Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 sierpnia 1998 r., (...) Wojewoda P. na podstawie art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./ po rozpatrzeniu odwołania Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Jarosławiu z dnia 19 czerwca 1998 r., (...) odmawiającej oddania w trwały zarząd nieruchomości Skarbu Państwa położonej we wsi S.-B. oznaczonej jako działka nr 1/8 o powierzchni 4,92 ha - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podano, że Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. domagała się stwierdzenia zarządu i objęcia opłatami rocznymi działki nr 1/2 o powierzchni 13,58 ha położonej w S.-B., będącej w posiadaniu wnioskodawcy i jego poprzednika prawnego od 1939 r.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Kierownik Urzędu Rejonowego w J. dokonał podziału działki 1/2 na dwie działki 1/7 i 1/8. Podział miał na celu oddzielenie zgodnie z MPO terenu rolnego od terenu przeznaczonego pod eksploatację kruszywa i ustalenie właściwości organów do dysponowania nowopowstałymi działkami.
W dalszej kolejności organ działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ decyzją z dnia 19 czerwca 1998 r., (...) odmówił Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. oddania w zarząd działki nr 1/8.
W uzasadnieniu tej decyzji podano, że działka nr 1/8 zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego jest przeznaczona pod eksploatację kruszywa, a ta działalność nie mieści się w zakresie działalności statutowej wnioskodawcy.
Odwołując się od tej decyzji Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. zarzuciła, że spełnia wszystkie przesłanki z art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami niezbędne do oddania jej nieruchomości w trwały zarząd, zaś organ mógł zobowiązać wnioskodawcę do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem.
Organ I instancji pominął możliwość udowodnienia istnienia prawa zarządu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Organ II instancji uznał, że odwołanie nie jest uzasadnione.
Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. jest państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej i włada nieruchomością Skarbu Państwa położoną w S.-B. oznaczoną nr 1/8 o pow. 4,92 ha.
Przepis art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje, że posiadaczom nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu im tych nieruchomości wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie legitymują się nimi w dniu wejścia w życie tej ustawy oddaje się je odpowiednio w użytkowanie wieczyste w drodze umowy lub w trwały zarząd.
Ponieważ wnioskodawca jest państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej organ może oddać mu grunt jedynie w trwały zarząd.
Nieruchomości Skarbu Państwa oddawane są państwowym jednostkom organizacyjnym w trwały zarząd w celu umożliwienia tym jednostkom wykonywania zadań do których zostały powołane. Przekazując nieruchomości w zarząd rolą organu jest zbadanie czy nieruchomość jest jednostce niezbędna dla realizacji jej celów statutowych, a jednocześnie czy cele te są zgodne z przeznaczeniem nieruchomości w planie miejscowym.
Działka 1/8 zgodnie z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Gminy R. leży w konturze PE - obszary eksploatacji powierzchniowej surowców mineralnych /piaski, kruszywa, gliny/.
Zgodnie z zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 15 lutego 1993 r. Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. jest jednostką powołana do utrzymania i eksploatacji wód powierzchniowych stanowiących własność Skarbu Państwa. Z treści tego zarządzenia nie wynika, by do zakresu jej działania należało eksploatowanie surowców położonych poza terenem wód powierzchniowych. Okolicznością uzasadniającą ponadto odmowę oddania przedmiotowego terenu w zarząd wnioskodawcy jest fakt wydzierżawienia działki osobie fizycznej celem eksploatowania żwiru do 2007 r. Żwir niezbędny do regulacji cieków wodnych i tworzenia zbiorników retencyjnych wnioskodawca może pozyskiwać z koryta rzek i terenów przybrzeżnych, którymi administruje.
Nie jest uzasadnionym również zarzut braku uwzględnienia przez Kierownika Urzędu Rejonowego w J. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Rozporządzenie reguluje kwestie związane z uwłaszczeniem osób prawnych i nie ma zastosowania w postępowaniu o nabycie zarządu przez państwowe jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.
Powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżyła Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. i wskazując na naruszenie przepisu art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w J. z dnia 19 czerwca 1998 r., (...).
W uzasadnieniu skargi podano, że przepis art. 207 powołanej wyżej ustawy stanowi, że posiadaczom nieruchomości w tym przepisie wymienionym oddaje się nieruchomość w trwały zarząd w drodze decyzji, co prowadzi do wniosku, że "oddanie" ma charakter obligatoryjny. Skarżąca spełnia wszelkie wymogi z przepisu art. 207 ustawy.
Przepis ten nie określa w żaden sposób, jak posiadacz nieruchomości, któremu oddano ją w trwały zarząd, ma z niej korzystać. Skarżąca wydzierżawiła nieruchomość Franciszkowi H. w celu eksploatacji kruszywa do dnia 31 grudnia 2007 r., tak więc nieruchomość będzie wykorzystywana zgodnie z jej przeznaczeniem w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego.
Skarżąca ponadto zarzuciła, że art. 43 ust. 2 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że jednostka "ma prawo", a nie obowiązek korzystania z nieruchomości oddanej jej w trwały zarząd w celu prowadzenia działalności należącej do zakresu jej działania. Używa się w tym przepisie również określenia "w szczególności", a nie "wyłącznie". Skarżąca może zostać zobowiązana w trybie art. 43 ust. 6 ustawy do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Gminy R. Przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna skarżącej do realizacji jej celów statutowych, dlatego posiada ją od 1939 r.
Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Stosownie do przepisu art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przy czym z mocy art. 51 ustawy Sąd nie jest związany granicami skargi. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa.
Problematykę związaną z możliwością przekazywana posiadaczom nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa w trwały zarząd reguluje przepis art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./. Przepis ten stanowi, że posiadaczom nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu im tych nieruchomości, wydanymi w formie przewidzianej prawem, i nie legitymują się nimi w dniu wejścia w życie ustawy, oddaje się je odpowiednio w użytkowanie wieczyste, w drodze umowy, lub w trwały zarząd, w drodze decyzji.
Poza sporem pozostaje, że skarżąca jest posiadaczem nieruchomości stanowiącej działkę 1/8 położoną w S.-B., o powierzchni 4,92 ha. Poza sporem pozostaje również, że w dniu 5 grudnia 1990 r. Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu im tych nieruchomości, wydanymi w formie przewidzianej prawem, i nie legitymowała się nimi w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. w dniu 1 stycznia 1998 r. W takiej sytuacji stwierdzić należy, że skarżąca spełnia wymogi do przekazania jej w trybie art. 207 powołanej ustawy przedmiotowej nieruchomości w trwały zarząd i należy zgodzić się z zarzutem skargi, że oddanie w takim przypadku - z uwagi na sformułowanie "(...) oddaje się (...)" - ma charakter obligatoryjny, o ile zajdą przewidziane w ustawie o gospodarce nieruchomościami przesłanki do takiego przekazania.
Do nich należy zaliczyć przesłankę wskazaną w art. 18 powołanej ustawy. Przepis ten jest usytuowany w rozdziale 1 "Zasady ogólne", działu II "Gospodarka nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz własność jednostki samorządu terytorialnego". Przepisy wspomnianego działu stosuje się - zgodnie z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz własność jednostek samorządu Terytorialnego, a więc również do nieruchomości objętych dyspozycją przepisu art. 207 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z art. 18 powołanej ustawy nieruchomości mogą być oddawane jednostkom organizacyjnym między innymi w trwały zarząd na cele związane z ich działalnością. Odnosząc tę kwestię do materiału zebranego w sprawie nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji, że wydobywanie kruszywa, które w dalszej kolejności jest przeznaczane do regulowania cieków wodnych i tworzenia zbiorników retencyjnych nie powoduje konieczności przyjęcia, że nieruchomość będzie wykorzystywana na cele związane z działalnością Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. Zgodnie z par. 8 ust. 10 zarządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 15 lutego 1993 r. w sprawie organizacji i zakresu działania Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. stanowi, że do zakresu działania Dyrekcji należy administrowanie gruntami i nieruchomościami Skarbu Państwa pozostającymi w jej zarządzie.
Przepis ten obejmuje z całą pewnością działania zmierzające w kierunku regulacji cieków wodnych i tworzenia zbiorników retencyjnych. Wskazany wyżej przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami mówi o oddaniu nieruchomości w trwały zarząd na cele związane z działalnością jednostki, nie wskazując sposobu realizacji tych celów. Organ nie jest uprawniony do wskazywania jednostce sposobu realizacji jej celów, a w szczególności, by do regulowania cieków wodnych i tworzenia zbiorników retencyjnych używała surowca z koryta rzeki i terenów przybrzeżnych. W takiej sytuacji stwierdzić należy, że nieruchomość może być przeznaczona przez wnioskodawcę na cele związane z jego działalnością, o ile zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwoliłby przyjąć, że nieruchomość będzie wykorzystywana w ten sposób.
Oczywistym jest, że zasady oddawania nieruchomości w trwały zarząd są określone w art. 43-50 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisy te mają zastosowanie w przypadku wniosku złożonego w trybie art. 207 ustawy. Przepis art. 43 ust. 2 powołanej ustawy określa przykładowo sposoby korzystania z nieruchomości oddanej w trwały zarząd. Art. 43 ust. 2 pkt 3 ustawy przewiduje możliwość oddania - przy spełnieniu określonych tam wymogów - nieruchomości w dzierżawę. Oddanie nieruchomości w dzierżawę nie zmienia faktu, że uzyskane z niej surowce mogą być przeznaczane na regulację cieków i budowę zbiorników retencyjnych.
W takiej sytuacji stwierdzić należy, że Okręgowa Dyrekcja Gospodarki Wodnej w K. spełnia wszelkie wymogi do przekazania jej przedmiotowej nieruchomości w trwały zarząd, o ile uzyskane z działki 1/8 kruszywo będzie przeznaczone na cele związane z działalnością Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. Po ewentualnym udowodnieniu wskazanej okoliczności rolą organu będzie sformułowanie decyzji o ustanowieniu trwałego zarządu w taki sposób, by spełniała ona wymogi przewidziane w art. 45 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W okolicznościach określonych w art. 46 ust. 2 ustawy organ będzie mógł z urzędu wydać decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny po myśli przepisów art. 22 ust. 1 pkt w i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.