Prosto w prawo Skróty klawiszowe⌘KCtrl KPrzejdź do przepisu, ustawy albo sygnatury/Pole pytania albo wyszukiwania na stronie← →Poprzedni i następny artykuł albo strona listyCKopiuj przypis; z zaznaczonym tekstem cytat z przypisemLKopiuj linkFUkryj albo pokaż spis treści ustawyEscZamknij panel, menu albo okno?Lista skrótów Dla profesjonalistyPro
Spis treści, przepisy i wyszukiwarka

Powołane przepisy 96

Wyrok Sądu Rejonowego w Pleszewiez 23 grudnia 2025 r., sygn. akt I C 341/25

I Wydział CywilnyTekst u wydawcy: SAOS

Metryka

Wydany
23 grudnia 2025 r., Pleszew
Sąd
Sąd Rejonowy w Pleszewie
Wydział
I Wydział Cywilny
Skład
sędzia Anna Zielińska przewodniczący
Aneta Biskup protokolant
Rozpoznanie
na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. w Pleszewie
Sprawa
sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w M. przeciwko Ż. V. (3) o zapłatę

Sentencja

  1. 1. oddala powództwo,
  2. 2. zasądza od powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w M. na rzecz pozwanej Ż. V. (3) kwotę 5.417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie obliczanymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Anna Zielińska

Uzasadnienie

Pozwem wniesionym w dniu 31 grudnia 2024 r. w elektronicznym postępowaniu upominawczym powód (...) S.A. z siedzibą w M. wniósł o zasądzenie od pozwanej Ż. V. (3) na swoją rzecz kwoty 61.017,12 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 60.000,00 zł od dnia 31 grudnia 2024 r. do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu żądania wskazał, że w dniu 5 maja 2020 r. zawarł z Ż. V. (1), umocowanym do reprezentowania przedsiębiorcy (...) w spadku, w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” umowę subwencji finansowej. W ramach wykonania umowy na mocy decyzji z dnia 5 maja 2020 r. powód udzielił beneficjentowi subwencji finansowej w kwocie 60.000,00 zł. Z uwagi na zamknięcie przedsiębiorstwa beneficjenta przed upływem 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy subwencji finansowej oraz brak kontynuacji jego działalności gospodarczej, powód w dniu 8 października 2024 r. na podstawie §3 ust. 1 lit. (a) w zw. z §1 ust. 2 umowy i §4 ust. 4 lit a) regulaminu skierował do pozwanej ponoszącej odpowiedzialność za długi spadkowe (art. 1034¹§1 kc) decyzję określającą kwotę subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości, wzywając do zwrotu ww. należności w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma.

W dniu 21 lutego 2025 r. Sąd Rejonowy Lublin - Zachód z siedzibą w Lublinie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Nakaz ten został zaskarżony przez pozwaną w całości sprzeciwem. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie umorzył postępowanie. Powód w dniu 10 lipca 2025 r. trybie art. 505³⁷§2 kpc ponownie wniósł pozew przeciwko Ż. V. (3) przed sąd właściwości ogólnej.

Pozwana Ż. V. (3), w odpowiedzi na pozew, wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwana przyznała, że zawarto umowę subwencji na kwotę 60.000,00 zł i środki te zostały postawione do dyspozycji beneficjenta. Wskazała, że nadrzędnym celem umowy była ochrona „mikroprzedsiębiorcy przed „zakłóceniami funkcjonowania działalności gospodarczej, wywołanej COVID-19”, a to przez utrzymanie w umówionym czasie zadeklarowanego w umowie „stanu zatrudnienia”, tj. zachowania liczby pracowników w rozumieniu relewantnych przepisów prawa pracy (§1 umowy). Otrzymana przez przedsiębiorcę będącego mikroprzedsiębiorcą subwencja podlega zwrotowi w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę. Zdaniem pozwanej nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż obecnie prowadzi ją Ż. V. (1). Pozwana podniosła ponadto zarzut przedawnienia roszczenia. W toku sprawy rozszerzyła zarzuty przeciwko powodowi o zarzut braku legitymacji czynnej.

