Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. (nr 800/2020-2021) Wójt Gminy L. - działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej jako "u.ś.r."), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. z 2020 r., poz. 1031), § 10 ust. 1-2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako "k.p.a.") - odmówił V. G. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – A. W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 15 lipca 2021 r. wpłynął złożony przez pełnomocnika strony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - A. W. wraz z załączonym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności A. W. oraz umową zlecenia V. G..
Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując, że A. W. (72 lata) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 10 stycznia 2018 r. (nr[...]), na podstawie którego ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 listopada 2017 r., a orzeczenie zostało wydane na stałe.
Z udzielonej przez stronę w toku postępowania odpowiedzi na pytanie organu wynika, że V. G. sprawuje stałą oraz całodobową opiekę nad matką - A. W. od ok. czerwca 2021 r., pomagając we wszelkich czynnościach samoobsługowych i higienicznych. Wnioskodawczyni przygotowuje oraz podaje matce posiłki, robi zakupy, realizuje recepty oraz umawia wizyty lekarskie i jeździ na nie wraz z matką. Wnioskodawczyni wykonuje w domu czynności w postaci prania, gotowania oraz sprzątania. V. G. wykonuje przy matce wszelkie czynności codziennie ze względu na schorzenia osoby wymagającej opieki. Opieka nad matką wypełnia wnioskodawczyni pełen wymiar czasu. Wnioskodawczyni musiała zaprzestać świadczenia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką oraz pozostawania w pełnej dyspozycji w stosunku do osoby wymagającej opieki. Zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką przez wnioskodawczynię jest na tyle szeroki, iż wyklucza możliwość podjęcia pracy przez nią nawet w niepełnym wymiarze czasu.
Wnioskodawczyni - jak wynika z weryfikacji internetowej systemu ZUS - pracowała na podstawie umowy zlecenie w okresie od 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. w firmie "F." K. B. (umowa zlecenie znajduje się w aktach sprawy). Pełnomocnik strony zaznaczył w odpowiedzi nadesłanej do GOPS L., iż wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy ze względu na całodobową opiekę nad schorowaną matką. Na obecną chwilę klientka nie podejmuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta z żadnych świadczeń z pomocy społecznej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenie, umowy o dzieło.
Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że A. W. jest wdową od 15 czerwca 2008 r. i jest matką ośmiorga dzieci. A. W. zamieszkuje dom własny (3 pokoje, kuchnia i łazienka), wyposażony w podstawowy sprzęt codziennego użytku. A. W. jest na emeryturze, otrzymuje świadczenie z ZUS oraz zasiłek pielęgnacyjny z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lini w wysokości 215,84 zł miesięcznie. A. W. choruje na nerwicę serca, reumatyzm, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów kolanowych oraz zaburzenia nerwicowe; w 2017 r. przeszła operację oka. Zamieszkuje we własnym domu w miejscowości P. wraz z dorosłym synem J., natomiast od czerwca 2021 r. wspólnie z matką zamieszkała córka - V. G., która zadeklarowała się opieki nad schorowaną matką.
W ocenie pracownika socjalnego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej dla V. G. jest niezasadne. Co prawda A. W. niewątpliwie zmaga się z bólem ze względu na zwyrodnienia stawów, jednakże jest osobą samodzielną - wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje sama. Klientka pamięta o przyjmowaniu leków, które sama sobie wydziela wg wskazań lekarza. A. W. oświadczyła, że nie może dźwigać czy też wykonywać ciężkich prac, dlatego jest bardzo zadowolona z obecności córki V. Córka robi zakupy, asekuruje podczas wizyt lekarskich, sprząta pomieszczenia, rozpala w piecu oraz przynosi drzewo do domu. Według oceny pracownika socjalnego wszystkie te czynności to głównie obowiązki domowe, które można wykonać również po pracy i nie mają one związku z typowymi czynnościami opiekuńczymi, a zatem pracownik socjalny ocenił, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawczym jest niezasadne.
Wskazano też, że na obecną chwilę V. G. nie pobiera specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. W. Analizując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w pierwszej kolejności prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom, o których mowa w pkt 1-3, a następnie - jak mówi pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego. Stosownie do treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 – dalej "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Natomiast art. 129 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (§ 1), natomiast krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).
