała, iż G. B. spełnia wymagania niezbędne, aby podjąć pracę na ww. stanowisku, nie spełnia jednak w największym stopniu wymagań dodatkowych pozwalających na optymalne wykonywanie zadań na ww. stanowisku, co oznacza, że nie jest kandydatem, o którym mowa w art. 13a ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych.
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1071/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę G. B..
Sąd stwierdził, że nie każdemu działaniu Prezydenta [...] jako pracodawcy, tylko przez to, że jest dokonywane w ramach zarządzania nad sprawnością funkcjonowania urzędu, można przypisać charakter władczego działania organu z zakresu administracji publicznej. Procedura wyłonienia spośród kandydatów danej osoby na stanowisko urzędnicze zakończona informacją (czynnością) o wyborze albo o nierozstrzygnięciu naboru, tak jak i czynności mogące poprzedzać rozwiązanie takiego stosunku pracy, nie stanowi czynności o charakterze publicznoprawnym, nie rozstrzyga żadnej indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej.
Zdaniem Sądu, informacja o nierozstrzygnięciu konkursu na wolne stanowisko urzędnicze nie wywołuje skutków czynności prawnej. Informacja ta nie wpływa na prawa i obowiązki osób kandydujących na wolne stanowisko pracy. Samo zaś prawo obywatela do ubiegania się o wolne stanowisko pracy w urzędzie niczym nie różni się od prawa do ubiegania się o wolne miejsce pracy u niesamorządowego pracodawcy. Prawo to nie może być samoistnym źródłem stosunku o charakterze administracyjnoprawnym.
Sąd przychylił do stanowiska zaprezentowanego m.in. w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 1147/15, że żaden z przepisów ustawy o pracownikach samorządowych nie przewiduje prawnego obowiązku zatrudnienia jednego z kandydatów na stanowisku (określa jedynie możliwość, ale nie obowiązek), co do którego prowadzono nabór. Celem, jaki ma być zrealizowany przez procedurę otwartego i konkurencyjnego naboru określonego w przepisach ustawy o pracownikach samorządowych, jest wyłącznie wyłonienie kandydata na pracownicze stanowisko samorządowe, a nie bezpośrednio zatrudnienie wybranej osoby na takim stanowisku. Nabór (rekrutacja), zdaniem Sądu, jest zatem zespołem niewładczych czynności z zakresu prawa pracy poprzedzających ewentualne zatrudnienie, a nie z zakresu administracji publicznej. Natomiast nawiązanie stosunku pracy z konkretną osobą stanowi uprawnienie pracodawcy samorządowego, a nie jego obowiązek
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej G. B., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1386/20, uchylił zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że przedmiot zaskarżenia wyczerpuje pojęcie czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i przez to skarga G. B. jest dopuszczalna. Ma bowiem charakter władczy w tym sensie, że rozstrzyga o tym, który z kandydatów jest najlepszy w stawce ubiegających się o zatrudnienie. Dotyczy sprawy indywidualnej, gdyż określa konkretnych adresatów: "zwycięzcę" i w domyśle "przegranych" w danym postępowaniu konkursowym. Ma również charakter publicznoprawny, gdyż podejmowane jest w sprawie publicznej i przez organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym.
Ponadto, dotyczy uprawnień wynikających z przepisów prawa, bowiem określenie "zwycięzcy" w procedurze naboru daje podstawy, ale nie roszczenie do zawarcia z nim stosunku pracy i jednocześnie oznacza, że kolejny kandydat na liście naboru może być potencjalnie zatrudniony, jeżeli w ciągu 3 miesięcy od dnia nawiązania stosunku pracy z osobą wyłonioną w drodze naboru istnieje konieczność ponownego obsadzenia tego samego stanowiska (art. 15 ust. 3 u.p.s.).
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem informacja uprawnionego organu o wyniku naboru na wolne stanowisko urzędnicze, która kończy postępowanie rekrutacyjne, stanowi czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Pochodzi ona bowiem od organu i rozstrzyga o prawach kandydata.
W piśmie procesowym z dnia 8 marca 2021 r. skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej czynności.
Prezydent Miasta w piśmie z dnia 12 marca 2021 r., stanowiącym uzupełnienie odpowiedzi na skargę z dnia 6 listopada 2019 r., wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zagadnienie dopuszczalności wnoszenia do sądów administracyjnych skarg w przedmiocie rozstrzygnięcia naboru na wolne stanowisko urzędnicze wzbudza wątpliwości, o czym świadczą m.in. orzeczenia tut. Sądu wydane w podobnych sprawach z udziałem skarżącego (np. postanowienia o sygn. akt: II SA/Sz 1019/19 z dnia 6 marca 2020 r.; II SA/Sz 1064/19 z dnia 29 stycznia 2020 r.; II SA/Sz 6/20 z dnia 27 stycznia 2020 r.; II SA/Sz 1071/19 z dnia 20 stycznia 2020 r.). Tym niemniej, w niniejszej sprawie kwestia ta została ostatecznie przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1386/20 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedmiot zaskarżenia wyczerpuje pojęcie czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) i złożona skarga jest dopuszczalna. Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ww. ustawy, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta, z dnia [...] września 2019 r., w sprawie rozstrzygnięcia naboru na wolne stanowisko urzędnicze i postępowania poprzedzającego podjęcie tej czynności, celowym jest przypomnienie najistotniejszych zasad przeprowadzenia procedury naboru, które określają przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1282), dalej określanej jako "ustawa".