Sąd ustalił następujące fakty:

W dniu 5 maja 2020 r. powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w M. zawarł z Ż. V. (1), umocowanym do reprezentowania przedsiębiorcy (...) w spadku, w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” umowę subwencji finansowej nr (...). Celem programu było między innymi udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19 oraz stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli (§2 ust. 3 regulaminu). Przedsiębiorca oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 r. był mikroprzedsiębiorcą. Wskazał 6 pracowników na dzień 31 grudnia 2019 r., natomiast na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcia umowy subwencji liczba zatrudnionych pracowników wyniosła 5. Bazowa kwota subwencji na pracownika wyniosła 12.000,00 zł. W ramach wykonania umowy na mocy decyzji z dnia 5 maja 2020 r. powód udzielił beneficjentowi subwencji finansowej w kwocie 60.000,00 zł. Kwota subwencji została przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu 7 maja 2020 r. Subwencja miała być przeznaczona wyłącznie na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

Zgodnie z §3 ust. 1 lit. (a) umowy otrzymana przez przedsiębiorcę będącego mikroprzedsiębiorcą subwencja finansowa podlega zwrotowi w przypadku zaprzestania działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzanie działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę lub otwarcia likwidacji przedsiębiorcy, w jakimkolwiek czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej – w kwocie stanowiącej 100% wartości subwencji finansowej.

(dowód: umowa subwencji finansowej k. 11-20v, decyzja w sprawie umowy subwencji k. 21, regulamin 22-59v, potwierdzenie przelewu k. 60)

Przedsiębiorca Ż. V. (2) prowadził działalność gospodarczą pod firmą (...) w G. w zakresie produkcji stolarskiej i ciesielskiej. Ż. V. (2) zmarł 19 lutego 2020 r. Spadek po nim na podstawie testamentu notarialnego Rep. A nr (...) z dnia 9 stycznia 2020 r. nabyła w całości żona Ż. V. (3). Od dnia 19 lutego 2020 r. przedsiębiorstwo było w zarządzie sukcesyjnym Ż. V. (1). Ż. V. (1) jest synem Ż. V. (2) i prowadzi własną działalność gospodarczą pod firmą (...) w W..

Zarząd sukcesyjny wygasł z dniem 22 grudnia 2020 r. W dniu 23 grudnia 2020 r. doszło do przejścia zakładu (...)

Ż. V. (2) w spadku na nowego pracodawcę tj. (...) Ż. V. (1) na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy. Przyczyną przejścia było wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego. Pracownicy Ż. Z., Ż. P., R. J., D. R. (1), Ł. R., Ł. N. podpisali z nowym pracodawcą porozumienia co do kontunuowania stosunku pracy na dotychczasowych zasadach oraz aneksy do umowy o pracę. Pozostali na swoich stanowiskach z niezmienionym wynagrodzeniem i zakresem obowiązków. Zakład nadal prowadzi produkcję stolarską. W dniu 29 grudnia 2020 r. Ż. V. (3) umową darowizny podarowała synowi Ż. V. (1) nieruchomość położoną w G. przy ul. (...) zabudowaną warsztatem stolarskim i wiatą magazynową. Obecnie Ż. V. (1) prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą (...) Ż. V. (1). Działalność jest wykonywana w G. i W.. Pismem z dnia 9 marca 2021 r. Ż. V. (1) poinformował powoda o wygaśnięciu zarządu sukcesyjnego i przejęciu pracowników na nowego pracodawcę oraz o zmianie rachunku bankowego. Wskazał, że wnioskowana kwota subwencji została wyliczona w oparciu o zatrudnienie 5 osób i że osoby te są nadal pracownikami.

(dowód: akt poświadczenia dziedziczenia k. 61-61v, 11-11v, wydruk z CEIDG k. 99-104, umowa darowizny k. 106-108, protokół dziedziczenia k. 109-110v, wykaz składników majątku k. 112-113, raporty ZUS 114-121, informacja k. 122-122v, 127-127v, 133-133v, 138-138v, 143-143v, 148-148v, porozumienie k. 123, 132, 137, 142, 147, umowa o pracę k. 124, 126, 131, 136, 141, 146-146v, dane ubezpieczonego k. 125, 130, 135, 140, 145, 150, świadectwo pracy k. 128-129v, aneks k. 134, 139, 144, 149, pismo Ż. V. (1) k. 151, zeznania R. J. k. 189v, zeznania Ł. R. k. 190, zeznania Ł. N. k. 190-190v, zeznania D. R. (2) k. 190v, zeznania Ż. P. k. 216, -216v, zeznania Ż. V. (1) k. 216v, przesłuchanie pozwanej k. 217)