Organ zaznaczył, że pierwszą w kolejności osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, jak stanowi zapis w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jest małżonek albo małżonka. Fakt, iż A. W. od kilku lat jest wdową powoduje, iż kolejnymi osobami obciążonymi obowiązkiem alimentacyjnym są jej dzieci. Córka V. G., zamieszkująca na obecną chwilę z matką, zadeklarowała się do opieki nad nią oraz jako jedyna z rodzeństwa złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. W..
Organ wskazał także, że analizując dokumenty nie spełniona jest przesłanka, która mówi o terminie powstania niepełnosprawności, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Na mocy orzeczenia z dnia 10 stycznia 2018 r. (nr[...]) z dniem 13 listopada 2017 r. A. W. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika też, iż niepełnosprawność A. W. istnieje od: "nie da się ustalić".
Organ zaznaczył, że wprawdzie w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), Trybunał Konstytucyjny orzekł iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak orzekając o niezgodności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 Konstytucji RP w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że "skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny W stanie prawnym sprzed wydania orzeczenia Trybunału ich sytuacja prawa była zróżnicowana.
Zróżnicowanie to było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej. Trybunał nie podważył założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Jednak dotychczasowy sposób zastosowania przez ustawodawcę tego kryterium prowadzi do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. Ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Za punkt wyjścia musi jednak przyjąć jednakowe traktowanie takich opiekunów niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Wykonanie niniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadza do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.
Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie czyści normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii — powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".
Mając na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego - stwierdzenie przez Trybunał niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie spowodowało uchylenia przedmiotowego przepisu, nie zrodziło po stronie zainteresowanych prawa do żądania przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobami dorosłymi, których niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż wskazana w tym przepisie. Nadto, w obecnym stanie prawnym nie uprawnia organów administracji do przyznania osobom sprawującym opiekę nad takimi osobami niepełnosprawnymi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał wskazał bowiem, iż "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy".
W przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego brak jest przepisu pozwalającego przyznać osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała w wieku po ukończeniu 18. roku życia czy też 25. roku życia, jeżeli niepełnosprawność powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W związku z powyższym decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną. Związany charakter decyzji w tym przedmiocie oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania. Organ nie może wg swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności.
Organ stwierdził zatem, że analizując treść ww. przepisów oraz akt sprawy, iż ustawowe przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały łącznie spełnione, dlatego organ działając zgodnie z przepisami obowiązującego prawa zobligowany jest do podjęcia decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia. Skutkiem powyższego do czasu kiedy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej przepisy obowiązującego prawa nie zostaną zmienione bądź uchylone organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są związane z tymi przepisami zgodnie z zasadą praworządności określoną przepisem art. 6 k.p.a.
Strona złożyła od ww. decyzji odwołanie, które zostało rozpoznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 stycznia 2022 r. (nr SKO Gd/4893/21) utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 5 i ust. 6 u.ś.r., wyjaśniając, że z przekazanych Kolegium akt postępowania wynika, iż wnioskodawczyni jest córką A. W. (ur. r[...]), która jest wdową. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 10 stycznia 2018 r. wskazano, iż A. W. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 13 listopada 2017 r.; nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Symbol jej niepełnosprawności to: 01-U (upośledzenie umysłowe), 05-R (upośledzenie narządu ruchu).
Z wydruku PUPZUS wynika, iż ostatnie składki na ubezpieczenie zdrowotne były wypłacane skarżącej w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 1 czerwca 2021 r. z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej. W aktach znajduje się umowa zlecenia zawarta przez skarżącą w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. (najprawdopodobniej omyłka pisarska - powinno być 2021, jak wskazało SKO).
Kolegium wskazało, że rozpatrując sprawę organ I instancji wezwał pełnomocnika skarżącej o podanie od jakiego czasu sprawowana jest opieka przez wnioskodawczynię; wskazanie zakresu sprawowanej opieki z rozgraniczeniem zwykłych czynności domowych; podanie konkretnych czynności opiekuńczych wykonywanych przy osobie niepełnosprawnej oraz czasu poświęcanego na te czynności; określenie czy osoba wymagająca opieki jest osobą leżącą, czy może poruszać się samodzielnie oraz czy zamieszkuje samotnie; podanie ostatniego okresu zatrudnienia, powodu jego zaprzestania oraz określenia czy sprawowana opieka wyklucza u skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w minimalnym zakresie.
