Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. nr[...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r."), i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), odmówiono J. B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. B. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu organ przywołał podstawę prawnomaterialną rozstrzygnięcia oraz podał, iż jak wynika z oświadczenia osoby wymagającej opieki złożonego podczas wywiadu w dniu 14 grudnia 2022 r., Strona sprawuje opiekę nad matką świadcząc pomoc w zakresie: wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w tym utrzymania higieny osobistej i czynnościach pielęgnacyjnych, wsparcia w prowadzeniu gospodarstwa domowego, wsparcia w przemieszczaniu się poza miejscem zamieszkania. Na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki organ ustalił, że niepełnosprawność istnieje od 8 czerwca 2020 r., zatem z uwagi na moment powstania niepełnosprawności (w wieku 60 lat), w powołaniu na art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził, że świadczenie nie może zostać przyznane. Nadto organ zauważył, iż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie, z którego wynika, iż z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - Strona rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, natomiast z pisma z dnia 19 lipca 2022 r. wynika, iż wolą Strony jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 lipca 2022 r. Organ wyjaśnił również, że decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie może zostać uchylona, gdy nie pozostaje ona w obrocie prawnym. Specjalny zasiłek opiekuńczy został bowiem przyznany decyzją z dnia 25 listopada 2021 r. nr [...] na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.
Decyzja została doręczona w dniu 12 stycznia 2023 r.
Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w dniu 23 stycznia 2023 r. złożyła odwołanie od wyżej opisanej decyzji, podnosząc zarzut naruszenia:
- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, tj. uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- art. 17 ust. 1b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego do dnia 31 października 2022 r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
- art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W uzasadnieniu odwołania przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie podniesionych zarzutów, a także podkreślono, że z treści oświadczenia złożonego przez Stronę wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/331/2023/2924/AGŚ, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję oraz orzekło:
- w pkt 1 decyzji – odmówić Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w okresie od 1 lipca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r.,
- w pkt 2 decyzji – przyznać Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w okresie od 1 listopada 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie,
- w pkt 3 decyzji – przyznać Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w okresie od [...] do dnia [...] w wysokości 79,30 zł.
Organ odwoławczy wskazał na aktualny stan sprawy, podał, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony z dnia 6 lipca 2022 r. Jak wynika z nadesłanego aktu zgonu – osoba wymagająca opieki zmarła w dniu [...] Dalej organ odwoławczy przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Kolegium nie podzieliło przyczyny odmowy przyznania prawa do świadczenia opartej o art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując w tym zakresie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Kolegium podkreśliło, iż zaskarżona decyzja nie jest pierwszą decyzją zapadłą w niniejszej sprawie. W wyniku zaskarżenia decyzji organu pierwszej instancji z dnia 6 września 2022 r., Kolegium w dniu 28 października 2022 r. orzekło kasatoryjnie ze wskazaniem, iż w sytuacji ustalenia spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji winien uchylić na wniosek Strony decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy i przyznać świadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie Kolegium podczas ponownie prowadzonego postępowania Strona nie złożyła jednoznacznego oświadczenia co do rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy, po dokonanej analizie akt sprawy stwierdził, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji jest wystarczający do wydania orzeczenia merytorycznego w sprawie i przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalił, że Strona nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jednocześnie nie zachodziła żadna z przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło także, iż z uwagi na śmierć osoby wymagającej opieki w dniu [...] zasadnym stało się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do tej daty.
W odniesieniu do możliwości przyznania świadczenia od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (tj. lipca 2022 r.), o co wnosiła Strona, organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja przyznająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie została uchylona, zatem uwzględniając, że przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała począwszy od 1 listopada 2022 r., od tej daty możliwe stało się przyznanie świadczenia. Organ odwoławczy uznał, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Strona posiadała jednocześnie prawo do ww. zasiłku.
Decyzja została doręczona w dniu 17 lutego 2023 r.
Z rozstrzygnięciem, w części odmawiającej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania 15 marca 2023 r.). W skardze sformułowano zarzuty naruszenia:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy wykładnia językowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec tej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w sprawie miało miejsce.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, iż Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia, tym samym dokonała wyboru świadczenia, zatem nie może zostać pozbawiona świadczenia za okres od złożenia wniosku. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był wyrażony przez Skarżącą już w dniu złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W odniesieniu do wniosku skargi, zasygnalizowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w zaskarżonej części - odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji w tej samej części, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/331/2023/2924/AGŚ mocą której uchylono w całości decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy G. z dnia 5 stycznia 2023 r. nr[...], i przyznano Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od 1 listopada 2022 r. do [...] natomiast odmówiono za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny dokonanej przez organy orzekające w sprawie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na dwie niezależne przesłanki odmowy, pierwszą – moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r., oraz drugą – pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił pierwszej przyczyny odmowy, natomiast w związku z okolicznością, iż od 1 listopada 2022 r. Strona nie była już uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznał od tej daty wnioskowane świadczenie.
W związku z powyższym w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r., wymaga w tym miejscu odnotowania, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
W odniesieniu natomiast do odmowy przyznania świadczenia za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r. organ odwoławczy podał, iż decyzja przyznająca prawdo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką Strony nad matką nie została uchylona, natomiast ustała przeszkoda do przyznania świadczenia od 1 listopada 2022 r.
Świadczenie zostało przyznane do dnia śmierci osoby wymagającej opieki (odpis skrócony aktu zgonu, karta nr 57 akt administracyjnych). Odnotowania wymaga, iż śmierć w trakcie okresu świadczeniowego osoby podlegającej opiece, nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. III SA/Gd 613/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. III SA/Kr 285/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. II SA/Łd 280/23). Zatem do daty śmierci osoby niepełnosprawnej mogło być rozpatrywane ewentualne przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2023 r. sygn. I OSK 1724/21).
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 21 lipca 2022 r. wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (karta nr 23 akt administracyjnych). Osoba wymagająca opieki legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] nr [...] (karta nr 6 akt administracyjnych).
Decyzją nr [...] z dnia 25 lutego 2021 r. Wójt Gminy G. przyznał Stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 620,00 zł miesięcznie (karta nr 4 akt administracyjnych), natomiast decyzją nr [...] z dnia 25 listopada 2021 r. przyznał Stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 października 2022 r. (karta nr 5 akt administracyjnych). W sprawie organy nie kwestionowały sprawowania przez Skarżącą opieki nad matką oraz rezygnacji bądź niepodejmowania przez Stronę pracy w związku z opieką. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie budził wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu.
Kluczową kwestią pozostawało natomiast dokonanie wykładni i zastosowanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., w sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w odniesieniu do ustalenia przez organ odwoławczy początkowej daty przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.
Negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się, na gruncie rozpatrywanej sprawy, przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia za okres do 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r., regulowana jest treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Uwagi w tym zakresie wymaga również przepis art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., stanowiący, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobą uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Sąd, nie podziela przedstawionych przez organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie skutków, jakie zostały przez organy wyprowadzone z ustalonej okoliczności przysługiwania Skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za sporny okres.
Co do zasady, Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie ww. świadczeń. Do wskazanego wniosku prowadzi bowiem wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., jednak nie sposób przyjąć, że pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Powyższe pomijałoby w istocie możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z pozostających w zbiegu świadczeń. Oparcie się przez organy wyłącznie na literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie zyskuje akceptacji w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Zagadnienie zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanego z tym zagadnieniem ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, było już bowiem rozstrzygane przez sądy administracyjne, w tym przez tutejszy Sąd.
Wskazać należy m.in. na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. II SA/Gl 1136/19, z dnia 8 marca 2021 r. sygn. II SA/Gl 1040/20, z dnia 18 maja 2022 r. sygn. II SA/Gl 417/22, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. II SA/Gl 1496/20, z dnia 30 maja 2022 r. sygn. II SA/Gl 383/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. II SA/Gl 233/23 i powołane tam dalsze orzeczenia.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w przywołanych orzeczeniach poglądy. Podobnie w pełni podziela również stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1263/21 oraz jego argumentację.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie zasiłku. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru organ może jednocześnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne i uchylić decyzję przyznającą zasiłek.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy mieć na uwadze, że Skarżąca już wraz z wniesieniem wniosku w dniu 21 lipca 2022 r. (karta nr 23 akt administracyjnych) wyraziła wolę rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Dokonała zatem wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego. Sąd podziela stanowisko, że to na organach spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałoby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 omawianej ustawy. Możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.
W świetle powyższego uznać należy, że pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku z jednoczesnym oświadczeniem o rezygnacji z zasiłku.
Co więcej, Skarżąca miała prawo oczekiwać od organu podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia bez oczekiwania ze strony organów na odrębny wniosek o uchylenie jej prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ zgodnie z treścią art. 32 u.ś.r. organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
Zgodzić się należy zatem z poglądem, iż przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., wykładane łącznie, należy rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Przy czym należy dostrzec, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. II SA/Sz 748/18). Poczyniona uwaga uprawnia Sąd do stwierdzenia, że dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Rz 135/22, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Sz 335/23).
W świetle przedstawionej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. nie jest zatem prawidłowe stanowisko organu drugiej instancji, który uznał, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane Skarżącej dopiero po upływie okresu na jaki miała ona wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd stwierdził, że przyjęta w zaskarżonej decyzji data początkowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powiązana z końcową datą przyznania stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie znajduje uzasadnienia w świetle powołanych przepisów prawa i w sposób nieuprawniony pozbawia Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego już od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, winien rozpoznać sprawę w zakresie wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2022 r. do 31 października 2022 r., uwzględniając wniosek Strony o wyborze świadczenia korzystniejszego, który został zawarty we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do zakresu dotychczas nieuwzględnionego, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska, co do możliwości przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Jedynie wypłata przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego winna uwzględniać techniczną kompensację świadczeń już wypłaconych za ten okres z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), tj. wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na zgodny wniosek stron w tym przedmiocie złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.