Decyzją z dnia 8 października 2024 r. powód określił kwotę subwencji finansowej podlegającą zwrotowi i zdecydował, że subwencja podlega zwrotowi w całości, tj. w udzielonej kwocie 60.000,00 zł. (...) poinformował pozwaną, że powodem wydania decyzji był brak kontynuacji działalności gospodarczej po zmarłym beneficjencie, tj. zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przed upływem 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej. Pozwana otrzymała decyzję 15 października 2024 r. Pismem z dnia 31 grudnia 2024 r. pełnomocnik powoda wezwał pozwaną Ż. V. (3) do dobrowolnego uregulowania zadłużenia, które wynosiło 61.035,61 zł. Pozwana odmówiła zapłaty i jeszcze przed wydaniem decyzji informowała powoda o sytuacji prawnej zakładu (...).

(dowód: pismo powoda k. 62-62v, decyzja k. 63-63v, wydruk z systemu śledzenia przesyłek k. 65-65v, 67-67v, wezwanie do zapłaty k. 66, pismo pozwanej k. 152-153)

Stan faktyczny w zakresie ustalonym powyżej w zasadzie nie był sporny. Powód nie kwestionował w toku postępowania, że doszło do przejścia zakładu na nowego pracodawcę. Strony różniły się wyłącznie oceną faktów w świetle postanowień umowy o subwencję i regulaminu. Najważniejszą kwestią była ocena, czy doszło do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przed upływem 12 miesięcy od przyznania subwencji. To bowiem uzasadnia zwrot subwencji w całości.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Powód próbował dowieść, że brak kontynuacji przez spadkobiercę – pozwaną działalności gospodarczej zmarłego przedsiębiorcy jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia. Działalność została wykreślona z rejestru CEIDG 25 grudnia 2020 r. a zatem przed upływem 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji, wobec tego powód wydał w dniu 8 października 2024 r. decyzję określającą kwotę subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości. Decyzja zobowiązywała do zwrotu udzielonej subwencji w oparciu o §4 ust. 4 lit a) Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” oraz §5 ust. 3 lit. a Regulaminu, zgodnie z którym otrzymana przez mikroprzedsiębiorcę subwencja finansowa podlega zwrotowi w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej) przez przedsiębiorcę w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji w kwocie stanowiącej 100 wartości uzyskanej subwencji finansowej.

Podobny zapis znalazł się w umowie, w której również zwrot subwencji został warunkowany „zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej”. W ocenie powoda wykreślenie działalności z rejestru jest równoznaczne z zaprzestaniem działalności gospodarczej.

W treści umowy i regulaminu nie ma zapisów, które definiują pojęcie „zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej”. By dokonać właściwej interpretacji konieczne jest odwołanie do celu umowy. Mówi o tym wprost art. 65§2 kc stanowiąc, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W tym przypadku cel został określony w regulaminie. Celem programu było między innymi udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii COVID-19 oraz stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli. Zapisy umowy i regulaminu przewidujące zwrot subwencji w całości miały na celu wyeliminowanie możliwości uzyskania pomocy przez podmioty chwilowe, krótkotrwałe, które nie mają ugruntowanej pozycji i do takiej nie dążą oraz nie wnoszą żadnej wartości gospodarczej.

Ż. V. (2) prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług stolarskich od początku lat 90-tych. Zapewniał kilka miejsc pracy, jego zespół pracowników nie zmieniał się od lat. Przedsiębiorstwo prosperowało bardzo dobrze. Ż. V. (2) zmarł jeszcze przed pandemią COVID-19, a przedsiębiorstwo pozostało w spadku, w zarządzie sukcesyjnym syna – Ż. V. (1). To on wystąpił o subwencję, ponieważ pandemia zakłóciła funkcjonowanie działalności co najmniej przez okres wielu miesięcy.

Umowa subwencji została zawarta po śmierci przedsiębiorcy Ż. V. (2), w czasie kiedy przedsiębiorstwo przez niego prowadzone było w zarządzanie sukcesyjnym. Zarząd sukcesyjny został uregulowany w ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 170). Jest formą przejściową i pozwala na tymczasowe zarządzenie jednoosobową działalnością gospodarzą po śmierci przedsiębiorcy przez wyznaczonego zarządcę. Zgodnie z art. 29 ustawy o zarządzie sukcesyjnym od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej oraz prawa i obowiązki wynikające z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Celem zarządu jest zapewnienie ciągłości działalności do czasu ostatecznego uregulowania spraw spadkowych.

