Uzasadnienie
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nakazującą skarżącym rozbiórkę domku holenderskiego o wymiarach [...] z zadaszeniem oraz zbiornika bezodpływowego wybudowanych na działce nr [...]bez pozwolenia na budowę. Skargi na tę decyzję wnieśli współwłaściciele działki nr [...] będący jednocześnie inwestorami, tj. M.M., J. M. i K. Ł. K. Ł. zawarł w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, uzasadniając to trudną sytuacją materialną. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wyjaśnił, że sprawa ma charakter zawiły, a jego trudna sytuacja finansowa nie pozwala na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o pow. i nieruchomość rolną o pow., a także samochód osobowy marki [...] oszczędności. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, choć pozostaje w stosunku zlecenia.
Wezwaniem z dnia 3 listopada 2014 r. (doręczonym w dniu 24 listopada 2014 r.) K.Ł. został zobowiązany do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów, tj.:
- - kopii umowy zlecenia,
- - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania i samochodu, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - kserokopii zeznania podatkowego za [...],
- - wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię umowy zlecenia zawartej dnia [...] w której zobowiązał się do świadczenia usług polegających na wykonywaniu czynności w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami. Z umowy wynika, że szczegółowe zasady ustalania jego prowizyjnego wynagrodzenia zostały określone w załączniku do umowy, którego skarżący nie przedłożył. Wnioskodawca poinformował, że nie uzyskał dochodów w [...], dlatego nie składał zeznania podatkowego za [...]. Przedłożył kilka potwierdzeń wykonania operacji przelewu z jego rachunku bankowego prowadzonego przez oraz kilka potwierdzeń wykonania operacji kartą. Wnioskodawca zwrócił się o wydłużenie, o około dwa tygodnie, terminu na przedłożenie wyciągów z jego rachunków bankowych, z uwagi na okres oczekiwania na przygotowanie ich przez banki. Do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego wniosku skarżący nie przedłożył wyciągów ani wykazów z żadnego z posiadanych rachunków bankowych.
Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym stwierdził, że jego stan majątkowy został oceniony nieprawidłowo. Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. Sąd zobowiązał K.Ł. na podstawie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- - jednoznaczne wyjaśnienie sytuacji mieszkaniowej i majątkowej (w aktach widnieją trzy adresy nieruchomości) poprzez wskazanie, czy posiada inne nieruchomości poza wykazaną w formularzu, jeśli tak to należy podać koszty ich utrzymania i wskazać czy stanowią one dla niego źródło dochodu np. w postaci czynszu wynajmu,
- - złożenie oświadczenia, czy w lokalu są zameldowane są bądź mieszkają inne osoby, jeśli tak to należy podać ich źródła dochodu,
- - nadesłanie do akt załącznika do umowy zlecenia w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami,
- - wskazanie, czy w roku [...] osiągnął dochód z tytułu ww. umowy zlecenia, jeśli tak to należy udokumentować w jakiej wysokości,
- - oświadczenie, czy w roku [...]otrzymał jakikolwiek dochód z innego źródła, jeśli tak to należy wskazać i udokumentować źródło i wysokość osiągniętego dochodu,
- - wyjaśnienie w jaki sposób pokrywa wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania i samochodu skoro w [...] nie osiągnął żadnego dochodu, a nie wskazał też na istnienie zadłużeń z tego tytułu,
- - podanie czy korzysta z pomocy społecznej,
- - przedłożenie wyciągów z posiadanych kont bankowych za ostatnie 3 miesiące,
- - przedłożenie aktualnej decyzji o podatku od posiadanej nieruchomości rolnej,
- - w terminie 14 dni, od daty otrzymania zobowiązania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach.
Wezwanie Sądu skarżący odebrał 23 marca 2015 r. W dniu 7 kwietnia 2015 r. (data nadania pisma) skarżący zwrócił się do Sądu o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia 30 kwietnia 2015 r., z uwagi na okres świąteczny miał kłopoty z uzyskaniem dokumentów. Zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. Sąd wydłużył termin do złożenia dokumentów z wezwania z dnia 23 lutego 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. i wezwał skarżącego do podpisania ww. wniosku. W dniu 14 maja 2015 r. skarżący nadał pismo do Sądu, w którym zwrócił się o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów do dnia 31 maja 2015 r., gdyż informację o przedłużeniu terminu do 30 kwietnia 2015 r. odebrał w dniu 13 maja 2015r., a przez wyjazd zagraniczny nie mógł uzyskać dokumentów. Skarżący złożył podpisany egzemplarz wcześniejszego wniosku o przedłużenie terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Przedmiotem rozpoznania Sądu stał się wniosek skarżącego, złożony w skardze, o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę.
