Spis treści ustawy
Art. 109 ustawa o gospodarce nieruchomościami
Aktualne brzmienie
Art. 109.
1.Gminie przysługuje prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży:
1)niezabudowanej nieruchomości nabytej uprzednio przez sprzedawcę od Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego;
2)prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej, niezależnie od formy nabycia tego prawa przez zbywcę;
3)nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne albo nieruchomości, dla której została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego;
4)nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania wieczystego takiej nieruchomości;
4a)nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji, jeżeli przewiduje to uchwała, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji;
4b)nieruchomości położonych na obszarze Specjalnej Strefy Rewitalizacji, o której mowa w rozdziale 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji.
5) (uchylony)
2.Przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planów miejscowych do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne. Przepis art. 92 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
3.Prawo pierwokupu nie przysługuje, jeżeli:
1)sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje na rzecz osób bliskich dla sprzedawcy;
2)sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje między osobami prawnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego;
3)prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione jako odszkodowanie lub rekompensata za utratę własności nieruchomości;
4)prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione w wyniku zamiany własności nieruchomości;
5)w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4, prawo pierwokupu nie zostało ujawnione w księdze wieczystej;
6)sprzedaż nieruchomości następuje na cele budowy dróg krajowych;
7)prawo pierwokupu przysługuje partnerowi prywatnemu lub ostatniemu partnerowi prywatnemu w przypadkach, o których mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym;
8)sprzedaż nieruchomości następuje na cele realizacji inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego albo Inwestycji w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, albo na szczególnych zasadach, określonych w art. 29b ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym;
9)sprzedaż nieruchomości następuje na cele realizacji inwestycji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych oraz stacji radarów meteorologicznych;
10)prawo pierwokupu przysługuje Krajowemu Zasobowi Nieruchomości w przypadkach, o których mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości.
4.Prawo pierwokupu wykonuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta.
Tekst ujednolicony ISAP, stan prawny na 16.10.2026, tekst z 3.08.2026. Wiążący jest tekst ogłoszony w Dzienniku Ustaw: oficjalny PDF ↗, otwórz w wyszukiwarce, zgłoś błąd.
Powiązane przepisy
- art. 4 pkt 1 definicjanieruchomości gruntowej – należy przez to rozumieć grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności;
- art. 4 pkt 2 definicjazasobie nieruchomości – należy przez to rozumieć nieruchomości, które stanowią przedmiot własności Skarbu Państwa, gminy, powiatu lub województwa i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące pr…
- art. 4 pkt 5 definicjaplanie miejscowym – należy przez to rozumieć miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, o którym mowa w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
- art. 4 pkt 9b definicjajednostce samorządu terytorialnego – należy przez to rozumieć gminę, powiat lub województwo;
- art. 4 pkt 13 definicjaosobie bliskiej – należy przez to rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz osobę, która pozostaje ze zbywcą faktycznie we wspólnym pożyciu;
- art. 92 ust. 2 stosowanieZa nieruchomości wykorzystywane na cele rolne i leśne uznaje się nieruchomości wykazane w katastrze nieruchomości jako użytki rolne albo grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione, a także wchodzące w skład nieruchomośc…
- ustawa o rewitalizacji art. 8 odesłanieW przypadku gdy gmina zamierza realizować zadania własne, o których mowa w art. 3 ust. 1, rada gminy wyznacza, w drodze uchwały, z własnej inicjatywy albo na wniosek wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, obszar zdegr…
- ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym art. 29b ust. 1 odesłanieSzczególne zasady nabywania nieruchomości obejmują:
Orzeczenia i interpretacje 66
Powołują ten przepis: 59 orzeczeń sądów powszechnych, SN i TK (SAOS) i 7 orzeczeń sądów administracyjnych (NSA i WSA); najnowsze. Sąd Najwyższy tylko do 2016 r.; orzeczenia sądów administracyjnych dochodzą stopniowo, od najnowszych.