Zarządca działa na rachunek spadkobierców, reprezentuje przedsiębiorstwo i musi być wpisany do CEIDG. Zarządca sukcesyjny wykonuje wszystkie uprawnienia i obowiązki, które przepisy prawa nakładają na pracodawcę. W szczególności wykonuje on obowiązki z zakresu ubezpieczeń społecznych za płatnika, jakim jest przedsiębiorstwo w spadku, w stosunku do pracowników i zleceniobiorców przedsiębiorstwa w spadku oraz w stosunku do osób przebywających na urlopie wychowawczym udzielonym w ramach stosunku pracy albo pobierających zasiłek macierzyński, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku ustanowienia zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci przedsiębiorcy (czyli powołania przez przedsiębiorcę za życia zarządcy sukcesyjnego i dokonania stosownego wpisu do CEIDG) jego śmierć nie skutkuje automatycznym wygaśnięciem umów o pracę. W takiej sytuacji stosunki pracy pozostają w mocy na dotychczasowych zasadach.

Umowy o pracę z pracownikami wygasają dopiero z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, chyba że przed tym dniem nastąpiło przejęcie pracownika przez nowego pracodawcę na podstawie przepisów dotyczących przejścia zakładu pracy lub jego części (tak P. Zawadzka-Filipczyk, Zarząd sukcesyjny - po śmierci pracodawcy stosunek pracy nie wygaśnie, LEX/el. 2018)

Pomoc przedsiębiorcy została przyznana kiedy Ż. V. (2) już nie żył. Umowy o subwencję nie dostosowano do tej wyjątkowej sytuacji. Ani umowa, ani regulamin w żaden sposób nie odnoszą się do tego, że stroną jest przedsiębiorstwo w spadku (...) w spadku. Zarząd sukcesyjny wygasł z dniem 22 grudnia 2020 r. W dniu 23 grudnia 2020 r. doszło do przejścia zakładu (...) w spadku na nowego pracodawcę tj. (...) na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy. W ocenie powoda działalność przedsiębiorstwa (...) nie była kontynuowana przez Ż. V. (1). Ustalone w sprawie fakty pozwalają na wyciągnięcie odmiennego wniosku. Przed wszystkim należy przyjrzeć się temu jaką doniosłość prawną ma zmiana pracodawcy na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy.

Art. 23¹ kp stanowi implementację dyrektywy Rady 2001/23/WE z 12.03.2001 r. (wcześniej dyrektywy 77/187/EWG) w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów. Założeniem i przedmiotem dyrektywy jest zapewnienie, by restrukturyzacja przedsiębiorstw w ramach wspólnego rynku nie pociągała za sobą negatywnych skutków dla pracowników tych przedsiębiorstw. Zasadnicza funkcja dyrektywy 2001/23/WE polega na ochronie praw pracowników w przedsiębiorstwach, które podlegają transferowi stymulowanemu czynnikami natury ekonomicznej, niezależnie od tego, czy mają wymiar lokalny (krajowy) czy też bardziej ogólny (europejski). Funkcja ta jest realizowana przez umożliwienie pracownikom pozostania w zatrudnieniu u nowego pracodawcy na tych samych warunkach jak te uzgodnione ze zbywającym.

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej podkreśla się, że dyrektywa 2001/23/WE zapewnia ciągłość stosunków pracy istniejących w ramach jednostki gospodarczej niezależnie od zmiany własności. Decydującym kryterium ustalenia, czy nastąpiło „przejście” w rozumieniu dyrektywy, jest ustalenie, czy dana jednostka organizacyjna zachowuje tożsamość, co w szczególności wynika z ciągłości prowadzenia działalności lub jej wznowienia, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa czy pomocnicza. Przejęcie powinno zaś obejmować jednostkę gospodarczą zorganizowaną w sposób stały, której działalność nie ogranicza się do określonego zadania. Pojęcie jednostki gospodarczej odsyła zatem do zorganizowanej zbiorowości osób i składników pozwalających na prowadzenie działalności, w tym gospodarczej, która realizuje określony cel i jest wystarczająco wyodrębniona i niezależna. Tego rodzaju jednostka nie musi obejmować koniecznie znacznych materialnych czy niematerialnych składników majątkowych.