Zasady te zostały uregulowane w Rozdziale 2, zatytułowanym "Nawiązanie z pracownikiem samorządowym zatrudnianym na podstawie umowy o pracę stosunku pracy i zmiana tego stosunku pracy". Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy, nabór kandydatów na wolne stanowiska urzędnicze, w tym na kierownicze stanowiska urzędnicze, jest otwarty i konkurencyjny.
Przepis ten stanowi realizację konstytucyjnej zasady równego dostępu do służby publicznej, wynikającej z art. 60 Konstytucji RP i ma fundamentalne znaczenie dla całej procedury naboru na wolne stanowisko urzędnicze. Procedura ta przewiduje zarówno:
- - wymagania dotyczące upowszechnienia informacji o wolnych stanowiskach urzędniczych, w tym sposób i zakres ogłoszenia o wolnym stanowisku urzędniczym (art. 11 ust. 3, art. 12 i art. 13 ustawy);
- - reguły działania komisji przeprowadzającej nabór (art. 13a i art. 14 ustawy);
- - niezbędny zakres i sposób upowszechnienia informacji o wyniku naboru (art. 15 ustawy).
W myśl art. 14 ust. 1 ustawy, z przeprowadzonego naboru kandydatów sporządza się protokół. Przepis art. 14 ust. 2 ustawy wymaga, aby protokół zawierał:
- 1) określenie stanowiska, na które był przeprowadzany nabór, liczbę kandydatów oraz imiona, nazwiska i miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego nie więcej niż pięciu najlepszych kandydatów wraz ze wskazaniem kandydatów niepełnosprawnych, o ile do przeprowadzanego naboru stosuje się przepis art. 13a ust. 2, przedstawianych kierownikowi jednostki;
- 2) liczbę nadesłanych ofert na stanowisko, w tym liczbę ofert spełniających wymagania formalne;
- 3) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru;
- 4) uzasadnienie dokonanego wyboru;
- 5) skład komisji przeprowadzającej nabór.
Z kolei, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, niezwłocznie po przeprowadzonym naborze informacja o wyniku naboru jest upowszechniana przez umieszczenie na tablicy informacyjnej w jednostce, w której był przeprowadzony nabór, oraz opublikowanie w Biuletynie przez okres co najmniej 3 miesięcy. Według postanowień art. 15 ust. 2 ustawy, informacja, o której mowa w ust. 1 zawiera:
- 1) nazwę i adres jednostki;
- 2) określenie stanowiska;
- 3) imię i nazwisko wybranego kandydata oraz jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego;
- 4) uzasadnienie dokonanego wyboru albo uzasadnienie nierozstrzygnięcia naboru na stanowisko.
Analizując przedłożoną przez organ dokumentację, uprawnione jest stwierdzenie, że nie wszystkie wymogi stawiane przez przepisy ustawy o pracownikach samorządowych odnośnie procedury przeprowadzenia naboru na wolne stanowisko podinspektora ds. podatku od nieruchomości od osób fizycznych w Wydziale Podatków i Opłat Lokalnych Urzędu Miasta S. zostały spełnione. Zakres dostrzeżonych przez Sąd uchybień nie pozwalał na uznanie, że nabór został przeprowadzony w zgodzie z obowiązującymi przepisami.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podtrzymuje zaprezentowane we wyroku z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 817/18, stanowisko odnoszące się do zasadniczych celów uregulowania przez prawodawcę zasad naboru na wolne stanowisko urzędnicze. Przeprowadzenie naboru ma być otwarte, z poszanowaniem zasad konkurencyjności, zaś dokonanie wyboru ma być jawne zarówno co do wyników, zastosowanej metody selekcji, jak i argumentów, które wpłynęły na podjęcie decyzji.
Zasada przejrzystości (transparentności) powinna być zapewniona poprzez ustalenie takich reguł proceduralnych konkursu, dzięki którym możliwe jest dokonanie obiektywnej i przejrzystej oceny kwalifikacji merytorycznych kandydatów na określone stanowisko, dokonanie trafnego wyboru kandydata najlepszego i uzasadnienie wyboru w sposób jasny, jawny, przejrzysty i zrozumiały na zewnątrz oraz umożliwiający kontrolę zastosowanej procedury. Realizacja zasady otwartości i transparentności służyć ma jednocześnie wsparciem dla zachowania bezstronności i obiektywizmu w całej procedurze konkursowej, w tym w ocenie kandydatów.
