Uzasadnienie
D. A. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
Pismem z dnia 26 marca 2015 roku skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona wskazała, iż zakup programu LEX jest niezbędny z uwagi na prowadzone sprawy sądowe oraz z uwagi na brak uczciwości prawników. Skarżąca oszacowała, iż na wyżywienia i odzież wydaje 5.000 zł, zakup lekarstw 4,680 zł, zakup programu LEX 4.400 zł, a zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2013 i 2014 wynosi 6.023 zł. Wnioskodawczyni posiada działkę o powierzchni 818 m2, którą wykorzystuje na cele działalności gospodarczej z budynkiem w budowie i zniszczonym budynkiem gospodarczym. Dochód strony stanowi emerytura w kwocie 1.775 zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona poniosła stratę w kwocie 1.546 zł.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 marca 2015 roku odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
D. A. wniosła sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że w sprawie referendarz nie uwzględnił okoliczności, iż finansuje się ona niepokrytymi zobowiązaniami, a przeważająca część emerytury jest przeznaczana na pokrycie kosztów utrzymania biura.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na nowo.
Stosownie do przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast wydatki to koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty.
Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających tenże wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania strona ma obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W treści formularza skarżąca wskazała, iż posiada działkę o powierzchni 818 m2, na której znajduje się budynek w budowie i zniszczony budynek gospodarczy, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.775 zł netto miesięcznie i prowadzi działalność gospodarczą, z której poniosła stratę w wysokości 1.546 zł. Wydatki strony zostały oszacowane na łączną kwotę ponad 20.000 zł.
Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W ustalonym stanie faktycznym sąd ocenił, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej dochody pozwalają na sfinansowanie ciężaru kosztów sądowych. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącej przemawia okoliczność, iż strona uzyskuje stały, regularny dochód (emeryturę) w kwocie 1.775 zł netto miesięcznie. Skarżąca wskazała, iż jej wydatki wynoszą po zsumowaniu ponad 20.000 zł. Domyślać się wypada, iż wskazana kwota to wydatek roczny, zatem miesięcznie kwota ta stanowi ok. 1.666 zł.
W ocenie sądu okoliczność, iż skarżąca posiada stałe, miesięczne źródło dochodu, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi zysku, uzasadnia twierdzenie, iż skarżąca może bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie ponieść koszty sądowe. W chwili obecnej skarżąca mają obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy pozostaje także okoliczność, iż wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie doręczono skarżącej w dniu 19 marca 2015 roku. Upływ ponad dwóch miesięcy między powzięciem przez skarżącą informacji o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, a chwilą obecną – zdaniem sądu – był wystarczający by skarżąca przy swoich dochodach poczyniła oszczędności w wysokości 500 zł celem uiszczenia wpisu od skargi.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Konkludując sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a.
LS