W niektórych sektorach gospodarki te składniki są bowiem często zredukowane do ich najprostszej postaci i działalność opiera się przede wszystkim na pracy ludzi. Z tego też powodu zorganizowany zespół pracowników, którzy są wyłącznie i stale przydzieleni do wykonywania wspólnego zadania, może stanowić, gdy nie ma innych środków produkcji, jednostkę gospodarczą.

Z tego powodu, że przepis art. 23¹ kp stanowi implementację dyrektywy 2001/23/WE będzie zatem podlegał prounijnej wykładni (co do celu, funkcji, skutków, które wywołuje, oraz niektórych pojęć i instytucji prawnych nierozerwalnie związanych z transferem).

Art. 23¹ kp reguluje sytuację prawną pracowników zatrudnionych w zakładzie pracy, który przechodzi przekształcenia organizacyjno-prawne, polegające na przejściu zakładu lub jego części na innego pracodawcę. Komentarza wymaga użyte w tym przepisie pojęcie zakładu pracy i pracodawcy, ponieważ nie są one tożsame. Legalną definicję pracodawcy zawiera art. 3 kp, z którego wynika, że jest to podmiot zatrudniający pracowników. Tymczasem zakład pracy wiąże się z przedmiotem działalności pracodawcy i oznacza pewien zespół środków materialnych i osobowych, składający się na zorganizowaną całość. Nie należy go utożsamiać z pojęciem przedsiębiorstwa uregulowanego przez art. 551 kc, ponieważ zakład pracy na gruncie prawa pracy rozumiany jest szerzej niż pojęcie przedsiębiorstwa. Zakład pracy oznacza zorganizowany zespół środków materialnych i niematerialnych, służący realizacji przez pracodawcę konkretnej działalności, lecz równocześnie stanowiący miejsce zatrudnienia dla związanych z nim pracowników.

Do wywołania skutku uregulowanego w art. 23¹ kp nie jest konieczne dokonanie ściśle określonej czynności prawnej, która podlega rygorystycznej ocenie co do jej skutków cywilnoprawnych z punktu widzenia prawa cywilnego (umowa o charakterze rzeczowym lub obligacyjnym, bezterminowa lub terminowa itp.). Pojęcie „przejście” wiąże się z ustaleniem przejęcia przez nowego pracodawcę faktycznego władania placówki zatrudniającej, a ponadto jej zadań lub części zadań w zakresie pozwalającym na wykonywanie czy kontynuowanie działalności. W przypadku art. 23¹ kp przejęcie nie musi polegać na formalnym nabyciu przedsiębiorstwa (art. 551 kc) lub jego części oraz nie zależy od rodzaju czynności prawnej, na podstawie której następuje przejęcie części zakładu pracy w faktyczne władanie.

Należy zauważyć rozbieżności między przepisami prawa unijnego i polskiego, które formułuje znacznie korzystniej zakres znaczeniowy pojęcia „przejście” aniżeli przepisy prawa unijnego. W dyrektywnie 2001/23/WE jest ono rozumiane jako postać albo prawnego przeniesienia własności (cesji), albo łączenia (fuzji) przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa (określanych jako jednostka organizacyjna) przez innego pracodawcę. Prawu unijnemu nie są więc znane przypadki zmian organizacyjnych ani tym bardziej zmian przepisów prawa publicznego czy faktycznego powierzenia zadań, które powodują przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę. Tak szerokie ujęcie ma również swoje negatywne konsekwencje, albowiem na gruncie prawa polskiego trudności sprawia odróżnienie instytucji przejścia z art. 23¹ kp od sukcesji generalnej czy przejęcia wyłącznie materialnych składników poprzedniego przedsiębiorstwa.