W odpowiedzi na powyższe pismo pełnomocnik skarżącej wskazał, iż złożony przez nią formularz zawiera wszelkie informacje i oświadczenia wymagane do nadania sprawie prawidłowego biegu. Pełnomocnik wskazał także, iż wnioskodawczyni sprawuje stałą oraz całodobową opiekę nad matką A. W. od ok. czerwca 2021 r. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką pomagając we wszystkich czynnościach samoobsługowych i higienicznych. Wnioskodawczyni przygotowuje oraz podaje matce posiłki, pomaga matce przy kąpieli, toalecie oraz utrzymaniu codziennej higieny. Wnioskodawczyni robi zakupy, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie i jeździ na nie z matką. Wykonuje w domu czynności w postaci prania, gotowania, sprzątania. Wykonuje przy matce wszystkie czynności codzienne ze względu na schorzenia osoby wymagającej opieki. Opieka nad matką wypełnia wnioskodawczyni pełen wymiar czasu. Wnioskodawczyni musiała zaprzestać świadczenia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką oraz pozostawania w pełnej dyspozycji w stosunku do osoby wymagającej opieki. Zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną przez wnioskodawczynię jest na tyle szeroki, iż wyklucza możliwość podjęcia pracy nawet w niepełnym wymiarze.
Rozpatrując sprawę organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej oraz jej matki (wywiad przeprowadzono w obecności A. W.). Organ ustalił, że: "Pani A. W. sporadycznie korzysta z pomocy tut. GOPS-u - ostatni zasiłek celowy specjalny klientka pobrała w czerwcu 2020 roku. Aktualna wysokość dochodów Pani W. to 1603,87 (zasiłek pielęgnacyjny oraz emerytura z ZUS-u). A. W. jest wdową (od 15.06.2008 r.). Jest matką ośmiorga dzieci (jedno dziecko nie żyje) dorosłych, usamodzielniły się. Pani A. W. zamieszkuje dom własny - 3 pokoje, kuchnia, łazienka wyposażony w podstawowy sprzęt codziennego użytku. Pani A. choruje na nerwicę serca, reumatyzm, w 2017 r. operacja oka - wylew, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów kolanowych oraz zaburzenia nerwicowe". Podczas wywiadu organ ustalił także, iż A. W. zamieszkuje dom własny, w którym zamieszkuje także jej dorosły syn J. i od 1 czerwca 2021 r. również dorosła córka – V. G., która zadeklarowała się, że będzie opiekować się matką.
A. W. niewątpliwie zmaga się z bólem ze względu na zwyrodnienia stawów, jednakże jest osobą samodzielną - wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje sama. Klientka pamięta o przyjmowaniu leków, które sama sobie wydziela według wskazań lekarza. A. W. oświadczyła, że nie może dźwigać, czy też wykonywać ciężkich prac, dlatego jest bardzo zadowolona z obecności córki V. Córka robi zakupy, asekuruje podczas wizyt lekarskich, sprząta pomieszczenia, rozpala w piecu oraz przynosi drzewo do domu.
Organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad matką z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką (matka jest osobą samodzielną, wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje sama). Organ wskazał także na wiek A. W., kiedy orzeczono jej niepełnosprawność.
W tym kontekście Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując przy tym, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn.. akt K 38/13) istotnie został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na powszechną linią orzeczniczą, w tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, odstępuje od stanowiska przyjmowanego w poprzednich swoich decyzjach, iż wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje".
Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20). Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20).
Należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 473/20). W związku z powyższym rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło ww. wykładnię i nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
Kolegium zaznaczyło jednak, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13), przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).
Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżąca udokumentowała zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia z okresu od 1 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. Jak wynika z umowy zlecenia z 1 grudnia 2020 r. umowa została zawarta na wskazany czas określony. Natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od 13 listopada 2017 r., dlatego organ doszedł do wniosku, że posiadanie przez matkę skarżącej znacznego stopnia niepełnosprawności nie stanowiło przeszkody w podjęciu pracy przez skarżącą.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1).
A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt. III SA/Gd 431/21).