Sąd rozpoznał wniosek skarżącego na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, albowiem skarżący nie wykonał wezwania Sądu (z dnia 23 lutego 2015 r.) o dokumenty źródłowe obrazujące jego aktualną, rzeczywistą sytuację finansową.
Jak wynika z akt sądowych, już zarządzeniem z dnia 3 listopada 2014 r. skarżący został wezwany do złożenia dokumentów do wniosku o prawo pomocy, w tym wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący przedłożył część dokumentów (opisane powyżej) i zwrócił się o wydłużenie, o około dwa tygodnie, terminu na przedłożenie wyciągów z jego rachunków bankowych, z uwagi na okres oczekiwania na przygotowanie ich przez banki. Jednakże do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżący nie przedłożył wyciągów ani wykazów z żadnego z posiadanych rachunków bankowych.
Ponadto, skarżący, pomimo wiedzy o ciążącym na nim obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów i pomimo upływu deklarowanych dwóch tygodniu na uzyskanie dokumentów z banków, składając sprzeciwu od postanowienia referendarza, w dalszym ciągu nie uzupełnił wymaganych dokumentów. Sąd ponownie zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, jednakże do dnia dzisiejszego skarżący nie zrealizował wezwania.
Zdaniem Sądu, skoro skarżący miał możliwość kilkakrotnego składania do Sądu pism procesowych, w tym wniosków o przedłużenie terminów do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, to również mógł złożyć w tym czasie chociażby część dokumentów w postaci pisemnych oświadczeń co do jego stanu majątkowego (informacja o liczbie osób zameldowanych w lokalu, czy korzysta z pomocy społecznej, o wydatkach), a poza tym żądane przez Sąd dokumenty tj. decyzja o podatku od posiadanej nieruchomości rolnej, czy PIT za [...] nie wymagają szeregu działań w celu ich uzyskania. W zasadzie skarżący winien być w ich posiadaniu. Poza tym o potrzebie przedstawienia wyciągów z banków skarżący wiedział już od listopada 2014 r., jednakże do dnia 26 czerwca 2015 r. nie poczynił starań o takie dokumenty.
W ocenie Sądu kolejny wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów nie zasługiwał na uwzględnienie, dlatego też Sąd rozpoznał wniosek na podstawie dotychczas złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącego.
W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach.
Z formularza PPF wynika, że skarżący posiada własne mieszkanie o pow. 108 m2, nieruchomość rolną, samochód i [...] oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie skarżący nie podał, by miał jakiekolwiek zadłużenie czy problemy z regulowaniem bieżących należności. Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięcznie skarżący płaci [...] czynszu za mieszkanie oraz ok. [...] za energię elektryczną. Ponadto, około [...] miesięcznie wydaje na paliwo. Ponadto skarżący podał, że w roku [...] nie osiągnął żadnego dochodu. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Nie przedłożył wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, pomimo upływu znacznego okresu czasu od pierwszego wezwania o te dokumenty. Nie wyjaśnił również, czy w roku [...] osiągnął dochód z tytułu ww. umowy zlecenia, lub jakikolwiek dochód z innego źródła oraz w jaki sposób pokrywa wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania i samochodu skoro w [...] nie osiągnął żadnego dochodu, a nie wykazał istnienia zadłużeń z tego tytułu. Nie podał też czy korzysta z pomocy społecznej.
Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie całkowitych czy częściowych kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jego skargą.
Skarżący posiada własne, stosunkowo duże mieszkanie, nieruchomość rolną i samochód, których koszty utrzymania ponosi. Ma też realną możliwość uzyskiwania dochodów. Mimo deklarowanego braku dochodu nie wykazał, by był osobą znajdującą się w kłopotach finansowych. Ponadto, z akt sądowych i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący posługuje się czterema różnymi adresami zamieszkania ([...]), co może świadczyć o tym, że posiada także inne nieruchomości.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał że znajduje się w sytuacji uzasadniającej mu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a znajdujące się w aktach sprawy dokumenty również tego nie potwierdzają.
Należy mieć także na uwadze, że w razie gdy skarga okaże się uzasadniona, skarżący będzie mógł żądać od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym zwrotu poniesionych kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, o ile zdecyduje się skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (art. 200 P.p.s.a.). Wniosek w tej sprawie należy złożyć Sądowi najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, pod rygorem utraty tego uprawnienia (art. 210 § 1 P.p.s.a.).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.