Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1323/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek J. W. (dalej: strona lub skarżący) wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: organ) z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, sierpień i wrzesień 2012 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Pismem z dnia 29 marca 2016 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu, w której to skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżonym w niniejszym postępowaniu postanowieniem, odmówił uwzględnienia żądania skarżącego, wskazując, że nie wykazał on inicjatywy w zakresie uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonalności zaskarżonego przez siebie aktu administracyjnego.
Skarżący nie uzasadnił bowiem swojego wniosku w tym zakresie (ograniczając się jedynie do samego sformułowania tego wniosku), ani nie przedstawił dowodów na jego poparcie. Odnośnie zaś dokumentów przedstawionych Sądowi pierwszej instancji na etapie wnioskowania o przyznanie prawa pomocy, obrazujących sytuację materialną skarżącego, stwierdzono, że ciężka sytuacja finansowa sama w sobie, podobnie jak okoliczność zwolnienia z kosztów sądowych, nie stanowią przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Nie można bowiem utożsamiać przesłanek przyznania prawa pomocy z przesłankami, na podstawie których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wskazując jednocześnie, że rozstrzygnięcie to narusza art. 61 § 3 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji w sytuacji, gdy przesłanki do uwzględnienia tego wniosku zostały podniesione w skardze i są oczywiste. W ocenie skarżącego, okoliczności uzasadniające jego żądanie wynikają z samej skargi. Skarga ta jest zaś uzasadniona, a wykonanie decyzji poprzez egzekucję zadłużenia - z uwagi na jego kwotę - wywoła ogromną szkodę dla skarżącego. W zażaleniu powołano się też na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym sąd administracyjny ma obowiązek uwzględniać z urzędu (a więc bez wniosków strony) okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do tego sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić.
W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku.
Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a., nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z dnia 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z dnia 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z dnia 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z dnia 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z dnia 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z dnia 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie podziela zatem poglądu przeciwnego, na którym opiera się autor zażalenia, a który wyrażony został w postanowieniu tego Sądu z dnia 31 marca 2005 r. II OZ 155/05 (CBOSA), dodatkowo na gruncie odmiennego ("niepodatkowego") stanu faktycznego. Dostrzegając jednakże obecność takiego stanowiska w judykaturze wskazać należy, że jego przyjęcie nie może prowadzić do całkowitego zwolnienia strony z podania jakichkolwiek okoliczności mających uzasadniać wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i w konsekwencji do przerzucania w całości ciężaru wskazania tych przesłanek na sąd administracyjny.
Sąd ten, będąc właściwym do rozpoznania skargi, nie może działać mając na uwadze wyłącznie interesy jednej ze stron, albowiem mogłoby to rodzić zarzut braku bezstronności. Na gruncie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - inaczej niż na gruncie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, ze zm.) - nie ma możliwości wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z urzędu. Ta odmienność powoduje nie tylko konieczność złożenia wniosku, ale i potrzebę wykazania istnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA).
Należy zatem uznać, że podmiot skarżący w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA).
Twierdzenia wnioskodawcy powinny być przy tym poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Należy mieć jednakże na względzie, wynikającą z art. 61 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmienność przesłanek warunkujących przyznanie przez sąd administracyjny stronie skarżącej ww. form "pomocy". Mimo to ciężar wykazania tych przesłanek, jak wynika z konstrukcji ww. przepisów, spoczywa na skarżącym.
W świetle powyższych uwag należało uznać (na co prawidłowo zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu), że skarżący we wniosku zawartym w skardze nie wykazał w jakikolwiek sposób istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, ograniczając się jedynie do samego sformułowania wniosku. Podniesiona w tym zakresie w zażaleniu argumentacja, że już samo uzasadnienie skargi stanowi o zasadności żądania wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, jest chybiona.
Należy bowiem zaznaczyć, że wnosząc skargę strona skarżąca jest przekonana o wadliwości skarżonej decyzji. Potencjalna wadliwość zaskarżonej decyzji jest zaś kwestią, co do której dopiero wypowie się Sąd pierwszej instancji i pozostaje bez znaczenia dla możliwości zastosowania instytucji wstrzymania wykonania decyzji. Z punktu widzenia przesłanek udzielenia tego rodzaju ochrony tymczasowej znaczenie ma bowiem wyłącznie sytuacja majątkowa (finansowa) wnioskodawcy i to czy wykonanie zaskarżonej decyzji może w określony przez wnioskodawcę konkretnie sposób zagrozić tej sytuacji.
W świetle powyższego zatem nawet uwzględnienie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest wystarczające dla oceny ziszczenia się przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Strona nie wykazała bowiem w jaki sposób wykonanie tej decyzji zagrozi jej interesom ekonomicznym
Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanej ochrony prawnej.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
- - ---------------------- 5