Przejęcie zakładu pracy musi polegać na formalnym nabyciu przedsiębiorstwa lub jego części oraz nie zależy od rodzaju czynności prawnej, na podstawie której następuje przejęcie części zakładu pracy w faktyczne władanie. Linia orzecznicza Sądu Najwyższego prowadzi do wniosku, że istota przejścia w rozumieniu prawa polskiego nie zasadza się na zachowaniu tożsamości działalności poprzedniego pracodawcy, ale na przejęciu pracowników, a wraz z nimi składników majątkowych objętych w faktyczne władztwo, choć ten drugi element niekoniecznie musi wystąpić. Nie może być jednak mowy tylko o przejęciu pracowników bez składników majątkowych/lub zadań albo tylko składników majątkowych bez pracowników. Wniosek ten koresponduje z tezą orzeczenia WSA w Rzeszowie z 6.06.2019 r., I SA/Rz 112/19, w którym Sąd stwierdził, że: „Nie może być mowy o przejęciu zakładu, bądź jego części, na podstawie art. 23¹ kp, w sytuacji, gdy zawarte umowy – porozumienia dotyczą jedynie transferu pracowników, a nie kontynuacji prowadzonej przez stronę działalności, nie obejmują składników majątkowych służących realizacji zadań, zachowana jest struktura i organizacja zakładu pracy spółce, a spółki outsourcingowe nie sprawują faktycznego kierownictwa nad zatrudnionym”.

Według art. 23¹ kp przejście oznacza, że zakład pracy (bądź jego część) przechodzi z posiadania jednego podmiotu (dotychczasowego pracodawcy) w posiadanie kolejnego, który wskutek tego staje się pracodawcą dla przejętych pracowników. Konsekwencją przejścia jest zmiana pracodawcy i wejście nabywcy w rolę nowego pracodawcy wobec wszystkich przejmowanych pracowników, którzy byli związani z działalnością przejmowanego zakładu pracy; wstąpienie nabywcy zakładu w prawa i obowiązki zbywcy, będącego do tej pory stroną w stosunkach pracy z załogą; odpowiedzialność in solidum dotychczasowego i nowego pracodawcy.

Sąd Najwyższy w wyroku z 19 października 2010 r., I PK 91/10, zauważył, że skutek opisany wyżej następuje w chwili przejęcia zakładu, automatycznie, z mocy prawa. Przekształcenie stosunku pracy w myśl art. 23¹ kp (wejście nowego pracodawcy w prawa i obowiązki dotychczasowego) nie podlega ocenie w aspekcie nadużycia prawa (art. 8 kp), skoro następuje z mocy prawa. Ważne jest, że zasada automatyzmu dotyczy wyłącznie stosunku pracy zawartego na podstawie umowy o pracę. Nie obejmuje natomiast umów powiązanych ze stosunkiem pracy, jak chociażby umowa o zakazie konkurencji. Założony w komentowanym artykule automatyzm sprawia, że nie jest konieczne dokonywanie przez strony jakichkolwiek dodatkowych czynności, zwłaszcza rozwiązywania wcześniejszych i nawiązywania nowych stosunków pracy. Konsekwencją jest również to, że ustalenia między pracodawcami, mające na celu autonomiczne kształtowanie sytuacji pracowniczej w drodze czynności prawnej, pozostają bez znaczenia dla skutków określonych art. 23¹ kp jako normy ius cogens, będąc bezwzględnie nieważnymi.

Dla terminów określonych w art. 23¹ kp istotne jest wskazanie konkretnej daty, w której następuje przejście zakładu pracy. Pod uwagę może być brana albo data zdarzenia prawnego stanowiącego podstawę prawną przejścia, albo dzień rzeczywistego objęcia władztwa nad majątkiem przez nowego pracodawcę. Orzecznictwo wskazuje na rozwiązanie pośrednie, o czym świadczy teza wyroku SN z 11.04.2006 r., I PK 184/05 ²⁷⁷, zgodnie z którą: „Chwili przejścia zakładu w trybie art. 23¹ kp nie można utożsamiać wyłącznie z datą podpisania umowy sprzedaży. Decyduje bowiem nie tytuł prawny, lecz faktyczne dysponowanie przekazanym majątkiem”. Zasada automatyzmu wstąpienia nowego pracodawcy w prawa strony umowy o pracę jest równoważona zasadą wolności pracy i prawa do pracy. Art. 23¹ kp daje prawo pracownikom niezainteresowanym kontynuacją zatrudnienia u nowego pracodawcy rozwiązania stosunku pracy za siedmiodniowym uprzedzeniem.

Jest to przykład jednostronnego uprawnienia kształtującego, gdzie prawo do rozwiązania przysługuje w terminie dwóch miesięcy od momentu przejścia pod rygorem utraty tego prawa (termin zawity). Automatyzm skutków transferu dla ciągłości stosunków pracy pracowników zatrudnionych w przejętym zakładzie doznaje w § 5 komentowanego przepisu ograniczenia wobec osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę (por. M. Tomaszewska [w:] Kodeks pracy. Komentarz. Tom I. Art. 1-93, wyd. VII, red. K. W. Baran, Warszawa 2025, art. 23¹.

Obszerny wywód obejmujący wykładnię art. 23¹ kp jest konieczny w związku z forsowaną przez powoda tezą, że działalność przedsiębiorstwa pod firmą (...) nie była kontynuowana przez Ż. V. (1). Tymczasem przenosząc rozważania prawne dotyczące art. 23¹ kp na grunt niniejszej sprawy i ustalonych faktów okazuje się, że przejście zakładu na nowego pracodawcę stanowi kontynuację poprzedniej działalności. Zakład pracy na gruncie prawa pracy rozumiany jest szerzej niż pojęcie przedsiębiorstwa, w tym sensie że obejmuje swoim zakresem także przedsiębiorstwo. Skoro doszło do „przejścia” przedsiębiorstwa i niejako fuzji dwóch działalności gospodarczych, które uprzednio prowadzone były przez syna i ojca to wykluczone jest uznanie, że doszło do zaprzestania działalności gospodarczej. Przejście zakładu pracy nie stanowi zaprzestania działalności w rozumieniu umowy o subwencję. Po przejściu zakład zachował tożsamość funkcjonalną i podmiotową.

Nadal prowadzi produkcję stolarską pod tym samym adresem z zachowaniem dotychczasowej infrastruktury. W zakładzie pracują te same osoby, które pracowały u Ż. V. (2), następnie w przedsiębiorstwie w spadku, a obecnie u Ż. V. (1). Nawet na moment nie doszło do zaprzestania działalności zakładu (...), zakład przetrwał okres pandemii, a pracownicy zachowali miejsca pracy. W ocenie sądu powód w tym postępowaniu zyskał pewność, że środki pomocowe zostały wykorzystane we właściwy sposób, a cel programu został zrealizowany.

Co do zarzutów przedawnienia roszczenia i zarzutu braku legitymacji czynnej Sąd uznał, że są one bezskuteczne. Roszczenie instytucji rozwoju o zwrot subwencji skierowane przeciwko osobie fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej nie jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 kc. Z art. 11 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju (Dz.U. t.j. z 2026 r. poz. 9) wynika, że (...) udziela finansowania przedsiębiorcom poza zakresem działalności gospodarczej. Na brak gospodarczego charakteru sprawy, a w konsekwencji roszczenia zwrócił uwagę także Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 29 sierpnia 2025 r. XIII Ga 1090/24, LEX nr 3919951.

Sąd nie podziela natomiast wyrażonego w tym orzeczeniu stanowiska Sądu Okręgowego w Łodzi na temat legitymacji czynnej funduszu. Sąd Okręgowy w Łodzi zaaprobował tym samym stanowisko Sądu Okręgowego w Warszawie przytoczone przez pełnomocnika powódki (wyrok SO w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2025 r. XX GC 1158/24 LEX nr 3903359, wyrok SO w Warszawie z dnia 16 czerwca 2025 r. V Ca 575/25 LEX nr 3898902). W tym zakresie Sąd popiera stanowisko (...). Legitymacja czynna wynika ze stosunku prawnego ukształtowanego umową o subwencję. Umowa określa zasady i tryb przyznania środków, rozliczenia subwencji oraz jej zwrotu. Pochodzenie pomocy i finansowanie funduszu jest w tym przypadku bez znaczenia, ponieważ fundusz zawierając umowę i realizując jej postanowienia nie podejmuje działań o charakterze władczym. (...) działa we własnym imieniu i na własny rachunek. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 października 2021 r. w sprawie I GSK 1154/21 (Legalis nr 2630463) wskazał, że w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. prywatyzacją zadań publicznych, które realizuje podmiot spoza struktur administracji publicznej.

Strony wiąże umowa określonej treści i z niej wynika w jakich przypadkach instytucja rozwoju może ubiegać się o zwrot udzielonej pomocy. Do oceny treści umowy o subwencję udzieloną przez instytucję rozwoju stosuje się przepisy prawa prywatnego, a nie publicznego. Brak uwzględnienia tych zarzutów nie zmienia jednak ogólnej oceny bezzasadności powództwa, które zostało oddalone w pkt 1 wyroku.

O kosztach w pkt 2 Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98§1 kpc.

Anna Zielińska

Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła.