Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 września 2016r., Sąd odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 lipca 2016r., oddalającego skargę na wymienioną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2016r. z uwagi na uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 12 września 2016r.
Pismem z dnia 16 września 2016r. (złożonym w biurze podawczym Sądu w dniu 19 września 2016r.) skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazała, że powodem uchybienia terminowi było niewłaściwe pouczenie zawarte w zawiadomieniu o wyznaczeniu terminu rozprawy. Skarżąca podkreśliła, że z pouczenia tego zrozumiała, że jeżeli będzie na rozprawie, to w przypadku oddalenia skargi musi złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku w terminie siedmiu dni, natomiast, jeżeli będzie nieobecna na rozprawie, to Sąd doręczy jej sentencję wyroku. Strona podała, że ponieważ WSA przez okres trzech tygodni po rozprawie nie wysłał żadnej korespondencji, Spółka sprawdziła na stronie internetowej bazy orzeczeń, jakie zapadło rozstrzygnięcie, a następnie pismem z dnia 18 sierpnia 2016r. wystąpiła o uzasadnienie wyroku. Zdaniem Skarżącej, Sąd powinien pouczyć ją nie tylko o treści art. 141 § 2 p.p.s.a., lecz również o treści §1 tego przepisu.
Dopiero z treści obu tych przepisów można wyprowadzić wniosek, iż bieg terminu siedmiodniowego do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku biegnie od dnia doręczenia sentencji wyroku tylko w wypadku wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca podaje, że kluczowe znaczenie ma treść pouczenia, bowiem jest ono wynikiem realizacji zasady wynikającej z art. 6 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718) dalej jako: "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (§ 2 art. 87 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4 art. 87 p.p.s.a.). Z powyższego zatem wynika, że dla uznania zasadności przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, prawo wymaga spełnienia łącznie trzech przesłanek, tj.: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin.
Przechodząc do rozpoznania zasadności złożonego wniosku, w pierwszej kolejności Sąd zobowiązany był zbadać, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w zakreślonym przez ustawodawcę w art. 87 § 1 p.p.s.a. terminie.
W przedmiotowej sprawie moment powzięcia wiadomości o powstałym uchybieniu należy odnieść do dnia, w którym skarżącej doręczono przesyłkę zawierającą postanowienie odmawiające sporządzenia uzasadnienia wyroku, tj. 12 września 2016r. (k. 92 akt sąd.). Wniosek o przywrócenie terminu skarżąca złożyła w biurze podawczym Sądu w dniu 19 września 2016r., zatem strona dochowała siedmiodniowego terminu na złożenie niniejszego wniosku. Jednocześnie wskazać należy, że skarżąca dopełniła czynności, której nie dokonała w terminie, załączając wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego dnia 26 lipca 2016r.
W ocenie Sądu, nie została natomiast spełniona przesłanka braku winy w uchybieniu czynności, wynikająca z § 2 cytowanego przepisu. W niniejszej sprawie okolicznością, na którą powołuje się skarżąca, wnioskując o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jest niewłaściwe jej zdaniem pouczenie zawarte w zawiadomieniu o wyznaczeniu terminu rozprawy i w związku z tym mylne jego odczytanie i rozumienie, co do sposobu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zaznaczyć należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015r., sygn. akt II GZ 896/14 – dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie ma definicji legalnej pojęcia "braku winy", a zatem każdorazowo musi być ono analizowane na gruncie konkretnego stanu faktycznego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych.
Konieczna jest zatem ocena, czy skarżąca, przy dochowaniu najwyższej staranności, mogła dokonać czynności procesowej w terminie przepisanym prawem. Orzecznictwo sądowe wypracowało pewne standardy zachowań i zdarzeń, które przyjmuje się jako brak winy przy uchybieniach terminom. Mieszczą się więc tu wszystkie przypadki działań leżących poza jakimkolwiek wpływem na nie samej strony, jak i nietypowe zdarzenia dotykające samej strony. Przywrócenia uchybienia terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy tez nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności działania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Przy ocenie winy należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679).
W ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można przyjąć, że powołanie się przez skarżącą na wskazane we wniosku rozumienie, niewłaściwej jej zdaniem treści pouczenia, świadczy o uprawdopodobnieniu przez nią braku winy w uchybieniu terminu do dokonania powyższej czynności procesowej. Należy bowiem podkreślić, że zawiadomienie o terminie rozprawy zawierało prawidłowe pouczenie, iż uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane stronie na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku albo doręczenia sentencji wyroku (pkt 3 zawiadomienia, k. 77 akt sąd.).
Jednocześnie w pkt 2 zawiadomienia wskazano, że stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. W ocenie Sądu, odczytując treść pkt 2 pouczenia, podmiot co prawda występujący bez profesjonalnego pełnomocnika, ale działający w formie organizacyjnej spółki prawa handlowego, jako profesjonalny podmiot gospodarczy, mógł wyciągnąć wniosek, że w punkcie tym wskazano wyjątek, w którym uzasadnienie orzeczenia jest doręczane z urzędu.
Na podstawie tych informacji strona wiedziała zatem, jakie czynności i w jakim terminie należy dokonać aby otrzymać uzasadnienie wyroku. Wiedziała również, w jakiej sytuacji i w jakim terminie sąd z urzędu doręcza odpis sentencji wyroku z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego oraz, że taka sytuacja w tej sprawie nie miała miejsca.
Takie sformułowanie pouczenia pozwala na przyjęcie, że skarżąca posiadała wiedzę niezbędną do podejmowania dalszych czynności w sprawie.
Sąd pouczył skarżącą o czynnościach procesowych koniecznych do uzyskania uzasadnienia wyroku oddalającego skargę i ewentualnych skutkach ich zaniedbań. Uznanie przez stronę, że pouczenie to było niewłaściwe wskutek dokonania jego subiektywnej interpretacji i zaniechanie podjęcia możliwych i koniecznych w takim wypadku w sprawie działań (np. uzyskania informacji o zapadłym w sprawie rozstrzygnięciu i możliwych dalszych działaniach drogą telefoniczną, elektroniczną czy osobiście w sekretariacie Sądu) nie świadczy o naruszeniu przez sąd obowiązku zawartego w art. 6 p.p.s.a., ale o braku zachowania wymaganej w takiej sytuacji należytej staranności profesjonalnego podmiotu gospodarczego. Podkreślić należy, że wyrażony w art. 6 p.p.s.a. obowiązek udzielania stronie pomocy nie oznacza, iż sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich jej możliwych zachowań, ani też do przestrzegania strony przed lekkomyślnym nietroszczeniem się o jej własne interesy i zalecania takich działań, które każdy dorosły i zapobiegliwy człowiek podejmuje z własnej inicjatywy w swoich życiowych sprawach, na podstawie własnych doświadczeń życiowych (por. postanowienie NSA z 13 maja 2014r., sygn. akt II GSK 922/14 – dostępne j.w.).
Na marginesie należy stwierdzić, że skarżąca działająca w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, nie stawiła się na rozprawie. Wprawdzie udział skarżącego w ogłoszeniu wyroku jest jego prawem, a nie obowiązkiem, jednakże gdy skarżący zdecyduje się z tego prawa skorzystać, sąd udziela wskazówek co do sposobu i terminu wniesienia środka odwoławczego. Jeżeli jednak skarżący nie korzysta z tego prawa, to z własnej woli rezygnuje z uczestnictwa w ogłoszeniu wyroku wraz z wszelkimi tego konsekwencjami. Zatem w sytuacji posiadania wiedzy przez skarżącą, co do terminu wyznaczenia rozprawy, zdaniem Sądu, winna ona przy dołożeniu staranności i dbałości o własne interesy, podjąć próbę uzyskania informacji o sposobie rozstrzygnięcia, choćby poprzez kontakt telefoniczny z Sądem. W takiej sytuacji skarżąca mogła wyjaśnić wszelkie wątpliwości i przy niejasnej jej zdaniem treści pouczenia zawartego w zawiadomieniu o rozprawie, uzyskać odpowiednie informacje, co do trybu i sposobu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Tymczasem pierwsze czynności, jak sama skarżąca wskazała w złożonym wniosku, podjęła dopiero po okresie trzech tygodni, sprawdzając na stronie internetowej bazy orzeczeń, jakie zapadło rozstrzygnięcie, a następnie pismem z dnia 18 sierpnia 2016r. wystąpiła o uzasadnienie wyroku.
W związku z wyżej zaprezentowaną argumentacją, Sąd nie podzielił poglądów zawartych w orzeczeniach powołanych przez stronę we wniosku o przywrócenie terminu, natomiast za zasadne uznał tezy orzecznictwa sądowego podanego w niniejszym postanowieniu (por. także postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013r., sygn. akt I OZ 285/13; z dnia 24 sierpnia 2016r., sygn. akt I FZ 182/16; z dnia 17 czerwca 2016r. II OZ 628/16; z dnia 7 lipca 2016r. I OZ 724/16; z dnia 15 stycznia 2016r., sygn. akt II OZ 12/16; z dnia 9 kwietnia 2013r., sygn. akt II OZ 248/13; z dnia 8 maja 2013r., sygn. akt I OZ 331/13; z dnia 14 stycznia 2014r. sygn. akt II OZ 1225/13 – dostępne j.w.).
Reasumując zdaniem Sądu, skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zatem Sąd mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.