- Postanowienie SR w Toruniu z 9 marca 2026 r., I Ns 54/25
- Wyrok SA w Krakowie z 19 stycznia 2026 r., I ACa 1868/22
- Wyrok SO w Olsztynie z 13 maja 2025 r., I C 161/23
- Wyrok SO w Warszawie z 7 listopada 2024 r., I C 136/24
- Wyrok SO w Gliwicach z 22 marca 2024 r., I C 1636/22
- Postanowienie SO w Olsztynie z 22 listopada 2023 r., IX Ca 1095/23
- Wyrok SA w Łodzi z 29 września 2023 r., I ACa 832/19
- Postanowienie SO w Olsztynie z 25 września 2023 r., IX Ca 693/23
- Zarządzenie SR w Głubczycach z 14 lipca 2022 r., I C 1/22
- Wyrok SO Warszawa-Praga w Warszawie z 20 czerwca 2022 r., II C 1412/21
Wszystkie (66) z filtrami według źródła, roku i sądu, szukaj w ich treści
Historia zmian
6 brzmień, obecne od 15.08.2019
… budowli przeciwpowodziowych oraz stacji radarów meteorologicznych;
10) prawo pierwokupu przysługuje Krajowemu Zasobowi Nieruchomości w przypadkach, o których mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości.
4. Prawo pierwokupu wykonuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta.
… w rozdziale 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji.
5) nieruchomości położonej na obszarze portów i przystani morskich.
5) (uchylony)
2. Przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości …
… jednostek samorządu terytorialnego;
2) prawa użytkowania wieczystego nie zabudowanejniezabudowanej nieruchomości gruntowej, niezależnie od formy nabycia tego prawa przez zbywcę;
3) nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne albo nieruchomości, dla której została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego;4) nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania … w rozdziale 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji.5) nieruchomości położonej na obszarze portów i przystani morskich.
2. Przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości przez …
… odszkodowanie lub rekompensata za utratę własności nieruchomości;
4) prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione w wyniku zamiany własności nieruchomości,;
5) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4, prawo …
Art. 109.
1. Gminie przysługuje prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży:
1) nie zabudowanejniezabudowanej nieruchomości nabytej uprzednio przez sprzedawcę od Skarbu Państwa lub gminy,albo jednostek samorządu terytorialnego;2) prawa użytkowania wieczystego nie zabudowanej nieruchomości … na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne,4) nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania wieczystego takiej nieruchomości.
4) nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania wieczystego takiej nieruchomości;
4a) nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji, jeżeli przewiduje to uchwała, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 9 października 2015 …
Odsyłają tu 15
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 110 ust. 1
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 111a ust. 3 do art. 109 ust. 3 pkt 1, art. 109 ust. 3 pkt 2
- ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego art. 8e ust. 1
- ustawa o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu art. 20 ust. 11
- ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi art. 27a ust. 2 do art. 109 ust. 3, art. 109 ust. 4
- ustawa o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących art. 24 ust. 6
- ustawa o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych art. 23 ust. 6
- ustawa o inwestycjach w zakresie budowy drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską art. 19 ust. 9
- ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym art. 29e ust. 1
- ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym art. 120o ust. 2
- ustawa o inwestycjach w zakresie budowy Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 - Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku art. 19 ust. 3
- ustawa o inwestycjach w zakresie budowy portów zewnętrznych art. 25 ust. 12
- ustawa o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w sektorze naftowym art. 26 ust. 11
- ustawa o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej w Warszawie art. 38 ust. 1
- ustawa o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie Krajowego Centrum Przetwarzania Danych art. 40 ust. 3
Odsyła do 8
- ustawa o rewitalizacji art. 8 odesłanie
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 109 ust. 1 pkt 1 wyłączenie
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 109 ust. 1 pkt 2 wyłączenie
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 92 ust. 2 stosowanie
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 109 ust. 1 pkt 3 odesłanie
- ustawa o gospodarce nieruchomościami art. 109 ust. 1 pkt 4 odesłanie
- ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym art. 2 pkt 3 definicja
- ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym art. 29b ust. 1 odesłanie