Co warte jest również podkreślenia, konkurencyjność naboru wiąże się przy tym z realizacją postulatu rzetelnego i bezstronnego wykonywania zadań publicznych przez organy samorządowe.
Jednym z obowiązkowych elementów protokołu z przeprowadzonego naboru jest zamieszczenie uzasadnienia dokonanego wyboru (art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy). Tymczasem, w protokole z przeprowadzonego naboru kandydatów nie zawarto uzasadnienia dokonanego wyboru.
W protokole, w ramach opisu metod i technik naboru wskazano bowiem, że: sprawdzono oferty pod względem spełnienia wymagań formalnych określonych w ogłoszeniu o naborze; przeprowadzono rozmowę kwalifikacyjną, której celem było nawiązanie bezpośredniego kontaktu z kandydatem, weryfikacja informacji zawartych w aplikacji oraz ocena predyspozycji i umiejętności kandydata gwarantujących prawidłowe wykonywanie obowiązków i znajomości przepisów prawa, znajomości obsługi komputera i celów zawodowych kandydata, a także wskazano punktową skalę oceny kandydata, tj. od 0-10 pkt od każdego członka komisji.
Z kolei, w uzasadnieniu wyboru wskazano, że spośród trzech kandydatów, którzy spełnili wymagania niezbędne i w największym stopniu spełnili wymagania dodatkowe Komisja ds. naboru do zatrudnienia na stanowisku podinspektora ds. podatku od nieruchomości od osób fizycznych w Wydziale Podatków i Opłat Lokalnych rekomendowała I. K., której posiadana wiedza z zakresu prawa podatkowego i prawa samorządowego pokrywa się z wymaganiami, jakie stawiane są osobie na oferowanym stanowisku pracy.
Z treści protokołu wynika nadto, że po przeprowadzonej rozmowie I. K. otrzymała 35 pkt, które stanowiły sumę punktów przyznanych wg. karty oceny kandydatów, zawierającej bliżej nieopisane kolumny z przyporządkowanymi punktami. Natomiast skarżący, zgodnie z zestawieniem zbiorczym, otrzymał łącznie 15 punktów.
Zauważyć należy, że ani z karty oceny kandydatów, czy z zestawienia zbiorczego, ani też z protokołu nie wynika konkretnie, za co poszczególni kandydaci otrzymali konkretne punkty, co zdecydowało o ich przyznaniu w takiej wysokości i dlaczego skarżącemu nie przyznano punktów w maksymalnej wysokości. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia przyznanych punktów i dokonanego wyboru w protokole z przeprowadzonego wyboru czyni ten protokół w zasadzie nieprzydatnym w kontekście celu jego sporządzenia oraz jakiejkolwiek możliwości weryfikowania czynności Komisji pod kątem zachowania zasad konkurencyjności, jej obiektywizmu i transparentności procedury naboru.
Trudno przy tym znaleźć odpowiedź na pytanie, jakimi argumentami kierował się Prezydent Miasta, podejmując zaskarżoną czynność, skoro Komisja nie przedstawiła w protokole uzasadnienia dokonanego wyboru, a jedynie wynik przyznanej kandydatom punktacji. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, bowiem sam fakt, iż jeden z kandydatów uzyskał większą ilość punktów od członków Komisji przeprowadzającej nabór, nie determinuje w sposób ostateczny zatrudnienia wybranego kandydata, skoro w przepisie art. 13a ust. 1 ustawy jest mowa o przedstawieniu kierownikowi jednostki nie więcej niż pięciu najlepszych kandydatów spełniających wymagania niezbędne oraz w największym stopniu spełniających wymagania dodatkowe. Również z karty oceny kandydatów na wolne stanowisko nie wynika, jakich wymagań skarżący nie spełniał, a tym samym znalazł się na ostatnim miejscu punktacji.
Kończąca procedurę naboru czynność polegająca na sporządzeniu przez Prezydenta Miasta informacji o wynikach naboru i tym samym o rozstrzygnięciu naboru, poza jednym zdaniem wskazującym, który kandydat został wybrany, również nie zawiera wymaganego przepisem art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy uzasadnienia dokonanego wyboru. Zaniechanie sporządzenia uzasadnienia dokonanego wyboru uniemożliwia poznanie motywów, które zdecydowały o wyniku naboru i stoi w oczywistej sprzeczności także z zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy i zasadą transparentności działania instytucji publicznych.
Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że objęta skargą czynność Prezydenta Miasta została podjęta z istotnym naruszeniem obowiązujących przepisów ustawy o pracownikach samorządowych, w szczególności art. 11 ust. 1, art. 14 ust. 2 pkt 4 i art. 15 ust. 2 pkt 4, co uzasadniało stwierdzenie jej bezskuteczności, o czym orzeczono w pkt I wyroku na mocy art. 146 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ww. ustawy.
Ponowne rozstrzygnięcie naboru na wolne stanowisko urzędnicze kończące zapoczątkowaną procedurę naboru, winno nastąpić z uwzględnieniem uwag płynących z niniejszego wyroku.