Kolegium wskazało, że - jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego - sprawowana przez skarżącą opieka nad A. W. nie wypełniała przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W szczególności, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu i orzeczenia o niepełnosprawności, co prawda A. W. cierpi na liczne schorzenia, jednak równocześnie potrafi sama choć z pomocą ubrać się, umyć, zjeść przygotowane posiłki, porusza się po domu. Skarżąca nie jest osobą leżącą. Jedynie w czynnościach wymagających dźwigania pomaga jej córka. Nawet jeżeli matka wymagałaby pomocy podczas np. kąpieli, to zakres tak sprawowanej opieki nie przesądza o obowiązku przyznania wnioskowanego świadczenia. A. W. sama przyjmuje przygotowane przez siebie leki. Sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego skarżąca jest zobowiązana jako córka.
Kolegium zaznaczyło, że nie neguje, iż skarżąca pomaga matce w codziennych czynnościach, tak jak wskazała we wniosku oraz jak wskazano podczas wywiadu. Jednak zakres faktycznie sprawowanej opieki nad matką nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) "omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu (...) Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (...) dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo- skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowana stanu zdrowia (...)".
Z kolei Wojewódzki Są Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 431/21) stwierdził, iż "(...) Zgodzić się należy z organami, że skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z mężem. Do czynności tych należą: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, koszenie trawy. Z opisu zakresu sprawowanej opieki wynika natomiast, że skarżąca wspiera męża w chorobie jedynie w niewielkim rozmiarze. Czynności te polegają na: mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru we krwi, pomocy przy niektórych czynnościach higienicznych (golenie, obcinanie paznokci), pomocy przy kontaktach z lekarzami, przygotowaniu leków, pomocy w pisaniu i czytaniu. Czynności te, co do zasady, mogą być wykonane rano i wieczorem (podanie śniadania i kolacji, leków, pomiary ciśnienia i cukru we krwi) lub wczesnym popołudniem (podanie obiadu).
Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Choć oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki", w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkając z mężem, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, prać, czy gotować. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby męża.(...)".
Kolegium wskazało, że w sprawie również nie doszło do naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wyjaśnione. Z całości zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w jaki sposób jest sprawowana opieka i jaki jest stan zdrowia A. W. Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska pełnomocnika strony, iż wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane jedynie za "gotowość" do podjęcia się opieki, bowiem - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) - definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca zamieścił w art. 3 pkt. 22 u.ś.r.
Tym samym poprzez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć rezygnację z pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca może podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać matce po jej zakończeniu (np. rano, po południu).
V. G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; a także poprzez niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;
2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że zasadniczym zarzutem stawianym w skardze jest naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegający na błędnej wykładni ww. przepisu. Organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podniósł, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, ponieważ nie pracuje zawodowo od lipca 2021 r., a znaczny stopień niepełnosprawności A. W. datuje się od 13 listopada 2017 r. Organ pominął jednak okoliczność, że choroba matki ma charakter postępujący i już w roku 2017 wywołała jej niepełnosprawność. Od roku 2021 z powodu pogarszającego się stanu zdrowia A. W. skarżąca musiała zrezygnować z dalszego podejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad nią. Z pola widzenia organu nie powinna jednak znikać okoliczność, iż od chwili, w której konieczne stało się sprawowanie opieki nad matką skarżącej, opieka ta jest sprawowana przez nią.
Skarżąca istotnie we wcześniejszym okresie, w którym stan zdrowia matki na to pozwalał, próbowała łączyć opiekę nad matką z podejmowaniem zatrudnienia. Co normalne, pogarszający się z wiekiem stan zdrowia matki skarżącej wymagał zwiększenia zakresu opieki. Obecnie skarżąca nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką choćby z pracą w niepełnym wymiarze czasu.
Co do ram czasowych w kontekście pozostawania bez zatrudnienia/rezygnacji z zatrudnienia wypowiadały się sądy administracyjne, których L. orzecznicza jest zgodna, nie budząca wątpliwości interpretacyjnych i tak m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 marca 2021 r. (sygn. akt. III SA/Gd 66/21) wskazał, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd doprecyzowuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie.
Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20).
Skarżąca zwróciła uwagę, że pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje dwie kategorie zachowań: zaprzestanie uczestniczenia w jakimś działaniu, jak i niepodejmowanie tego działania. Innymi słowy przesadzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13). Oczywiste jest w ocenie Sądu, że każda z tych kategorii rezygnacji musi być związana z koniecznością sprawowania opieki. Bez względu więc na to, czy owa rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, to w każdym przypadku przesądzające znaczenie ma związek pozostawania bez zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Nie wyklucza zatem przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.
Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca wykonuje w związku z opieką nad matką czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych. Sprawowana przez skarżącą nad matką opieka polega m.in. na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym - sprzątanie, pranie itp., zastępowaniu matki w załatwianiu wszelkich spraw, robienie zakupów, pomocy w utrzymywaniu choć minimalnych kontaktów społecznych oraz pomocy w typowych codziennych czynnościach (które wykonywanie nie nastręczałoby trudności osobie zdrowej). Tego rodzaju czynności składających, się na sprawowanie opieki, organ nie wziął jednak pod uwagę przy podejmowaniu przedmiotowej decyzji, uznając w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa, że nie mają one znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek ustawowych.
Skarżąca podniosła, że daleko nieuprawnione, pozbawione fachowej wiedzy, a przede wszystkim krzywdzące w kontekście przedmiotowej sprawy jest twierdzenie organu II instancji, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Powyższe nie powinno budzić wątpliwości organu już z uwagi na samą treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie małżonka od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim.
Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca wykonuje wszystkie czynności wobec osoby wymagającej opieki nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem tej osoby ale w szerszym aspekcie - niezbędnym do jej pełnej egzystencji. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 58/21) o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.
Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku wskazuje, że niezasadne jest przy tym założenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach wyłącznie innych czynności niż czynności związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować, jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem, mogą wypełniać cały dzień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 1186/19) wskazał z kolei, że konieczność sprawowania nad ojcem codziennej opieki w godzinach od 8 do 17 poprzez faktyczne "prowadzenie domu" - sprzątanie, gotowanie, prawnie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza - stanowi wykonywanie opieki w sposób stały i trwały. Co istotne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r., (sygn. akt. II SA/Rz 590/19) wskazał, iż organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że z żadnego przepisu u.ś.r. nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne.
Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym osobom, w tym także takim, które mają obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z tego powodu, że nie da się to pogodzić ze sprawowaniem opieki. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Sąd nie podziela poglądu, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być nieprzerwana i całodobowa.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).
Jak sam organ I instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, że opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nie pomaga nikt inny. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały i długotrwały.
Ponadto, mając na uwadze powyższe organ I i II instancji nie ustrzegł się również naruszeń o charakterze procesowym związanych z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego działania organu administracji w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie, zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. Zarówno organ I i II instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych. Ustalenia organu II instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, a z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.
Podsumowując powyżej sformułowane zarzuty oraz całokształt sytuacji związanej ze sprawowaniem opieki nad matką przez skarżącą, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Raz jeszcze należy podkreślić, że zastosowanie w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni.
Organ winien był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2001 r., sygn. akt I KZP 22/01, a także: A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s.203 i nast.; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1997, s.151; J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s.123 i nast). W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa.
Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a - wbrew twierdzeniom zawartym w skardze -rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi strona skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 stycznia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 16 sierpnia 2021 r., którą odmówiono V. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – A. W..
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obydwu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), w której szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje on nad osobą niepełnosprawną.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).
Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze czasowym (zakresie podejmowanych czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Mając powyższe na uwadze obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do dokonania oceny (istnienia związku przyczynowo-skutkowego) w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie za faktyczny i uzasadniony okolicznościami sprawy powód rezygnacji czy też niepodejmowania zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez skarżącą należy przyjąć konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką), a także rozważenie czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.
Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna matka skarżącej – A. W. (ur. [...] r.) jest wdową od 15 czerwca 2008 r. i matką ośmiorga dzieci (jedno dziecko zmarło). A. W. zamieszkuje dom własny (3 pokoje, kuchnia i łazienka) wraz z dorosłym synem – J. W. oraz od dnia 1 czerwca 2021 r. także z córką – skarżącą V. G. A. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 10 stycznia 2018 r., którym została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności (symbol jej niepełnosprawności: 01-U - upośledzenie umysłowe oraz 05-R - upośledzenie narządu ruchu). Z ustaleń dokonanych w ramach przeprowadzonego w dniu 3 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego u A. W. wynika, że choruje na nerwicę serca, reumatyzm, w 2017 r. operacja oka - wylew, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, stawów kolanowych oraz zaburzenia nerwicowe. Z przeprowadzonej przez pracownika socjalnego na podstawie ww. wywiadu środowiskowego oceny sytuacji osoby/rodziny A. W. wynika, że matka skarżącej "niewątpliwie zmaga się z bólem ze względu na zwyrodnienia stawów, jednakże jest osobą samodzielną - wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje sama.
Klientka pamięta o przyjmowaniu leków, które sama sobie wydziela według wskazań lekarza. A. W. oświadczyła, że nie może dźwigać, czy też wykonywać ciężkich prac, dlatego jest bardzo zadowolona z obecności córki V. Córka robi zakupy, asekuruje podczas wizyt lekarskich, sprząta pomieszczenia, rozpala w piecu oraz przynosi drzewo do domu". Z wyrażonej przez pracownika socjalnego przeprowadzającego przedmiotowy wywiad środowiskowy oceny wynikało, że "wszystkie te czynności to gównie obowiązki domowe, które można wykonywać również po pracy i nie mają ona związku z typowymi czynnościami opiekuńczymi".
W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką - w tym faktycznego, wynikającego z rzeczywistych potrzeb i oczekiwań niepełnosprawnej matki, zakresu tej opieki - a jednocześnie koniecznością niepodejmowania z tego powodu przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca – czego organy nie negowały faktycznie opiekująca się i wspierająca na co dzień matkę - nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania takiej opieki.
W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką, co w konsekwencji wyklucza, stosownie do regulacji wskazanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazać należy, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r.), to jednak podkreślenia wymaga też to, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy (m.in. czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze), stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy - pomimo bezsprzecznie istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny - wskazywać muszą na tak duże zaabsorbowanie czasu opieki (pielęgnacji) sprawowanej przez opiekuna nad tą osobą i wynikającej z zakresu koniecznej i wymaganej przez osobę niepełnosprawną pomocy z uwagi na specyfikę jej schorzeń, by podjęcie przez opiekuna jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne).
Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna bowiem być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej tę opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia należało przyznać rację organom obu instancji, które przyjęły, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad matką - z uwagi na zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. sprawowania opieki wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie przez opiekuna z pracy. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego matka skarżącej – A. W., pomimo niewątpliwych schorzeń i dolegliwości będących podstawą uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą – co zostało stwierdzone podczas wywiadu środowiskowego – samodzielną, wykonującą wszystkie czynności samoobsługowe samodzielnie, a więc nie wymagającą z powodu swojej niepełnosprawności sprawowania całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.).
Wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad matką nie są więc czynnościami wykluczającymi podjęcie przez nią aktywności zawodowej. Jak wynika z ustaleń dokonanych w ramach przeprowadzonego w miejscu zamieszkania A. W. i skarżącej V. G. wywiadu środowiskowego sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką nie wymaga wykonywania przez nią czynności pielęgnacyjnych, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż A. W. nie będąc osobą leżącą czy też chociażby ze znacznym ograniczeniem możliwości samodzielnego poruszania się, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Z dokonanych ustaleń nie wynika, by matka skarżącej była osobą, która wymaga prowadzenia do toalety, czy wykonywania czynności higienicznych takich jak np.: podmywanie, wymiana pieluchomajtek.
Z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącej jest osobą samodzielną. Zgodzić należy się zatem z organami, że stan matki skarżącej nie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez skarżącą pracy zarobkowej. Pranie, gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów, realizacja recept, umawianie i towarzyszenie w wizytach lekarskich, nie wykluczają wykonywania pracy zawodowej, gdyż są to czynności głównie związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) – a tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania opiekuna i podopiecznego - dające możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej.
W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, który jest związany z jej niepełnosprawnością, przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy przyjęły, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar opieki wymuszał na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, która może być także wykonywana w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodzić należy się, co podkreślił organ odwoławczy, że sprawowana przez skarżącą opieka ma w istocie charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego skarżąca jest zobowiązana jako córka, a świadczona przez nią pomoc nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, zaś zakres ich mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych.
Przy właściwej zatem organizacji możliwe jest pogodzenie ww. czynności odnoszących się do pielęgnacji i opieki nad matką z wykonywaniem przez skarżącą aktywności zawodowej. Zwrócić należy także uwagę, że skarżąca nie mieszka wyłącznie sama z matką, bowiem w mieszkaniu tym mieszka także jej brat (syn A. W.) – J. W., który, jak z doświadczenia życiowego należy przyjąć, mógłby wspomóc skarżącą w sprawowaniu opieki nad matką chociażby w minimalnym zakresie.
Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zatem oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec matki, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Konstatacja taka wyklucza natomiast zaistnienie przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającej na konieczności rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl