Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 20 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1954/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek V. Sp. z o.o. (dalej: spółka lub skarżąca) wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: organ) z 31 marca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, w której to skardze zawarła również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że natychmiastowe wykonanie decyzji skutkowałoby trudnymi do odwrócenia konsekwencjami w postaci pozbawienia jej środków niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie - do likwidacji lub nawet upadłości spółki. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zdaniem skarżącej, nie kłóci się z interesem publicznym, gdyż czyni ona starania, aby po zweryfikowaniu prawidłowości decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym kwota zaległości mogła zostać przez nią spłacona.
Dodatkowo wniosek znajduje potwierdzenie w zarzutach wniesionych w skardze. Określenie podatku w kwocie ponad 2.500.000 zł (łączna wartość przedmiotu zaskarżenia w pięciu postępowaniach sądwoadministracyjnych) w połączeniu z odsetkami ustawowymi jest niewspółmierne do naruszenia skarżącej i - jej zdaniem - rażąco krzywdzące.
Po rozpatrzeniu wniosku na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 20 września 2017 r., odmówił jego uwzględnienia, wskazując, że skarżąca we wniosku położyła szczególny nacisk na argumentację, z której można wnosić o wadliwości zaskarżonej decyzji, zamiast skoncentrować się przede wszystkim na przesłankach wskazanych przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. Pomimo, że w składanych w toku postępowania w badanej sprawie pismach procesowych z 5 lipca 2017 r. i 8 lipca 2017 r. skarżąca rzeczywiście wykazała bycie stroną umowy franczyzowej, jak również fakt prowadzenia względem niej egzekucji, Sąd uznał to za normalne następstwa prowadzenia działalności gospodarczej oraz posiadania zaległości podatkowych, do regulowania których zobowiązane są podmioty gospodarcze. Zauważono przy tym, że również w postępowaniu o prawo pomocy nie zostały złożone dokumenty, z których wynikałby fakt nieosiągania przychodów, czy brak środków na rachunkach bankowych.
Za niewystarczającą w tym zakresie uznano ogólną argumentację odnośnie realiów prowadzenia działalności gospodarczej i wysokiej kwoty zobowiązania podatkowego objętego zaskarżoną decyzją, z pominięciem konkretnych danych liczbowych dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, które stanowiłyby dla Sądu punkt odniesienia przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonej decyzji rzeczywiście może spowodować dla niej znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Dlatego też, zdaniem Sądu, brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie jej ochrony tymczasowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- – art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie uzasadniła należycie złożonego wniosku, a nadto iż wskazywane okoliczności stanu faktycznego sprawy nie uzasadniają wstrzymania wykonania decyzji;
- – art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i sporządzenie lakonicznego i enigmatycznego uzasadnienia, nieodnoszącego się do stanu faktycznego sprawy, nierozstrzygającego istoty sprawy, a nadto uzasadnienia niespełniającego podstawowych przesłanek określonych w przywołanym przepisie, które winno zawierać uzasadnienie wyroku.
Uzasadniając zarzuty zażalenia spółka wskazała na fakt wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego w zakresie zaskarżonej decyzji, w toku którego organ egzekucyjny dokonał m. in. zajęcia wszystkich rachunków bankowych spółki oraz należności u kontrahentów. Specyfika branży, w której działa skarżąca (obrót paliwami), a także charakter prowadzonej działalności (franczyza) powodują, że brak płynności finansowej uniemożliwia jej terminowe regulowanie zobowiązań wynikających z umowy franczyzowej, co w dalszej konsekwencji spowoduje wstrzymanie dostaw paliw, a w efekcie zakończenie działalności spółki i jej upadłość.
Dodatkowo powyższe naraża spółkę na ryzyko zapłaty wysokich kar umownych wynikających z faktu przedterminowego zerwania umowy franczyzy, a także konieczność przedterminowego rozwiązania wielu umów z dostawcami, w tym takich, w których również zastrzeżono kary umowne z tego tytułu. Skarżąca podniosła także, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności i stanu faktycznego wskazywanego przez nią jako uzasadnienie złożonego wniosku, w szczególności do faktu prowadzenia wobec spółki egzekucji oraz możliwości zerwania umowy franczyzowej. Uzasadnienie postanowienia stanowi, w ocenie spółki, swoisty wzór, który można odnieść do dowolnej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. to podmiot skarżący, w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie.
Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa zawsze na skarżącym.
W świetle powyższych uwag należało uznać, że skarżąca we wniosku zawartym w skardze nie wykazała - w sposób pozwalający na uwzględnienie tego wniosku - istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Bezspornie bowiem wniosek ten nie zawiera konkretnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej spółki. Argumentacja skarżącej w tym zakresie ogranicza się do wskazania na wadliwość decyzji, wysokość łącznej kwoty zaległości podatkowej wynikającej ze wszystkich skarżonych przez spółkę decyzji, a także na zagrożenie w postaci ryzyka pozbawienia skarżącej środków niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej.
Dodatkowo w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji skarżąca wykazała, że podjęto już wobec niej czynności zmierzające do wyegzekwowania należności wynikających z decyzji (zajęcie rachunków bankowych), a ponadto że jest stroną umowy franczyzowej, zaprzestanie wykonywania której (lub jej przedterminowe rozwiązanie) będzie się wiązało z koniecznością zapłaty przez spółkę znacznych kwot kar umownych.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie, ryzyko wystąpienia wskazanych powyżej negatywnych skutków wykonania decyzji podatkowej zasadniczo może zachodzić w każdym przypadku wykonania takiej decyzji. Nie zawsze będzie ono jednak uzasadniało udzielenie podatnikowi ochrony tymczasowej do momentu zakończenia kontroli legalności decyzji podlegającej wykonaniu przez sąd administracyjny. Jak już bowiem wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia niniejszego postanowienia, udzielenie takiej ochrony wymaga wykazania w sposób konkretny realnej możliwości ziszczenia się takiego zagrożenia w indywidualnej sprawie. Zgodzić się zatem należy z Sądem pierwszej instancji, że skoro wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ograniczony został do samego żądania o tej treści, a dalsza argumentacja spółki - do scharakteryzowania specyfiki jej działalności gospodarczej oraz wykazania faktu prowadzenia egzekucji, lecz bez równoczesnego wskazania stanu zasobów spółki, majątku, struktury zobowiązań, wierzytelności i innych zmiennych kształtujących jej sytuację finansową, brak było możliwości realnej oceny przez Sąd ziszczenia się w tym konkretnym przypadku zagrożeń, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanej ochrony prawnej.
Niezasadny jest także zarzut zażalenia dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia w sposób bardzo ogólny, nieodnoszący się do okoliczności faktycznych sprawy wskazywanych przez skarżącą. Takiemu stanowisku skarżącej przeczy bowiem treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, z którego wynika, że Sąd pierwszej instancji - wydając to postanowienie - uwzględnił podnoszone przez spółkę okoliczności, m. in. fakt prowadzenia wobec niej postępowania egzekucyjnego, czy też ryzyko przedterminowego rozwiązania umowy franczyzowej, oceniając je przez pryzmat przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Uzasadnienie to nie stanowi zatem - jak twierdzi skarżąca - swoistego wzoru, który można by odnieść do dowolnej sprawy, ale zostało sporządzone w sposób zindywidualizowany, odnoszący się bezpośrednio do sprawy spółki.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
- - ---------------------- 5